Кіріспе
Пуэрто-Рико саяси қайраткері және тәуелсіздік жақтасы Бланка Каналес (17 ақпан 1906 – 25 шілде 1996) – педагог және Пуэрто-Рико ұлтшылы. Каналз 1931 жылы Пуэрто-Рико ұлттық партиясына қосылып, Пуэрто-Рико ұлттық партиясының әйелдер тармағы – «Азаттық қыздары» ұйымын құруға көмектесті. Жаюядағы ұлтшыл партияның жетекшісі ретінде ол үйінде қару-жарақ сақтады, олар 1950 жылы аралдағы АҚШ үкіметіне қарсы көтерілісте пайдаланылды. 1950 жылдардағы Пуэрто-Рико ұлтшыл партиясының көтерілісі кезінде ол Жаюя көтерілісіне қатысушыларды жетектеді, оның барысында ұлтшылдар үш күнге қаланы бақылауға алды.
Blanca Canales (February 17, 1906 – July 25, 1996) was an educator and a Puerto Rican Nationalist. Canales joined the Puerto Rican Nationalist Party in 1931 and helped organize the Daughters of Freedom, the women's branch of the Puerto Rican Nationalist Party. As a leader of the Nationalist party in Jayuya, she stored arms in her house, which were used in a revolt in 1950 against United States rule over the island. During the Puerto Rican Nationalist Party Revolts of the 1950s she led members in the Jayuya Uprising, in which Nationalists took control of the town for three days.
Алғашқы жылдар
Каналес Пуэрто-Риконың Джейюя қаласында Бланка Каналес Торресола болып дүниеге келді. Ол жазушы және саясаткер Немезио Каналестің кіші қарындасы болды. Оның отбасы саяси белсенділікпен айналысты, ал әкесі "Partido Unión de Puerto Rico" (Пуэрто-Риконың одақ партиясы) мүшесі болды. Ол аралдың тәуелсіздігі үшін күш салды. Оның анасы балаларын өздігінен ойлауға ынталандырған, қажырлы әйел еді. Бала кезінде Каналес басқа ұлттар мен олардың батырлары туралы көптеген кітаптар мен әңгімелер оқыды. Ол әкесімен бірге саяси жиналыстарға жиі қатысты, онда сөздер, тудың желбіреуі және патриоттық құштарлық оған ұнады. Каналес бастауыш және орта білімін Джейюяда аяқтады. Бұл заң жобасы, 1940 жылы АҚШ-та қабылданған антикоммунистік Смит заңына ұқсас, "Ley de la Mordaza" (Gag Law, техникалық тұрғыдан "1948 жылғы 53 заң") деп аталды, өйткені АҚШ тағайындаған Пуэрто-Рико губернаторы Хесус Т. Пиньеро 1948 жылдың 10 маусымында оған қол қойды. Бұл жаңа заң бойынша, аралдық үкіметті парализдеу немесе жою мақсатындағы кез келген материалды басып шығару, жариялау, сату немесе көрсету қылмыс саналды; сондай-ақ, осындай қиратушы ниетпен кез келген қоғамды, топты немесе адамдар жиналысын ұйымдастыру да тыйым салынды. Заң патриоттық ән айтуды қылмыстық қылды және 1898 жылғы заңды күшейтті, ол Пуэрто-Риконың туын көрсетуді заңсыз деп жариялаған еді. Заңды бұзған кез келген адам он жылға дейін бас бостандығынан айырылуға, 1948 жылы 10 000 АҚШ долларына дейін айыппұл төлеуге (қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) немесе екеуіне де жазаланатын болды. "Partido Estadista Puertorriqueño" (Пуэрто-Риконың мемлекеттік партиясы) мүшесі және Пуэрто-Риконың Өкілдер палатасындағы PPD-ға жатпайтын жалғыз депутат Леопольдо Фигероаның айтуынша, заң репрессивті және АҚШ Конституциясының бірінші түзетуін бұзады, ол сөз бостандығын кепілдейді. 1948 жылдың 21 маусымында Альбису Кампос Манати қаласында сөз сөйледі, онда бұл заңның АҚШ Конституциясының бірінші түзетуін қалай бұзатынын түсіндірді. Аралдың түкпір-түкпірінен келген ұлтшылдар Кампостың сөзін тыңдауға және полицияның оны тұтқындауына жол бермеу үшін жиналды.
