Кіріспе

Ган (Div: ގަން) – Аду атолының (Сену атолы деп те аталады) ең оңтүстік аралы, сонымен қатар Мальдив аралдарының ең оңтүстік аралы. Мальдив стандарттары бойынша бұл салыстырмалы түрде үлкен. "Ган" сөзінің түбі санскрит тіліндегі "Грама" сөзінен шыққан, ол "ауыл" деген мағынаны білдіреді. Ган – атолдағы екінші үлкен арал, Хитадудан кейін, және белгілі бір ауданы бар. Бұрын Ганда адамдар тұрған, бірақ британдық теңіз және әуе базасы салынғаннан кейін оның тұрғындары көрші аралдарға көшірілді. Бұл аралда өте ерте заманнан бері үздіксіз адамдар тұрған, исламнан бұрынғы дәуірде Адудағы бас арал және буддалық білім орталығы болған. Бұл аралда көптеген ямс, маньок және кокос ағаштары өсірілген. Ауылда бірнеше мешіт болған. Аралдың шығыс жағындағы бұрынғы хавиттаны әуежай салу үшін алып тастауға тура келді. Қазір Ганда туристерге қызмет көрсететін қонақ үй бар және ол Фейду, Мараду және Хитаду көрші аралдарымен көпірлермен байланысқан. Бұл аралды "Ган" деп аталатын басқа Мальдив аралдарымен шатастырмау керек: Ган (Хувадху атолы) және Ган (Лааму атолы).

Археология

1922 жылы Г.К. Белл осы аралға сапар шегіп, ондағы ежелгі буддалық қираған орындары зерттеді. Олардың ішінде храмның (вихара) негізі және қираған ступаның қалдығы болған үйінді немесе төменгі төбе де бар еді. Ган қираған жерлері Мальдив аралдарындағы ең оңтүстіктегі буддалық орынның қалдықтары саналады. Аэропорт салынып жатқанда үйінді де, жақын жердегі вихараның негізі де бульдозермен бұзылып кетті.

Британдық база

1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштері база ("Т-порт") құрды. Қажеттілік – қауіпсіз, тереңдегі тіреуішпен, стратегиялық маңызға ие аралдық база. Ол қолжеткілі болғаннан кейін, базаның мүмкіндіктері флот тарапынан кеңінен пайдаланылды. 1941 жылдың тамызында Корольдік теңіз күштерінің инженерлері HMS Guardian кемесінен Гаңдағы ұшу-қону жолақтарын тазарту және салу үшін келді. Алдымен, "Catalina" және "Sunderland" ұшақтары Гаңның солтүстік, қорғалған бөлігіндегі пирстерден жұмыс істеді. Гаңда және атоллдың батыс шетіндегі Хидаду аралында ірі мұнай резервуарлары салынды – теңіз базасы үшін маңызды элементтер. Олар теңізден алыстан көрінетін, бірақ атоллдың төменгі бедеріне байланысты бұл болдырмауға болмайтын жағдай еді. Флотқа қажетті жабдықтар "Changte" және "Taiping" атты екі австралиялық суық тиегіш кеме арқылы жеткізілді, олар Аддуды тұрақты түрде қызмет көрсететін базалардың қатарына қосты. Осы кемелер үш рет шығыс флотының қырықтан астам кемесін жабдықтап берді. Австралиялық императорлық күштерінің бірнеше ірі әскерлік конвойлары да Аденнен Фримантелге (Батыс Австралия) бағытталғанда Аддуда жанармай құйды. Алты ірі аралға 1-ші Корольдік теңіз жағалау қорғаныс полкі орналастырылды, олар жағалаудағы артиллериялық батареяларды және зениттік қаруларды басқарды. Қорғанысты жеңілдету үшін Гаң, Айхук (Абухера), Мараду және Хидаду аралдарын байланыстыратын көпірлер салынды, ал соғыстың соңында олар жеңіл теміржолмен біріктірілді. Аддудағы ыстық, ылғалды климат, демалыс орындарының жетіспеуі және жергілікті тұрғындармен қарым-қатынас мүмкіндігінің болмауы оны танымал емес мекенге айналдырды. Жапондықтар 1942 жылғы сәуірде Үнді мұхитындағы авиациялық шабуылдары кезінде де базаның бар екенін білмеді, оның себебі Оңтүстік-Шығыс Азиядағы кеңею жоспарлары іске аспады. Соғыстың соңында су асты кемелерінің барлауы базаның бар екенін растады. Лагунаға кіретін жолдар су асты кемелеріне қарсы торлармен жабылып тұрса да, неміс U 183 суасты қайығы 1944 жылдың наурыз айында "British Loyalty" танкерін торпедалады (оған дейін ол 1942 жылдың мамырында Диего-Суаресде торпедаланып батып кеткен, бірақ қайта көтеріліп, мұнай сақтау кемесі ретінде Аддуға сүйретілген); бұл атоллдан тыс жерден, торлардың арасындағы саңылау арқылы жасалған алыс қашықтықтағы оқ болды. Танкер ауыр зақымдалғанмен, суға батқан жоқ. Ол толық жөндеуден өтпеді, бірақ Соғыс көлік министрлігінің мұнай сақтау кемесі ретінде сақталды. Осы оқиғадан кейін мұнайдың ластануы айтарлықтай болды және лагунаны тазалау үшін британдық персонал жұмылдырылды, бірақ олар толыққанды сәттілікке жете алмады. 1946 жылдың 5 қаңтарында "British Loyalty" Хидаду аралының оңтүстік-шығысында, Адду атолының лагунасында суға батырылды. Ол әлі де мұнай ағытып тұрғанына қарамастан, суға түсушілер үшін танымал орынға айналды. 1957 жылы әскери-теңіз базасы Корольдік әуе күштеріне берілді. 1957 жылдан бастап, Суық соғыс кезінде ол RAF Gan ретіндегі алдыңғы қадам ретінде пайдаланылды. База 1976 жылға дейін, британдық күштердің шығуына дейін, үзіліссіз қызмет етті. Гаң аралынан 0°41' S және 73°9' E координаталарында орналасқан платформадан "Kookaburra" типіндегі бірнеше ракеталар ұшырылды. Британ әскери қызметкерлерімен жұмыс тәжірибесі бар көптеген қызметкерлер ағылшын тілін еркін меңгерді. Гаңдағы база жабылып, олар жаңадан пайда болған туризм саласында жұмыс іздеді. Нәтижесінде Малеге Адду халқы көптеп ағылып келді, жақын жердегі курорттарда жұмыс іздеді және балаларына білім беру мүмкіндігін қарастырды. Британ әскері кеткеннен кейін, ұшу-қону жолағы ұзақ жылдар бойы ешкімге қажет болмай, тоқырап қалды. Соңғы жылдары ол қазіргі Гаң халықаралық әуежайына айналды, сондай-ақ "Equator Village" атты туристік курорт та бар.

Климат

Гань тропикалық жаңбырлы орман климатына (Köppen: Af) ие, және жыл бойы мол жауын-шашын жауады.