Матфей бойынша Евангелия: Пазолини фильмі

Кіріспе

1964 жылы Иса Мәсіх туралы фильм, режиссер Пьер Паоло Пазолини.

«Матайдың Ізгі хабары» – 1964 жылы түсірілген итальяндық неореализм стиліндегі эпикалық Киелі кітап драмасы, сценарийін жазып, режиссерлік еткен – Пьер Паоло Пазолини. Бұл Матай Ізгі хабары бойынша Исаның тууынан бастап қайта тірілуіне дейінгі оқиғаның кино түсірілімі. Неореализм дәстүрінде фильмде кәсіби актерлер емес, қарапайым адамдар түсірілген, және түсірілім толығымен Оңтүстік Италияда жүргізілген. Диалог Матай Ізгі хабарынан тікелей алынған, себебі Пазолини «суреттер мәтіннің поэтикалық деңгейіне жете алмайды» деп есептеген. Ол «Жохан Ізгі хабары тым мистикалық, Марк Ізгі хабары тым қарапайым, ал Лұқа Ізгі хабары тым сезімтал» деген себеппен Матай Ізгі хабарын таңдады. Фильм әлемдік кино және неореализм жанрының классикасы саналады. Алғашқы көрсетілімінен кейін ол Венеция кинофестивалінің қазылар алқасының бас жүлдесін және үш «Nastro d'Argento» сыйлығын, оның ішінде «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды. Ол үш номинацияда «Оскарға» ұсынылды: «Ең үздік көркемдік безендіру», «Ең жақсы костюм дизайны» және «Ең жақсы музыка». 2015 жылы Ватикан қаласының «L'Osservatore Romano» газеті осы фильмін Мәсіх туралы жасалған ең жақсы фильм деп атады.

Сюжет

Рим империясы кезінде Ғалилеяда Назареттен шыққан Иса шәкірттерімен бірге елді аралап, соқырларды емдейді, өлгендерді қайта тірілтеді, зұлым рухтарды қуып шығарады және Құдайдың Патшалығының келуі мен Израильдің құтқарылуын жариялайды. Ол Құдайдың Ұлымын деп, сонымен қатар Израильдің болжаған Мәсіхі екенін мәлімдейді, бұл оны яһуди ғибадатханасының басшыларымен тікелей қақтығысқа түсіреді. Ол тұтқындалып, римдіктерге тапсырылады және Рим мемлекетіне қарсы бүлік қозғады деген айып тағылады. Яһудеяның римдік губернаторы оны кінәсіз деп жариялайды, бірақ ғибадатхана басшыларының бұйрығымен айқышқа хегіледі. Ол үш күннен кейін өлгендерден қайта тіріледі.