Полицияның репрессиясы
1950 жылы 26 қазанда Альбизу Кампос Фахардода саяси жиын өткізді. Жиыннан кейін Альбизу Кампосқа оны қамауға алатындары және Сан-Хуандағы үйін полиция қоршап алғаны туралы хабар жетті. Ол Фахардодан қашып, төңкеріл бастауға бұйрық берді. 27 қазанда Пеньуэлас қаласында полиция ұлтшылдардың кортежін тоқтатты және оларға оқ атты, нәтижесінде төрт адам қаза тапты. 30 қазанда ұлтшылдарға Понсе, Маягуэс, Наранжито, Аресибо, Утуадо, Сан-Хуан және Хаюя қалаларында көтеріліс ұйымдастыруға бұйрық берілді. Ұлтшыл көтерілісінің алғашқы шайқасы 29 қазанның таң ату алдында Пеньуэлас қаласындағы Макана ауданында болды. Полиция, Пеньуэлас Ұлттық партиясының төрағасы Мелитон Мунистің анасының үйін, ұлтшыл төңкерісі үшін қару-жарақ сақтап отыр деген сылтаумен қоршап алды. Ескертусіз полиция ұлтшылдарға оқ ашты, екі тарап арасында атыс болды, нәтижесінде екі ұлтшыл қаза тауып, алты полиция қызметкері жараланды.
Жаюя көтерілісі
1950 жылы 30 қазанда Жаюядағы ұлтшыл көшбасшылары – Каналес, оның туысы Элио Торрезола (Гризелио Торрезоланың ағасы) және Карлос Иризарри – автобуста және көлікте ұлтшылдар тобымен бірге Жаюя қаласына кірді. Каналес топты Жаюяның Барио Коабей ауданындағы үйіне алып барды, онда ол қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жинап қойған еді. Ол жинаған қару-жарақпен қаруланған Каналес пен оның серіктері полиция бөлімшесіне шабуыл жасап, оны басып алды. Ұлтшылдар пошта бөлімшесін басып алып, телефон станциясына жақындап, телефон желілерін кесіп тастады. Каналес топты қала алаңына бастап, сол кезде тыйым салынған Пуэрто-Рико туын көтеріп, Пуэрто-Риконы еркін республика деп жариялады. Карлос Иризарридің жарақат алғаны туралы хабарды естіген Каналес қалалық ауруханаға асықты, бірақ полиция аурухананы жапқан еді. Ол Иризарриді шам бағанасына сүйеніп тұрғанын көрді. Ол полиция бөлімшесінде болған атыс кезінде жарақаттанған еді. Каналес оны көршілес Утуадо қаласындағы ауруханаға жеткізді. Жаюя үш күн бойы ұлтшылдардың бақылауында болды, содан кейін АҚШ әскери ұшақтары, артиллерия, минометтер, гранаталар, АҚШ жаяу әскерлері және Пуэрто-Рико ұлттық гвардиясы (генерал-адъютант, генерал-майор Луис Р. Эстевес басқарады) қаланы шабуылдады және басып алды. Ұлтшылдар 1950 жылдың 1 қарашасында капитуляциялады. Каналес полиция қызметкерін өлтірген, үш адамды жарақаттаған және пошта бөлімшесін өртеп жіберген деген айып тағылды. Ұзақ емес федералдық сотта ол өмір бойына бас бостандығынан айырылып, тағы 60 жылға сотталды. 1951 жылдың маусым айында ол Батыс Вирджиния штатындағы Алдерсон федералдық түрмесіне жіберілді. Түрмеде ол 1954 жылы АҚШ Өкілдер палатасына ұлтшыл шабуылға жетекшілік еткен Лолита Лебронмен және Оскар Колазоның әйелі, Пуэрто-Рико ұлтшыл партиясының Нью-Йорк бөлімшесінің қазынашысы Роза Колазомен жақын дос болып кетті.
Кейінгі жылдар
1956 жылы Каналес Пуэрто-Рикодағы Вега-Альтадағы әйелдер түрмесіне ауыстырылды. 1967 жылы 17 жыл түрмеде отырғаннан кейін, Каналес Пуэрто-Рико губернаторы Роберто Санчес Вилелладан толық кешірім алды. Ол өмірінің соңына дейін тәуелсіздік үшін белсенді күресті. Каналес 1996 жылы туған жері Джейюяда қайтыс болды. Ол туған қаласы Джейюядағы "Cementerio Municipal" (Муниципалды зиратта) жерленген.
Мұра
Бланка мен Немесио Каналес дүниеге келген және өскен үйді Jayuya қаласы мұражайға айналдырды. Маягуэзде (Пуэрто-Рико) Жаюя көтерілісіне қатысушыларға арналған ескерткіште Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының әйелдеріне арналған тақта орнатылды. Каналдың аты үшінші тақтаның екінші қатарында жазылған.