Кіріспе

Қамтамасыз етілмеген қайта төлеу міндеттемесі

Қаржы саласында қамтамасыз етілмеген қарыз – бұл қарыз алушының банкроттығы, таратылуы немесе төлем шарттарын орындамауы жағдайында кепілгермен қорғалмаған немесе қарыз алушының нақты активтеріне кепілдікпен қамтамасыз етілмеген кез келген қарыз түрі немесе жалпы міндеттеме. Қамтамасыз етілмеген қарыздар кейде қолтаңбалық қарыз немесе жеке несиелер деп аталады. Олар кепілдікпен қамтамасыз етілген қарыздан, мысалы, жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген ипотекадан өзгеше. Қарыз алушы банкрот болған жағдайда, қамтамасыз етілмеген кредиторлар кепілдік берілген кредиторларға нақты кепілге салынған активтер берілгеннен кейін қарыз алушының активтеріне жалпы талап қоюға құқылы. Қамтамасыз етілмеген кредиторлар әдетте кепілдік берілген кредиторларға қарағанда өз талаптарының кішірек бөлігін өндіріп алады. Кейбір құқықтық жүйелерде, өзі де борышкерге қарызы бар қамтамасыз етілмеген кредиторлар берешекті өтеуге құқылы (ал кейбір юрисдикцияларда талап етіледі), бұл мерзімі келген міндеттемесі бар қамтамасыз етілмеген кредиторды артықшылықты жағдайға қояды. Тәуекелге негізделген баға белгілеу кезінде кредиторлар қамтамасыз етілмеген қарызды беру шарты ретінде жоғары пайыздық мөлшерлемелерді талап етеді. Дұрыс кепілмен қамтамасыз етілген қарыз бойынша ең жоғары шығын – кепілдің нарықтық құны мен өтелмеген қарыз арасындағы айырмашылық. Осылайша, кепілдікпен берілген несиелерде кепілдік қолдану кредитордың борышкердің төлем қабілетіне қатысты "сайысының" мөлшерін азайтады. Кепілдіксіз жағдайда кредитор дефолт кезінде барлық сомадан айырылуы мүмкін және осы тәуекелді бағалау үшін пайыздық мөлшерлемені арттыруға тиіс. Сондықтан, жоғары пайыздық мөлшерлемелерді пайдақорлық деп санаса да, кепілдіксіз несиелер оларсыз мүлдем берілмейді. Қамтамасыз етілмеген несиелер көбінесе қосымша капитал қажет болғанда ізделіп алынады, бірақ бұрынғы қарызды қамтамасыз ету үшін бар (бірақ міндетті емес) активтер кепілге қойылған. Кепілдікпен берілген несие берушілер көбінесе қарыз шартына борышкердің қосымша кепілдікпен қамтамасыз етілген қарыз алуына немесе кредиторға кез келген активтерді кепілге қоюына тыйым салатын шарттарды қосады.

Қамтамасыз етілмеген борыш түрлері

Корпоративтік кепілсіз борыш – Осы типтегі борыш жоғары тәуекелді болғандықтан, төмен облигациялық рейтингісі бар (мысалы, BBB) корпорациялар жоғары дефолттық тәуекелге байланысты кепілсіз борыш ретінде жіктеледі. Жеке несие – Жеке несие – бұл той, саяхат немесе медициналық шұғыл жағдайлар сияқты белгіленбеген қаржылық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін алынатын несие. Тұтыну тауарына несие – Бөлшек сауда немесе электрондық коммерция саласында көптеген саудагерлер сату орнында қаржыландыруды қолдана бастады. Бұл әдетте тұтынушылық қаржы деп аталады. Олар орнында теңселістің құны жоқ нұсқасын ұсынады. Бірақ, ерекше елдердің заңдары мен ережелеріне сәйкес, құны жоқ теңселіс болуы мүмкін емес. Кез келген несие беруші мекеме сізден қандай да бір нысанда пайыз алуға міндетті. Студенттік несиелер – Көптеген елдерде оқу ақысын төлеу үшін студенттер (әдетте магистратура немесе бакалавриат деңгейінде) немесе олардың ата-аналары немесе заңды өкілдері алатындықтан, бұл борыштың кең таралған түрі кепілсіз болып саналады. Қарыз алушыдан әдетте оқуын аяқтап, жұмысқа орналасқаннан кейін несиені қайтару күтіледі, сондықтан бұл белгісіздік несие берушілердің осы өнімге қатаң талаптар қоюына себеп болады. Несие беруші студенттің оқу үлгерімін, оқуға ниет білдірген курстың түрін және аталған курсқа қабылдауды қамтамасыз еткен университет немесе институттың сапасын, сондай-ақ кепілдің кредиттік тарихы, банк шоттары, активтері мен меншігі сияқты стандартты талаптарды бағалағаннан кейін ғана несие береді. Алайда, сирек жағдайларда студенттің ата-анасы немесе заңды өкілі несиенің кепілі ретінде мүлікті ұсынуы мүмкін, бұл оны кепілдікпен қамтамасыз етілген несиеге айналдырады. Соңғы уақыттарда көптеген жұмыс істейтін мамандар да жартылай штат бойынша оқуға немесе сертификат алуға несие алады. Бірақ мұндай жағдайларда несие студенттік несие болып есептелмейді, ол жай ғана жеке несие ретінде қарастырылады.