Негізгі мәліметтер және алдын ала өндіріс

1963 жылы Пьер Паоло Пазолинидің «La ricotta» қысқа фильмінде Мәсіх бейнесі пайда болды, бұл фильмдегі дінге қарсы және ұятсыз мазмұнына байланысты дау тудырып, түрмеге қамалуына себеп болды. Барт Дэвид Шварцтың «Пазолини реквиемі» (1992) кітабында айтылғандай, фильмнің идеясы 1962 жылы туды. Пазолини папа Иоанн XXIII-нің католик емес суретшілермен жаңа диалог құру туралы шақыруын қабылдады, содан кейін Ассизи қаласына барып, ондағы францискан монастырында семинарға қатысты. Папаның сапары қалада көлік кептелісін тудырды, Пазолини қонақүй бөлмесіне қамалды; сол жерде ол Жаңа өсиеттің бір данасын тапты. Пазолини төрт Інжілді бірден оқып шықты және олардың біреуін фильмге түсіру "басымдағы барлық басқа идеяларды көлеңкеге тастады" деді. Исаның өмірін бейнелейтін бұрынғы фильмдерден айырмашылығы, Пазолинидің фильмі Киелі кітаптағы оқиғаларды әдеби немесе драмалық қосымшалармен безендірмейді, сонымен қатар төрт Інжілдің қосындысын ұсынбайды (кейінгі фильмдердің бірі – 1979 жылғы «Иса», ол Лұқа Інжіліне негізделген, екіншісі – 2003 жылғы «Жохан Інжілі»). Пазолини «Інжілді аналогия арқылы қайта құруға» шешім қабылдағанын және фильмдегі барлық диалог тікелей Киелі кітаптан алынғанын мәлімдеді. Пазолинидің атеист, гомосексуал және марксист ретінде танымал екенін ескеретін болсақ, фильмнің құрметті сипаты, әсіресе «La ricotta» дауынан кейін, таң қалдырды. 1966 жылы өткен баспасөз конференциясында Пазолиниге діни тақырыпта фильм түсіргеніне себепті сұрағанда, ол: «Егер сіз менің сенбейтінімді білсеңіз, онда сіз мені өзімнен жақсы білесіз. Мен сенімсіз адаммын, бірақ сенімге құштар сенімсіз адаммын» деді. Сондықтан ол өзінің сын-пікірін ғасырлар бойы шіркеудің, ұйымның атқарып келген рөліне қатысты терең діни алаңдаушылықтың аясында қарастырады. Аналогия идеясына тоқталар болсақ, Пазолини тарихи, нақты Мәсіхті қайта жаңғыртуды емес, қазіргі Оңтүстік Италия қоғамын сол бейнеге, 2000 жылдық әңгімелер жинақталғаннан кейін Мәсіхке бейімдеуді мақсат еткенін атап өтті. Ол түсіндіргендей, аналогия арқылы қайта құру әдісімен қатар миф және эпос идеясын да кездестіреміз [ ], сондықтан Мәсіхтің тарихын баяндағанда, мен Мәсіхті ол болғандай қайта жасамадым. Егер мен Мәсіхтің тарихын шын мәнінде болғандай қайта құрған болсам, мен діни фильм түсірмес едім, себебі мен сенімсіз адаммын. Мен Мәсіхтің Құдайдың ұлы деп ойламаймын. Егер болса, позитивистік немесе марксистік реконструкция жасаған болар едім, ең болмағанда, Палестинада уағыздаған бес-алты мың қасиеттілердің бірінің өмірін көрсеткен болар едім. Бірақ мен мұны істегім келмейді, мен арамдауға қызығушылық танытпаймын: бұл мен жек көретін сән, ол шағын буржуазияға тән. Мен нәрселерді қайтадан қастерлегім келеді, себебі бұл мүмкін, мен оларды қайтадан мифологиялық етуге тырысамын. Мен Мәсіхтің өмірін оның шынайы өмірін қайта құруға тырыспадым, мен Мәсіхтің тарихын және оның өмірі туралы екі мың жылдық христиандық әңгімелерді біріктіргім келді, себебі осы екі мың жылдық христиан тарихы осы өмірбаянын мифологияға айналдырды, әйтпесе ол маңызсыз болар еді. Менің фильмім – Мәсіхтің өмірі туралы екі мың жылдық әңгімелерден кейінгі өмір. Менің ойым да осылай болды. Фильм Иоанн XXIII-ге арналған. Фильмнің басындағы тітрлерде оның «dedicato alla cara, lieta, familiare memoria di Giovanni XXIII» («Папа Иоанн XXIII-нің сүйікті, қуанышты, таныс естелігіне арналған») екендігі жазылған. Пазолини жаңа Папа Павел VI-ға (1963) ерекше сыншыл болды, ол фильмнің жалғасын дайындаған кезде, бұл жолы Павел елшісі туралы фильм түсіргісі келді. 1966-1967 жылдарға жоспарланған жоба іске аспады, бірақ ол дамыды.

In 1963, the figure of Christ appeared in Pier Paolo Pasolini's short film La ricotta, included in the omnibus film RoGoPaG, which led to controversy and a jail sentence for the allegedly blasphemous and obscene content in the film. According to Barth David Schwartz's book Pasolini Requiem (1992), the impetus for the film took place in 1962. Pasolini had accepted Pope John XXIII's invitation for a new dialogue with non Catholic artists, and subsequently visited the town of Assisi to attend a seminar at a Franciscan monastery there. The papal visit caused traffic jams in the town, leaving Pasolini confined to his hotel room; there, he came across a copy of the New Testament. Pasolini read all four Gospels straight through, and he claimed that adapting a film from one of them "threw in the shade all the other ideas for work I had in my head." Unlike previous cinematic depictions of Jesus' life, Pasolini's film does not embellish the biblical account with any literary or dramatic inventions, nor does it present an amalgam of the four Gospels (subsequent films which would adhere as closely as possible to one Gospel account are 1979's Jesus, based on the Gospel of Luke, and 2003's The Gospel of John). Pasolini stated that he decided to "remake the Gospel by analogy" and the film's sparse dialogue all comes directly from the Bible. Given Pasolini's well known reputation as an atheist, a homosexual, and a Marxist, the reverential nature of the film came as a surprise, especially after the controversy of La ricotta. At a press conference in 1966, Pasolini was asked why he, an unbeliever, had made a film which dealt with religious themes; his response was, "If you know that I am an unbeliever, then you know me better than I do myself. I may be an unbeliever, but I am an unbeliever who has a nostalgia for a belief." Therefore, he sets his criticism against a backdrop of sheer religious concern for the role assumed by the Church, the organization, for centuries. On the idea of analogy, Pasolini emphasized his intention of not reproducing exactly a historic, casual Christ, but projecting the present day society of southern Italy onto that figure, a Christ after 2,000 years of narrative build up. As he explained,

