Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстониядағы этникалық топ, ежелгі Киликия қаласы.
Ethnic group in Estonia
the town of ancient Cilicia
Сетолар (setoq, setud) – қазіргі Эстония мен Ресей шекарасында тарихи тұрғыдан өмір сүрген, жергілікті финн халқы мен тілдік азшылық. Сетолар тарихи түрде сето тілінде сөйлеп, православие дінін ұстанған. Сето тілі (эстон және фин тілдері сияқты) ural тілдер отбасының финн-угор тобына жатады. 2000 жылдардың басынан бері сетолар өз тілінің эстон тілінің диалектісі емес, дербес тіл ретінде танылуын қадағалайды. Сето халқы арасында шығыс православиесі, жергілікті халықтық наным-сенімдердің әсерімен кеңінен таралған. Көптеген сетолардың ата-бабаларының мекендері Пейпсі көлінің оңтүстігіндегі Сетомаа аймағында орналасқан. Бірақ 1991 жылдан кейін бұл аумақ жаңадан тәуелсіз Эстония (Пылва және Выру округтері) мен Ресей Федерациясының солтүстік-батыс бөлігі (Псков облысының Печорск ауданы) арасында бөлінді.
Setos (, setoq, , setud) are an indigenous Finnic peoples and linguistic minority that have historically lived in the borderlands between modern day Estonia and Russia. Setos have historically spoken the Seto language and been Orthodox Christians. The Seto language (like Estonian and Finnish) belongs to the Finnic group of the Uralic language family. Since the early 2000s, the Setos have sought greater recognition, rather than having their language considered a dialect of Estonian. Eastern Orthodox Christianity, with influences from local folk religions is widely practiced by the Seto peoples. The ancestral homes of many Setos can be found to the south of Lake Peipus, in the Setomaa region. After 1991 however, this territory was divided between the newly independent Estonia (Põlva and Võro counties) and the north western sections of the Russian Federation (Pechorsky District of Pskov Oblast).
Этностық тарих
Сето халқының түпкі тегі зерттеушілерге белгісіз, олар алғаш рет Пиуза өзені маңындағы Сетомаада пайда болғандығы ғана мәлім. Бұл аймақ финн және балтық халықтарының тоғысқан жері болған. 13-ғасырда Тевтон ордені басқарған Ливон крест жорығы кезінде, жағалаудағы эстондықтардың көпшілігі католицизм дініне көшкен. Осы кезеңде сетолардың көп бөлігі Новгород Республикасының билігінде болды және өздерінің туған балтық дінін сақтады. Келесі екі жүз жылдың ішінде, көршілес славян мемлекеттерінің ықпалымен сетолар православие дініне ауысты, бірақ бұрынғы христиандық діндерінің элементтерін де сақтап қалды. Сето қауымдастығының тегі туралы ертеде қалыптасқан сенім бойынша, олар Новгород Республикасының ықпалымен православие дінін қабылдаған, шығысқа көшіп келген эстондықтар еді. Сето лило әдетте әйелдер орындайды. Сето Патшалығы күнінің тойлануында лило тобының жеңімпаз әншісі «Ән Анасы» атағымен марапатталады. (Setomaa Valdade Liit, Микитамае, Вярска, Меремее және Миссо коммуналарын біріктіреді) «Setomaa» газетін сето және эстон тілдерінде жарыққа шығарады. Сонымен қатар, жыл сайын Сето халқы Сето Корольдігі күнінде (Seto Kuningriigi päiv) Король Пеконың (sootska немесе ülebtsootska) басқарушысын сайлайды, бұл Сетомааның жылдық тойы, ол Сетоның ірі ауылдары арасында кезекпен өтеді. Бұл лауазым көбінесе рәсімдік сипатта болады және оны жергілікті белсенділер, саясаткерлер, кәсіпкерлер мен ғалымдар атқарады. Бұл дәстүрді Сето этносы және Тарту университетінде Сето халық әндерін және дәстүрлі вокалды полифонияны (лило) зерттеуші Пауль Хагу қалыптастырған.
The definitive origin of the Seto people is unknown to researchers, only that they first emerged in Setomaa around the Piusa River. This was an area that was an intersection between the Finnic peoples and the Balts. During the 13th century, the majority of Estonians along the coasts were converted to Catholicism during the Livonian Crusade led by the Teutonic Order. During this time, the majority of Setos lived under the Novgorod Republic and remained followers of their native Baltic religion. Over the next two hundred years, the Setos were converted to Orthodox Christianity due to the influence from the neighboring Slavic states, but incorporated elements of their earlier pre Christian religion. An early prevailing belief of the origin of the Seto community was that they were ethnic Estonians who had migrated east and adopted Orthodox Christianity under the influence of the Novgorod Republic. Seto leelo is usually performed by women, During the Seto Kingdom Day celebration, the winning lead singer of a leelo group is awarded the title Mother of Song. (Setomaa Valdade Liit, comprising the communes of Mikitämäe, Värska, Meremäe and Misso) publishes the newspaper Setomaa, partly in the Seto language, partly in Estonian. Also, every year, the Seto choose a steward of King Peko (sootska or ülebtsootska) for the so called Kingdom of Setomaa at the annual celebration of the Day of the Kingdom (Seto Kuningriigi päiv), a local festival that rotates among the bigger Seto villages. The office is largely ceremonial and has been held by local activists, politicians, entrepreneurs and scholars. The tradition was initiated by Paul Hagu, an ethnic Seto and a researcher of Seto folk songs and traditional vocal polyphony (leelo) at the University of Tartu.
Дін
Пецеридегі Псков Печерский монастыры Сето халқы үшін маңызды діни және қоғамдық орталық болып келген. Орта ғасырдан бері монастырь аймақтағы көптеген жерлерге және Сето шіркеулеріне иелік еткен, соның салдарынан көптеген Сето шаруалары монастырьды өздерінің қауымдастығының экономикалық және діни орталығы деп қараған.
The Pskovo Pechersky Monastery in Petseri has been an important religious and communal center for the Seto peoples. Since medieval times the monastery has owned much of the land and the Seto Churches in the region leading many Seto peasants to view the monastery as the economic and theological center of their community.