Кіріспе

Ұлыбританиядағы сайлау

1784 жылғы британдық жалпы сайлаудың нәтижесінде жас Уильям Питт Ұлыбританияның Өкілдер палатасында шамамен 120 мандатты басымдықпен жеңіп алды, бұрын қарсыластары басым болған палатада қиын жағдайға түсіп, сақталып қалған еді.

Өмірбаян

1783 жылдың желтоқсанында Джордж III өзі жек көретін Фокс-Норт коалициясын таратып, Уильям Питт кішіні премьер-министр етіп тағайындады. Питттың Парламентте жеке қолдауы өте аз болды, ал Чарльз Джеймс Фокс және Лорд Норттың жақтастары елдің конституциясы бұзылған деп есептеді. Үкіметтің Парламентте әрдайым көпшілік дауысқа ие болуы керек деген қағида әлі орнықпаған еді, сондықтан Фокс сақ болуы керектігін білді. 1784 жылдың 2 ақпанында Фокс 223-204 дауыспен «Бұл Палатаның пікірі, қазіргі министрлердің лауазымдарында қалуы осы Палатаның сеніміне ие болатын және елдегі бақытсыз дау-дамай мен алаңдатуларға нүкте қоятын басқаруды құруға кедергі келтіреді» деген сенімсіздік білдірісін қабылдады. Питт лауазымында қалды, ал үкіметті қолдаушылар депутаттарды Питтке қолдау көрсетуге ынталандыру үшін парламентке қалалық корпорациялардың петицияларын және қаулыларын ұсынды, соның салдарынан депутаттар бірте-бірте жақтарын ауыстырды. 1 наурызға қарай Фокс ұсынған, «Ең Көкмайса, Ол қазіргі министрлерін бұрынғы лауазымдарынан кетіру арқылы мықты және тұрақты үкіметтің негізін қалауға құлшынып келісер еді» деген қорытындысы бар ұсыныс 201-189 дауыспен қабылданды. Бір аптадан кейін, қаржыландыруды тоқтату туралы қатаңрақ ұсыныс та қабылданды, бірақ тек 191-190 дауыспен. Содан кейін Фокс өзінің қолдаушыларының азаюына байланысты ұсыныстар енгізуден бас тартты. Ал Питт елге сайлауға баруға шешім қабылдады, 24 наурызда Парламент жұмысын тоқтатты, ал келесі күні 1780 жылы алғаш рет сайланған Парламент таратылды.

Сайлау барысы

Сайлау Фокс-Норд үкіметінің құлдырауы және Питтің тағы қызметте қалуы керек пе, жоқ па деген мәселелер төңірегінде ұлттық науқан ретінде жүрді, бұл 18 ғасырдағы британдық сайлауларда көбірек кездесетін жергілікті науқандар сериясынан ерекшеленді. Корольдік қазынашылықтың ықпалы мен параларының нәтижесінде көптеген шағын округтер Питті қолдайтын депутаттарды сайлады, бұл күтілгендей болды. Сонымен қатар, үлкен сайлаушылармен шешілген округтерде Питті қолдаған кандидаттарға зор қолдау көрсетілді. Фокс жақтастарының көптеген өкілдері сайлауда жеңіліске ұшырамас үшін мақұл болуға немесе қарсыластарымен келісім жасауға мәжбүр болды. Округтық сайлау округтерінде тек бір Фокс жақтасы сайыс арқылы сайланды, ал қалғандары жергілікті сайлау келісімдеріне байланысты депутаттыққа қайта оралды. Питті қолдауға өтпеуге және осылайша Парламентке қайта оралмаған оппозицияда қалған депутаттар Джон Фокстың "Шейіттер кітабына" сілтеме жасай отырып, "Фокс шейіттері" деп аталды (дегенмен көпшілігі Солтүстік жақтастары еді). 30 наурыздағы сайлаудың бірінші күнінде 13 үкімет жақтасы және 4 қарсылас сайланды. 3 сәуірдегі бесінші күнінің соңына қарай 150-ден астам үкімет мүшесі сайланды және коалиция жақтастарынан 50 депутатқа басымдықпен озып кетті. Үкімет 15 сәуірде абсолютті көпшілікті қамтамасыз етті, ал сайлау 10 мамырда аяқталды.

