Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Угандалық архиепископ (1922–1977)
Ugandan archbishop (1922 1977)
Жанани Жакалия Лувум 1974–1977 жылдары Уганда шіркеуінің архиепископы және Африкадағы заманауи шіркеудің ең ықпалды көшбасшыларының бірі. 1977 жылдың ақпанында тұтқындалып, одан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Ресми мәліметтерде автокөлік апаты деп көрсетілгенімен, ол сол кездегі президент Иди Аминнің бұйрығымен өлтірілген деп кеңінен қабылданады. 2015 жылдан бері Угандада 16 ақпан күні Жанани Лувумның өмірін құрметтеу үшін мемлекеттік мереке ретінде тойланады.
Janani Jakaliya Luwum c. archbishop of the Church of Uganda from 1974 to 1977 and one of the most influential leaders of the modern church in Africa. He was arrested in February 1977 and died shortly after. Although the official account describes a car crash, it is generally accepted that he was murdered on the orders of then President Idi Amin. Since 2015 Uganda has a public holiday on 16 February, to celebrate the life of Janani Luwum.
Ерте өмір
Лувум Китгум ауданындағы Мукуни ауылында ақшоли ата-анасының отбасында дүниеге келді. Ол Гулу орта мектебінде және Бороборо мұғалімдер колледжінде оқыды, содан кейін бастауыш мектепте сабақ берді. Лувум 1948 жылы христиан дініне кірді, ал 1949 жылы Буаласи теологиялық колледжіне түсті.
Luwum was born in the village of Mucwini in the Kitgum District to Acholi parents. He attended Gulu High School and Boroboro Teacher Training College, after which he taught at a primary school. Luwum converted to Christianity in 1948, and in 1949 he went to Buwalasi Theological College.
Мансап
1950 жылы ол Гулудағы Әулие Филипп шіркеуіне бекітілді. 1953 жылы диакенге тоғыстырылды, ал келесі жылы священникке тоғыстырылды. Ол Уганданың Жоғарғы Нил епархиясында, содан кейін Мбале епархиясында қызмет етті. 1969 жылы Гулуда Солтүстік Уганда епархиясының епископы болып киеленді. Бес жыл өткен соң, ол Уганда, Руанда, Бурунди және Бога (Заир) митрополиясының архиепискобы болып тағайындалды, бұл лауазымды екінші африкалық иеленді.
In 1950 he was attached to St. Philip's Church in Gulu. He was ordained a deacon in 1953, and the following year he was ordained a priest. He served in the Upper Nile Diocese of Uganda and later in the Diocese of Mbale. In 1969 he was consecrated Bishop of the Diocese of Northern Uganda at Gulu. After five years he was appointed Archbishop of the Metropolitan Province of Uganda, Rwanda, Burundi, and Boga (in Zaire), becoming the second African to hold this position.
Тұтқындалу және өлім
Архиепископ Лувум 1971 жылы билікке келген Иди Амин режимінің әрекеттерін сынаған маңызды тұлға болды. 1977 жылы архиепископ Лувум диктатор Иди Аминге, өз бетінше кісі өлтіру және түсініксіз жоғалу саясатына қарсы наразылық хат жолдады. Ұзақ өтпей архиепископ және басқа да жетекші шіркеу өкілдері мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылды. 1977 жылдың 16 ақпанында Лувум екі министрмен бірге – Эринайо Уилсон Ориема және Чарльз Обот Офумбимен бірге тұтқындалды. Сол күні Иди Амин Кампалада үш айыпталушының қатысуымен митинг өткізді. Бірнеше "күдіктілер" үш адамды кінәлі екенін көрсететін "мәлімдемелер" оқыды. Архиепископқа жер аударылған бұрынғы президент Милтон Оботетің адамы болу және төңкеріс жоспарлау айыбы тағылды. Келесі күні Уганда радиосы үш адамды тергеу орталығына апарып бара жатқан көлік басқа көлікпен соқтығысып, қаза тапқандарын хабарлады. Уганда радиосы хабарлағандай, апат құрбандары қашуға тырысқанда жүргізушіге күш көрсетуге әрекеттенген кезде болған. Лувумның денесі туыстарына берілгенде, оқ-дәрілермен тесілген еді. Амин үкіметіндегі денсаулық сақтау министрі Генри Кьемба кейіннен "Қанға толы жағдай" атты кітабында былай деп жазды: "Денелері оқтан жараланған. Архиепископтың аузынан және кеудесінен кем дегенде үш оқ өткен. Министрлер де осылайша атып өлтірілген, бірақ біреуі аузынан емес, тек кеудесінен жараланған. Ориеманың аяғына оқ тиген". Кейінірек куәгерлердің сөзіне сүйенсек, құрбандар әскери казармаға жеткізіліп, қорқытылып, ұрып-сапалап, соңында атып өлтірілген. "Time" журналында былай делінген: "Кейбір хабарларда Аминнің өзі оқ атқан деген ақпараттар болды, бірақ Амин бұл айыптаманы ашуланып жоққа шығарды және тікелей куәгерлер табылмады". Уганданың вице-президенті Мустафа Адриси және адам құқықтары жөніндегі комиссияның мәлімдемесіне сәйкес, Аминнің жақын серігі Исаак Малиямунгу Лувум мен оның әріптестерін өлтірді.