Америка Құрама Штаттары

Қамтамасыз етілмеген қарыз бойынша төлемді уақтылы жүзеге асырмау нәтижесінде, борыш туралы мәлімет кредиттік бюроға жолдануы немесе сотқа шағымдану мүмкін. Алайда, мемлекеттік емес кепілсіз кредитор АҚШ-та сот шешімі болмаса, сіздің мүліктіңізді алып қоюға құқылы емес.

Кредитор, қарыз алушыға қарсы немесе оның пайдасына сот шешімі шығарылғанша, штаттық немесе федералдық сотқа шағымдануға тиіс.

Ұлыбритания

Ұлыбританиядағы кепілсіз несиелер – мүлік немесе басқа да активтер сияқты кепілдік талап етілмейтін несие түрі. Бұл, активтері жоқ немесе оларды тәуекелге салғысы келмейтін қарыз алушылар үшін танымал таңдау болып табылады. Кепілсіз несиелер қарыз алушының несиелік жағдайына негізделген, несие берушілер несие тарихын, табысын және қаржылық тұрақтылығын бағалап, несие алуға қабілеттілігін анықтайды. Мұндай несиелердің пайыздық ставкалары несие берушіге және қарыз алушының кредиттік рейтингіне байланысты кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Кепілсіз несиелер кепілсіз қарыз алудың қолайлылығын ұсынса да, олар әдетте кепілдікпен берілген несиелерге қарағанда жоғары пайыздық ставкамен жүреді, бұл несие беруші үшін тәуекелдің жоғарылауын көрсетеді. Олар көбінесе қарыздарды біріктіру, үйді жақсарту немесе күтпеген шығыстарды жабу сияқты түрлі мақсаттар үшін қолданылады. Қарыз алушылар кепілсіз несиені қайтару қабілетін мұқият қарастыруы қажет, өйткені оны орындамау олардың кредиттік рейтингісіне және қаржылық жағдайына елеулі зиян келтіруі мүмкін.

Малайзия

Малайзияда жеке сектор үшін де, мемлекеттік сектор үшін де жеке несиелер бар. Жеке сектордағы жеке несиелердің пайыздық мөлшерлемесі мемлекеттік сектордағыдан жоғары, себебі мемлекеттік секторға несие беру банктің үшін аз тәуекелді. Үкімет мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын "Биро Ангкаса" деп аталатын жалақы төлеу жүйесі арқылы төлейді, ал банк осы жүйе арқылы жалақы түскенге дейін мемлекеттік қызметкердің жалақысынан несиенің ай сайынғы төлемін шегереді. Мұндай несиелердің мысалы – кооперативтік несиелер. Малайзиядағы жеке несиелердің пайыздық мөлшерлемелеріне мына факторлардың біреуі немесе бірнешесі әсер етеді: несие сомасы, несие мерзімі және үміткердің табысы. Кейбір жағдайларда банк жеке несиеге қолданылатын пайыздық мөлшерлемені анықтау үшін осы факторлардың 2-еуін немесе 3-еуін ескереді. 2013 жылы Малайзияның Орталық банкі жеке несиелер үшін жаңа ең жоғары несие мерзімін – 10 жыл деп белгіледі (бұрынғы ең жоғары несие мерзімі 25 жыл болатын).

Сингапур

Сингапурда кепілсіз несие, оның ішінде несие картасы бойынша қарыз және жеке несиелер, кепілдің болмауына байланысты жоғары пайыздық ставкаларға ие болуы мүмкін. Қарыз алушыларды артық қарызға батпаудан қорғау мақсатында, Сингапурдың Монетарлық органы (MAS) 2018 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енген шараларды енгізді. Бұл ережелер бойынша, айлық табысының алты еселігінен асып кеткен қарызы бар қарыз алушылар үшін қосымша кепілсіз несиеге шектеу қойылады, ал жалпы несие лимиті айлық табысының он екі еселігінен аспауы тиіс. Сала бойынша белгіленген қарыз алу лимитінің мақсаты – кепілсіз несиеге ұзақ мерзімді тәуелділіктің алдын алу және қарыздың жиналуын азайту. Банктер жаңа несие беру немесе несие лимитін арттыру алдында міндетті түрде несие бюросын тексеруі керек, бұл несиелердің қарыз алушының төлеу қабілетіне сәйкес келуін қамтамасыз етеді. Қарызды тиімді басқару үшін қарыз алушылар қарызды өтеу жоспарларын және қарызды біріктіру опцияларын қарастыра алады. Ережелерді түсіну қарыз алушыларға қаржылық тұрақтылықты сақтауға және Сингапурда несие алу туралы хабардар шешімдер қабылдауға көмектеседі.