Кіріспе

Автор, автор – Дэвид Лодждың 2004 жылы жазылған романы. Кітап Генри Джеймс авторының өміріне негізделген. Ол Колм Тойбиннің «Мастер» және Джеймс туралы басқа да кітаптармен шамамен бір уақытта жарық көрді, ал Лодж осы туралы «Генри Джеймс жылы: Романның тарихы» деп жазды. Лодж өзінің романына кітаптың он тоғызыншы ғасырдың соңында өтетін оқиғаларына сәйкес, сол дәуірдегі ең танымал ағылшын әдебиетінің бірнеше тұлғаларын енгізеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман басында бірінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы кезеңінде қайтыс болған жазушының лондондық үйіндегі оқиғалар көрсетіледі. Джеймстің үйіндегі қызметшілердің бірі жұмыс берушісінің кітаптарының мәнін анықтауға құлшынып, оның танымал туындыларының бірі – «Жануарлар тоғасындағы аң» повесін оқуға кіріседі. Өміріне белгісіз апат түседі деген ойға берілген кейіпкердің басынан өткен оқиға, романның негізгі оқиғаларын бастауға себеп болады. Енді оқиға Джеймстің өмірінің орта шағына оралып, Англиядағы эмиграция кезеңіндегі оның әдеби достарының кең және қызықты тобымен таныстырады. Бізге Джордж дю Мориер, Джордж Бернард Шоу, Г.Уэллс және Роберт Луис Стивенсон таныс. Джеймс пен дю Мориердің ұзақ және жемісті достығы егжей-тегжейлі сипатталған, соның ішінде дю Мориердің көру қабілетінің нашарлауы, ол «Панч» журналындағы карикатурист ретіндегі өміріне қауіп төндіргені туралы әңгіме де бар. Ол, ақыры, өзі көркем әдебиет жазуға бел буады және «Трилби» романын жарыққа шығарып, Джеймсті және бүкіл әдеби әлемді таң қалдырады. Лодждың кітабының көп бөлігі Джеймстің өзінің түсініксіз кітаптарына қарағанда, көбірек оқырманды тартуға деген құштарлығына негізделген, ал «Трилбидің» жетістігі оны қызықтырып, ренжітеді. Осы уақыт аралығында Джеймс қаржылық және сындық жағынан салыстырмалы табысқа жете алмай, тынымсыз жазады. Бізге Джеймстің лондондық сахна үшін танымал пьеса жазуға жасаған ұятты және күлкілі тырысы туралы толық әңгіме айтылады. Мұнда Джеймстің сәтсіздік және кемдік сезімі мен оның кейінгі беделі туралы біздің білуіміздің арасында ирониялық және көңілді қашықтық сақталады. Дю Мориер мен «Трилби» көптен бері назардан тыс қалғанмен, Джеймстің туындылары әлемдік оқырмандарды қызықтырады және әдебиеттегі ең маңызды тұлғалардың бірі ретінде оның орны бекітілген. Осы тұрғыдан алғанда, романды құрмет көрсету ретінде де, тарихи Джеймсті өзінің өзіне сенімсіздік сезімінен құтқаруға жасалған көркемдік әрекет ретінде де қарастыруға болады. Кітапта Джеймстің осы кезеңде американдық жазушы Констанс Фенимор Вулсонмен құрған достығының суреті де бар. Лодж олардың қарым-қатынасында романтикалық (бірақ толыққанды емес) сипаттың болғанын айтады. Шын өмірдегідей, Вулсон Италияда саяхаттап жүргенде өзін-өзі өлтіреді, бұл Джеймстің оның өлімі мен оған деген сезімдері арасындағы байланыс бар ма жоқ па деген ойға жетеді. Лоджтың олардың қарым-қатынасын бейнелеуі оған Джеймстің өмір бойы бойжеткендігі туралы айтылған пікірді зерттеуге және оның әйгілі ұстамдылығы туралы болжам жасауға мүмкіндік береді.

Басылымдар

Viking Press, 2004 (АҚШ). Penguin Books, 2005 (Ұлыбритания).