Кіріспе
Кейбір АҚШ заңдарында болған, Конгресске президенттік шешімдерді қабылдамауға мүмкіндік берген ерекшелік. Заңнамалық вето – 1930 және 1980 жылдар аралығында АҚШ федералдық үкіметі қабылдаған ондаған заңдарда кездесетін мүмкіндік болды, бірақ ол 1983 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының INS v. Chadha ісінде конституцияға қайшы деп танылды. Бұл Конгресс президентке өкілеттік берумен қатар, президенттің сол өкілеттікке сәйкес жасаған жекелеген әрекеттерін қарапайым көпшілік дауыспен жою құқығын өзіне қамтитын заң ережесі еді. Бұл тәжірибе штаттық билік органдары тарапынан да кеңінен қолданылды.
The legislative veto was a feature of dozens of statutes enacted by the United States federal government between approximately 1930 and 1980, until held unconstitutional by the U. S. Supreme Court in INS v. Chadha (1983). It is a provision whereby Congress passes a statute granting authority to the President and reserving for itself the ability to override, through simple majority vote, individual actions taken by the President pursuant to that authority. It has also been widely used by state governments.
Федералды үкімет
Заңнамалық вето алғаш рет президентке үкіметтік агенттіктерді қайта ұйымдастыру өкілеттігін беру контекстінде пайда болды және 1932 жылы «Заңнамалық ассигнованиелер туралы» заңмен ресми түрде бекітілді. Оған екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде ұлттық қауіпсіздік пен сыртқы істерді қамтамасыз ету қажеттілігі түрткіс болды. Өкілеттіксіздік доктринасының шегі шектелгенімен, Конгресс берілген билікті бақылауға мүмкіндік беретін механизмді қалауда және заңнамалық ветоны атқарушы билікке «түсінікті принциптер» негізінде оқиғаларға икемді жауап беруге мүмкіндік беру үшін пайдаланды. Сонымен қатар, Конгресске президенттік шешімдерді жоюға құқық берді, егер олар тиісті заңнамалық қолдауға ие болмаса. Федералды заңнамадағы заңнамалық вето ережелері әртүрлі формада кездеседі. Кейбір заңдар Конгресс палаталарының бірінің көпшілік дауысымен қабылданған қарапайым қаулыны талап ететін вето процедурасын белгіледі. Басқалары Палата мен Сенаттың бірлескен қаулысын талап етті. Кейбір заңдар вето процесін қиындатып, бір немесе екі палатаның көпшілік дауысынан өзге, заң шығарушы орган мүшелерінің көпшілігінің дауысын қажет етті (қатысқандардың немесе қатыспағандардың). Ал кейбіреулері Палата мен Сенатты нақты атамады, бірақ Конгресс атынан вето құқығын бір немесе бірнеше конгресс комитеттеріне берді. Заңнамадағы заңнамалық вето ережелерінің көбеюі конституциялық мәселелерді тудырды. Конгресс бұған дейін президенттің немесе басқа атқарушы лауазымды тұлғаның әрекеттеріне – мысалы, агенттіктерді қайта ұйымдастыру, тарифтік ставкаларының өзгеруі, федералды мүліктің сатылуы – вето ережелерін қолданды. Кейіннен ол осы құралды атқарушы органдардың қабылдаған регламенттеріне вето қою үшін пайдалана бастады, сондай-ақ атқарушы органдардың тәуелсіз агенттіктері қабылдаған барлық регламенттерге вето қою туралы ұсыныстар жасалды.
INS Чадхаға қарсы
1965 жылғы Иммиграция және азаматтық туралы заңға сәйкес, егер депортация «өте ауыр қиындықтарға» әкелсе, Бас прокурор депортация ісін тоқтата алатын болды. Мұндай шешім қабылданғаннан кейін, Бас прокурор Конгреске есеп жіберетін, ал Өкілдер палатасы немесе Сенат көпшілік дауыспен Бас прокурордың шешіміне вето қоя алатын еді. «Иммиграциялық және натурализациялық қызмет v. Чадха», 462 U. S. 919 (1983) ісінде Жоғарғы Сот мұндай жағдайды қарастырды, онда Бас прокурор негізінен азаматтығы жоқ адамды депортациялау өте ауыр қиындықтарға алып келеді деп тапқан, ал Өкілдер палатасы Бас прокурордың шешіміне вето салған болатын. Сот заң шығарушы органның бір палатасының заңнамалық ветосы конституцияға қайшы екенін, өйткені ол 1-баптың 1- және 7-тармақтарында көзделген екіпалаталық қағиданы және 7-баптың 2- және 3-тармақтарындағы ұсыну талаптарын бұзады деп шешті. Соттың ұсыну мәселесін талдауында, екіпалаталық ветоны көздейтін ереже, екіпалаталық қағидаға сәйкес болса да, ал Конгресс комитетінің ветосын көздейтін ереже бірдей конституциялық кемшілікке ұшырайды делінген. Басқаша пікір білдірген судья Уайт айтқандай, «Чадха» ісіндегі Сот Конгресс «заңнамалық вето» құқығын сақтаған 200-ге жуық заңдық ережелердің күшін жойды.
Конституциялық конвенция
1787 жылғы Конституциялық конвенцияның делегаттары АҚШ Конституциясын жасай отырып, штаттарды федералдық одаққа бейімдету мақсатындағы заң шығарушы ветосына қатысты ұсыныстарды қарастырып, қабылдамады. Эдмунд Рэндольф мынаны ұсынды: «Ұлттық заң шығарушы орган [sic] штаттар қабылдаған, бірақ Ұлттық заң шығарушы органның пікірінше Одақ шартына қайшы келетін барлық заңдарды тоқтатуға құқылы болуы керек». Бұл ереже Александр Гамильтонның ұлттық біріктіруге негізделген жаңа үкімет туралы ұсынысының бір бөлігіне айналды, штаттардың егемендігін дерлік толығымен жойды.
Мемлекеттер
1975 жылы 10 штаттың конституциясы губернаторға штаттық басқарма департаменттерін заң шығарушы ветосына бағынысты қайта ұйымдастыруға мүмкіндік берді: Аляска, Калифорния, Иллинойс, Канзас, Мэриленд, Массачусетс, Мичиган, Миссури, Нью-Джерси және Вермонт. Үш штатта осы процедураны бекітетін заңдар болды: Кентукки, Пенсильвания және Оңтүстік Каролина. Бірақ Пенсильвания штатындағы Жоғарғы сот заң шығарушы ветосын жарамсыз деп жариялады.