Кембридж университеті

Питт пен Фокс қатысқан сайыстар ерекше назар аударды. Питт Кембридж университетінің парламент мүшесі болуды ұзақтан бері қалаған және 1780 жылғы жалпы сайлауда осы орынға түскенде сайланбаған еді. Енді ол дауыс берудің нәтижесінде жеңіске жетіп, өмірінің соңына дейін осы мандатты сақтап қалды.

Вестминстер

Фокс Вестминстер сайлау округінің екі өкілінің бірі болды, ол елдегі ең ірі сайлаушылар құрамымен және зор беделмен ерекшеленді. Оның осы округтегі орны, оның халықты ұсынуға құқығының маңызды дәлелі болды. Ол округтің екі мандатына екі Питт жақтасына қарсы күресті; екі тарап та көп шығынға барып, ащы науқан жүргізді, қарсыластарын жала жапты, қаралап, түрлі тактика қолданды, соның ішінде Девоншир герцогинясы Джорджиана көшелерде сайлаушыларды сүйіп, оларды Фоксқа дауыс беруге ынталандырды деген қаңқу тарады. Тіпті Уэльс принці Джордж та Фокс үшін науқан жүргізді. 17 мамырдағы дауыс беру қорытындысы бойынша Фокс 6233 дауыспен, Сэр Сесил Рэйдың 5998 дауысына шамалы артықшылықпен жеңіске жетті. Бірақ Питт жақтастары дауыстарды тексеруді талап етті, сондықтан сайлау комиссиясы нәтижені жариялаған жоқ. Вестминстер сияқты ірі округтегі тексеру өте ұзаққа созылатын процесс болды. Фокс мұндай жағдайға дайындықпен, 26 сәуірде оны сайлаған Тейн Бёргс округіне қайта сайлануын ұйымдастырды, осылайша тексеру кезінде парламенттен тыс қалмас үшін шара көрді. Тексеру күтпегендей көп сандағы білікті емес сайлаушыларды анықтамады, және айлар өте келе бұл саяси кешіктіру тактикасы сияқты көрінді. 1785 жылдың 4 наурызында Халық палатасы осы процеске нүкте қойып, сайлау комиссиясына нәтижені жариялауға бұйрық берді. Бұл сайлау тарихта алғашқы рет кандидаттарды сатирикалық немесе жарнамалық тұрғыда бейнелейтін карикатуралардың маңызды рөл атқарған сайлауларының бірі ретінде ерекшеленді. Карикатуралар күнделікті жарияланып, жас суретшілер Томас Роулендсон мен Джеймс Гиллрейдің екеуіне де сатирикалық туындыларының арқасында танымал болуға көмектесті. Сайлаудан кейін Лондонның ірі баспагерлерінің бірі Уильям Хамфри сайлаудың толық суреттемесін жасау үшін сайлау плакаттарын жинады. Ол тез арада екінші басылымға шықты. Сайлау кезінде Лондон констеблі Николас Кассон қаза тапты.

Ипсвич

Сайлау нәтижесі бастапқыда Уильям Фоул Миддлтонға 490 дауыс, Джон Каторға 297 дауыс (Whig) және Чарльз Криккитке 7 дауыс (Tory) деп тіркелді. Бірақ Криккитт Катордың сайлануына шағымданып, оны парақорлыққа айыптады. Шағымды Крикиттің саяси өкілі және тәрбиешісі болған Бамбер Гаскойн қарады. Джон Струтт бұл айыптаманы тергеген Парламенттің төменгі палатасы комитетінде Крикиттің мүддесін қорғады. Криккитке Камберленд герцогы да қолдау көрсетті. Катордың сайлануы күштен шығарылды және Криккитт 1784 жылдың маусым айында депутаттық орынға отырды.