Archbishop Luwum was a leading voice in criticising the excesses of the Idi Amin regime that assumed power in 1971. In 1977, Archbishop Luwum delivered a note of protest to dictator Idi Amin against the policies of arbitrary killings and unexplained disappearances. Shortly afterwards the archbishop and other leading churchmen were accused of treason. On 16 February 1977, Luwum was arrested together with two cabinet ministers, Erinayo Wilson Oryema and Charles Oboth Ofumbi. The same day Idi Amin convened a rally in Kampala with the three accused present. A few other "suspects" were paraded forth to read out "confessions" implicating the three men. The archbishop was accused of being an agent of the exiled former president Milton Obote, and for planning to stage a coup. The next day, Radio Uganda announced that the three had been killed when the car transporting them to an interrogation centre had collided with another vehicle. The accident, Radio Uganda reported, had occurred when the victims had tried to overpower the driver in an attempt to escape. When Luwum's body was released to his relatives, it was riddled with bullets. Henry Kyemba, minister of health in Amin's government, later wrote in his book A State of Blood, that "The bodies were bullet riddled. The archbishop had been shot through the mouth and at least three bullets in the chest. The ministers had been shot in a similar way but one only in the chest and not through the mouth. Oryema had a bullet wound through the leg." According to the later testimony of witnesses, the victims had been taken to an army barracks, where they were bullied, beaten and finally shot. Time magazine said "Some reports even had it that Amin himself had pulled the trigger, but Amin angrily denied the charge, and there were no first hand witnesses". According to Vice President of Uganda Mustafa Adrisi and a Human rights commission, Amin's right hand man Isaac Maliyamungu carried out the murder of Luwum and his colleagues.
Мұра
Жаңғали Лувумның артында жесірі Мэри Лавиньё Лувум және тоғыз баласы қалды. Ол Китгум ауданындағы Мюкуни ауылына жерленді. Архиепископ Лувум Англикан қауымында шейіт деп танылды және оның мүсіні Лондонның Вестминстер аббаттығы алдындағы ХХ ғасыр шейіттерінің қатарында орналасқан. Ол 3 маусымда Австралия Англикан шіркеуінің, Канада Англикан шіркеуінің, Шотландия Епископтық шіркеуінің және Уэльс шіркеуінің литургиялық күнтізбесінде еске алынады. 17 ақпанда Аотеароа, Жаңа Зеландия және Полинезия Англикан шіркеуінің, Бразилия Епископтық Англикан шіркеуінің, Англия шіркеуінің және АҚШ Епископтық шіркеуінің литургиялық күнтізбесінде құрметпен еске алынады.
Janani Luwum was survived by his widow, Mary Lawinyo Luwum and nine children. He was buried at his home village of Mucwini in the Kitgum District. Archbishop Luwum is recognized as a martyr by the Anglican Communion and his statue is among the Twentieth Century Martyrs on the front of Westminster Abbey in London. He is honoured on the liturgical calendars of the Anglican Church of Australia, Anglican Church of Canada, Scottish Episcopal Church, and Church in Wales on 3 June. He is honoured on the liturgical calendars of the Anglican Church in Aotearoa, New Zealand and Polynesia, Episcopal Anglican Church of Brazil, Church of England and the Episcopal Church of the United States on 17 February.