Along with this method of reconstruction by analogy, we find the idea of myth and epics [ ] so when narrating the history of Christ, I did not reconstruct Christ such as he actually was. If I had reconstructed Christ's history as it actually was, I would not have made a religious film, since I am not a believer. I do not think Christ was God's son. I would have made a positivist or Marxist reconstruction if any, so at the best of cases, a life of one of the five or six thousands saints preaching at that moment in Palestine. However, I did not want to do that, I am not interested in profanations: that is just a fashion I loathe, it is petit bourgeois. I want to consecrate things again, because that is possible, I want to re mythologize them. I did not want to reconstruct the life of Christ as it really was, I wanted to make the history of Christ plus two thousand years of Christian storytelling about the life of Christ, since it is the two thousands years of Christian history that have mythologized this biography, one that as such would have been virtually insignificant otherwise. My film is the life of Christ after two thousands years of stories on the life of Christ. That is what I had in mind. The film was dedicated to John XXIII. The announcement at the opening credits reads that it is "dedicato alla cara, lieta, familiare memoria di Giovanni XXIII" ("dedicated to the dear, joyous, familiar memory of Pope John XXIII"). Pasolini was particularly critical with the new Pope Paul VI (1963), at a moment when he was drafting a storyboard for a follow up to the film, this time on Paul the Apostle. The project due for 1966–1967 never took off, but it was advanced.

Фильм түсірілуі мен стилі

Пазолини өзінің фильмін түсіру кезінде итальяндық неореализмнің көптеген әдістерін қолданды. Оның жалдаған актерлерінің көпшілігі кәсіби емес еді. Энрике Иразоки (Иса) – Испаниядан келген 19 жасар экономика студенті және коммунистік белсенді болса, қалған актерлердің басым бөлігі фильм түсірілген Бариле, Матера және Массафра қалаларының жергілікті тұрғындары еді (Пазолини Киелі жерді аралап көрген, бірақ орын-жайлар қолайсыз және «коммерциялық» деп тапқан). Оның Киелі жердегі локацияларды іздеуі бір жылдан кейін жарық көрген «Палестинадағы локацияларды іздеу» атты толық метражды деректі фильмінде көрсетілген. Пазолини өзінің анасы Сузаннаны Исаның қарт анасы рөлінде бейнеледі. Актерлік құрамда сонымен қатар жазушылар Энцо Сицилиано мен Альфонсо Гатто, ақындар Наталия Гинцбург және Родольфо Уилкок, философ Джорджо Агамбен сияқты танымал зиялылар да болды. Пазолини фильмде Киелі кітапқа қоса, «2000 жылдық христиандық сурет және мүсін өнеріне» сілтемелер жасады. Кейіпкерлердің сыртқы келбеті де әртүрлі және кейде тарихи дәуірге сәйкес келмейтін, әртүрлі кезеңдердегі көркем суреттерге ұқсас (мысалы, римдік сарбаздар мен парызшылдардың киімдері Ренессанс өнерінің ықпалында, ал Исаның келбеті византиялық өнермен және экспрессионист суретші Жорж Руоның туындыларымен салыстырылады). Алайда, кейбір марксистік киносыншылар фильмге жағымсыз пікір білдірді. Освальд Стак фильмді «реакциялық идеологияға жасалған кешірімсіз ұсыныс» деп сынады. Солшылдардың сын-ескертпелеріне жауап ретінде Пазолини өзінің пікірінше: «Мен ұялатын қорқынышты сәттер бар. Нан мен балықтың кереметі және Мәсіхтің су үстінде жүруі – бұл қорқынышты пиетизм» деді. Ол сондай-ақ фильмнің «марксизмнің формализміне қарсы реакция» екенін айтты. Өмір мен өлім, азап, әсіресе діннің сыры – марксистер қарастырмайтын нәрсе. Бірақ бұл мәселелер адамзат үшін әрқашан маңызды болып келді». «Матфей бойынша жақсы хабар» 2010 жылы 10-орынды, ал 2011 жылы 7-орынды иеленді, сонымен қатар Ватиканның 45 ұлы фильмнің тізімінде және Роджер Эберттің «Ұлы фильмдер» тізімінде де бар. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 36 рецензия негізінде 92% мақұлдау көрсетілген, ал орташа бағасы 10 балдық шкала бойынша 8.6 балды құрайды, сыншылардың пікірі бойынша «Матфей бойынша жақсы хабар» Киелі кітап эпостарының сән-салтанатын қабылдамай, Мәсіх туралы оқиғаны естелік тұрғысынан қайта баяндайды, саяси күшпен құрметпен түсіндіріледі.

