Кіріспе

Америка Азамат соғысы шайқасы

Аква-Крик шайқасы – Вирджиния штатының Стаффорд округіндегі Аква-Крик өзенінің Потомак өзенімен қосылған жерінде Одақ теңіз флотының канонерлік қайықтары мен Конфедерация жағалау батареялары арасындағы артиллериялық атыс. Бұл шайқас 1861 жылдың 29 мамырынан 1861 жылдың 1 маусымына дейін Америка Азамат соғысының басында болды. Конфедерация күштері Чесапик шығанағында және Потомак өзенінің төменгі ағысында Одақтың әскери және сауда кемелерінің қозғалысын тоқтату және қорғаныс мақсатында бірнеше жағалау батареяларын орнатты. Аква-Криктегі батарея сол жердегі теміржол терминалын қорғауға да бағытталған. Одақ күштері Конфедерация мемлекеттерінің жағалау және Чесапик шығанағындағы порттарын блокадалау мақсатында осы батареяларды жоюға немесе алып тастауға тырысты. Шайқас тактикалық тұрғыдан шешілмеді. Екі тарап та бірін-біріне аз ғана зиян келтірді және ауыр жарақаттар тигізбеді. Одақтың кемелері Конфедерация күштерін олардың позицияларынан ығыстыра алмады, олардың гарнизондарына елеулі зиян келтіре алмады немесе батареяларына ауыр зақымдар сыйдыра алмады. Батареяларды күзеткен Конфедерация әскерлері Одақ теңізшілеріне ауыр жарақаттар келтіре алмады немесе Одақтың кемелеріне елеулі зақымдар сыйдыра алмады. Шайқастан кейін, 1861 жылдың 7 шілдесінде Конфедерация күштері Аква-Крик десантының батареяларында теңіз миналарын алғаш рет, сәтсіз пайдаланды. Конфедерация күштері 1862 жылдың 9 наурызында батареяларды тастап кетті, себебі олар Одақ армиясының түбегейлі науқанынан туындаған қауіпке қарсы күштерді шоғырландырды. АҚШ Ұлттық саябақтар қызметі бұл шайқасты Америка Азамат соғысының 384 маңызды шайқасының тізіміне енгізді.

Өмірбаян

1861 жылғы 23 мамырда референдум өткізуді қарастырғанмен, Вирджиния штатының конвенциясы 17 сәуірде, Форт Самтердің конфедераттарға берілуінен үш күн өткен соң және президент Авраам Линкольн көтерілісті басу үшін еріктілерді шақырудан екі күн өткен соң, штаттың Одақтан бөлінуіне дауыс берді және оны іске асырды. 1861 жылғы 22 сәуірде Вирджиния губернаторы Джон Летчер Роберт Лиге Вирджиния штатының әскерлеріне генерал-майор шенімен басшылық етуді тапсырды. Генерал Ли Вирджиния штатының теңіз флотының капитаны Уильям Ф. Линчті Потомак өзеніндегі қорғанысқа ие нүктелерді тексеруге және одақтың кемелерінің өзенмен жүзуіне кедерес келтіру үшін батареялар құруға шаралар қабылдауға жіберді. 1861 жылғы 24 сәуірде Вирджиния армиясының инженерлері майоры Томас Х. Уильямсон және лейтенанты Х. Х. Льюис Аквиа-Крик жерін тексерді және жеткілікті калибрлі қарулармен бақылауға болатындықтан Сплит-Рок-Блаффты батарея орналастыруға ең қолайлы жер деп таңдады. 1861 жылғы 27 сәуірде президент Линкольн Вирджиния мен Солтүстік Каролина жағалауларына дейін Конфедерацияға қатысты Одақтың блокадасын кеңейтуге бұйрық берді, себебі бұл штаттар Америка Конфедерациялық Штаттарына қосылу процесінде болды. Одақ та, Конфедерация да Потомак өзенін қарсы тарапқа пайдаланудан айыруға мүдделі болды. 1861 жылғы 8 мамырда майор Уильямсон Аквиа-Крик жерінде бекіністер салуды бастады, негізінен Фредериксбург және Потомак темір жолының солтүстік терминалын Одақ әскерлерінен қорғау мақсатында. 1861 жылдың 14 мамырында капитан Линч пен лейтенант Льюис, Вирджиния штатының теңіз флотының командирі Роберт Д. Торберн және лейтенанты Джон Уилкинсон теміржол терминалын қорғау үшін Аквиада он үш зеңбіректен тұратын батарея салды. 1861 жылғы 10 мамырда Конфедерация билігі генерал Лиді Вирджиниядағы конфедерат әскерлеріне басшылық етуге тағайындады. Бригад генералы Дэниел Рагглз батареялардың жалпы басқаруын өз мойнына алды, бірақ олар Аквиадағы капитан Линчтің тікелей бағынысында қалды. Аквиа десантындағы конфедерат батареясын алғаш рет 1861 жылғы 14 мамырда USS Mount Vernon байқады, бірақ Mount Vernon оған шабуыл жасаған жоқ. Федералды Потомак флотилиясының "Томас Фриборн" кемесі, командир Джеймс Х. Уорд басқаруымен, конфедерат капитаны Линчке "Томас Фриборн" 14 оқ атқан, бірақ бір адамның қолына ғана жарақат келтіргенін хабарлады. Эскадраның ең ірі зеңбіректерi 32 фунттық болды. Капитан Линч екінші және үшінші күндері атыстан зардап шеккендер мен қаза тапқандар болмағанын, тек тауық пен жылқының өлгенін мәлімдеді. Линч өз нысандарына зақым келгенін, арт жақтағы үйлер қирағанын және теміржол үш-төрт жерде бұзылғанын қосты. Дегенмен, шайқас кезінде "Томас Фриборн" және "Пауни" батареялардан аз ғана зақым алды және жөндеу қажет болды. Аквиа-Крик шайқасынан кейін конфедераттар Аквиадағы жартасқа үшінші батареяны және Брент-Пойнттағы Аквиа-Крик сағасының аузынан төртінші батареяны салып, аймақтағы қорғанысын күшейтті. Кейіннен миналарды "Резолют" кемесінің теңізшілері өзеннен алып тастады, бірақ миналардың бірі өзенге батып кетті. Одақ әскері 1863 жылғы 7 мамырға дейін Аквиа-Ландингтегі кемежайлар мен қойма ғимараттарын пайдаланды, содан кейін армия Гетисбург шайқасына қарай солтүстікке бет бұрды. Одақ әскері 1864 жылы Құрлықтық науқан кезінде бұл нысандарды қайтадан пайдаланды.