Pasolini employed many of the techniques of Italian neorealism in the making of his film. Most of the actors he hired were non professionals. Enrique Irazoqui (Jesus) was a 19 year old economics student from Spain and a communist activist, while the rest of the cast were mainly locals from Barile, Matera, and Massafra, where the film was shot (Pasolini visited the Holy Land but found the locations unsuitable and "commercialized"). His location scouting in the Holy Land is documented in the adjoining feature length documentary Location Hunting in Palestine, released a year later. Pasolini cast his own mother, Susanna, as the elderly mother of Jesus. The cast also included noted intellectuals such as writers Enzo Siciliano and Alfonso Gatto, poets Natalia Ginzburg and Rodolfo Wilcock, and philosopher Giorgio Agamben. In addition to the original biblical source, Pasolini used references to "2,000 years of Christian painting and sculptures" throughout the film. The look of the characters is also eclectic and, in some cases, anachronistic, resembling artistic depictions of different eras (the costumes of the Roman soldiers and the Pharisees, for example, are influenced by Renaissance art, whereas Jesus' appearance has been likened to that in Byzantine art as well as the work of Expressionist artist Georges Rouault). Some Marxist film critics, however, wrote unfavorable reviews. Oswald Stack criticized the film's "abject concessions to reactionary ideology." In response to criticism from the left, Pasolini admitted that, in his opinion, "there are some horrible moments I am ashamed of. The Miracle of the loaves and the fishes and Christ walking on water are disgusting Pietism." He also stated that the film was "a reaction against the conformity of Marxism. The mystery of life and death and of suffering – and particularly of religion is something that Marxists do not want to consider. But these are and have always been questions of great importance for human beings." The Gospel According to Matthew was ranked number 10 (in 2010) and number 7 (in 2011) in the Arts and Faith website's Top 100 Films, also is in the Vatican's list of 45 great films and Roger Ebert's Great Movies list. On Rotten Tomatoes the film has an approval rating of 92%, based on 36 reviews, and an average rating of 8.6 out of 10, with the critics consensus saying "The Gospel According to St. Matthew forgoes the pageantry of biblical epics in favor of a naturalistic retelling of the Christ story, achieving a respectful if not reverent interpretation with political verve."

Марапаттар

25-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде «Матайдың ішкі сыры» Алтын арыстан үшін бағытта көрсетіліп, OCIC сыйлығы мен Күміс арыстанды жеңіп алды. Фильмнің премьерасында Пазолиниді ызылдатып қарсы алған көпшілік, фильм аяқталған соң оны қолдау көрсетті. Кейіннен фильм Халықаралық католик кино кеңсесінің бас жүлдесіне ие болды. «Матайдың ішкі сыры» 1966 жылы АҚШ-та көрсетілді және үш «Оскар» сыйлығына ұсынылды: Көркемдік безендіру (Луиджи Скаччаноче), Костюм дизайны (Данило Донати) және Музыка.

Басқа нұсқалары

2007 жылы Legend Films компаниясының 1-ші аймақтағы DVD-де фильмнің түсті, ағылшын тіліндегі дубляжымен қатар, түпнұсқа қара-ақ итальян тіліндегі нұсқасы да бар. (Ағылшын тіліндегі дубляж түпнұсқадан едәуір қысқа, оның ұзақтығы 91 минут – стандартты нұсқадан шамамен 40 минутқа кем).