Ирландиялық дін қызметкері және музыкант Уильям Бат: Өмір және еңбектері

Кіріспе

Ирландиялық дін қызметкері және музыка теоретигі, ирландиялық судья Уильям Бате (2 сәуір 1564 – 17 маусым 1614) – ағылшын-ирландиялық иезуит дін қызметкері, музыкант және жазушы.

Өмір

Дублинде туған Бате Дублин графтығындағы Драмкондра қамалында тұратын, әйгілі ағылшын-ирландтық отбасының мүшесі болған. Ол Ирландияның қазынашысы Джон Бате мен оның бірінші әйелі Элеонора Престонның, 3-ші виконт Горманстон мен леди Кэтрин Фицджеральдтың қызы Дженико Престонның ең үлкен тірі ұлы болды; оның әкесінің әкесі Джеймс Бате, Ирландия қазынасының бас бароны, оның екінші әйелі, Уильямның әжесі, Балгриффиннің Элеонора Бернелл болды. Оның ағасы Джон Бате 1600 жылдардың басында Мадридтегі Король сарайында Ирландия өкілі болды. 1586 жылы Уильямның әкесі қайтыс болғанда, отбасы Дублиндегі ең ірі жер иелерінің қатарында болды, бірақ олардың байлығы мен ықпалы келесі ұрпақта едәуір төмендеді. Бате Оксфордта музыкант және тіл білуші ретінде білім алды, онда ол «Музыканың нағыз өнеріне қысқаша кіріспе» (1584) атты еңбекті жазды, ол «Ән өнеріне қысқаша кіріспе» (шамамен 1596) деп қайта жаңартылды – ағылшын тіліндегі музыка туралы басылған алғашқы трактат. Ұзақ жылдар бойы сақталған отбасылық дәстүрге сәйкес, ол Лондонның Inn of Court заң колледжінде заңгерлік білім алды. Бір кезде ол I Елизавета патшайымның құрметіне ие болды, оған өзі жасаған арфасын сыйлады. Патшайым оған көптеген жерлерді сыйға берді, осылайша Бате отбасының кең иеліктеріне қосымша жерлер қосылды, бірақ 1598 жылдан кейін Уильям дін қызметкері болғаны белгілі болғаннан кейін патшайымның құрметі тоқтатылды. Батетің үшінші ағасы Люк дін қызметкері болу шешімі отбасының құрметін қайтаруға ешқандай әсер етпеді (Люк, Эдвард Бате деген атпен, Капуцин орнының көрнекті мүшесі болды). Дін мәселесінен басқа, Уильямның жесір әйелі Женет Фингласқа үйленген Тирон графы Хью О’Нилл мен сэр Уильям Уорреннің жақын достығы О’Ниллдің бүлігі кезінде отбасының ағылшын тажына адалдығы туралы маңызды сұрақтар тудырды, бұл бүлік «Тоғыз жылдық соғыс» деп белгілі болды. Уильямның 1601 жылдан кейін Ирландияға барғаны белгісіз. Ол Еуропада тілдерді оқытты және әлемдегі алғашқы тілдерді оқыту мәтіндерінің бірі – «Janua Linguarum» (Тілдер есігі, 1611) атты еңбекті жазды, онда сөздер мен олардың суреттегі бейнелері қатар келтірілген. Ол өте танымал болды және жиырма жыл ішінде тоғыз тілге аударылды. Чех педагогы Коменский өз еңбегі «Janua linguarum reserata» осы мәтінге негізделген. Бір кезде ол Саламанкадағы ирланд колледжінің директоры болды. Оны өзінің туысы, Аткарн қамалынан сэр Уильям Батемен (1597 жылы қайтыс болған), Ирландияның жалпы соттарының судьясы болғанмен шатастыруға болмайды.

Born in Dublin, Bathe lived at Drumcondra Castle, County Dublin, a member of a leading Anglo Irish family. He was the eldest surviving son of John Bathe, Chancellor of the Exchequer of Ireland, and his first wife Eleanor Preston, daughter of Jenico Preston, 3rd Viscount Gormanston and Lady Catherine Fitzgerald; his paternal grandfather was James Bathe, Chief Baron of the Irish Exchequer, whose second wife, William's grandmother, was Eleanor Burnell of Balgriffin His brother John Bathe was an Irish representative at the Royal Court in Madrid in the early 1600s. When William's father died in 1586 the family were among the biggest landowners in Dublin, although their wealth and influence notably declined in the next generation. Bathe was trained as a musician and linguist at Oxford, where he wrote A Briefe Introductione to the True Art of Musicke (1584), which was revised as A Briefe Introduction to the Skill of Song (c.1596) – the first printed treatise on music in the English language. Following a long standing family tradition, he also studied law at the Inns of Court in London. For a time he enjoyed the favour of Queen Elizabeth I, to whom he presented a harp of his own design. The Queen made him a number of grants of land, thus adding further to the extensive Bathe holdings: but royal favour ceased after 1598, on the discovery that William had entered the priesthood. The decision of a third Bathe brother, Luke, to become a priest did nothing to restore the family to favour (under the name Fr Edward Bathe, Luke became a prominent member of the Capuchin order). Apart from the religious issue, the close friendship between Hugh O'Neill, Earl of Tyrone and Sir William Warren, who married William's widowed stepmother Jenet Finglas, raised serious questions about the family's loyalty to the English Crown during O'Neill's rebellion, popularly known as the Nine Years War. William is not known to have visited Ireland after 1601. He taught languages in Europe and wrote one of the world's first language teaching texts, Janua Linguarum (The Door of Tongues, 1611), a juxtaposition of words and pictorial representations of them. It proved so popular that it was translated into nine languages within twenty years. The Czech educator Comenius based his work Janua linguarum reserata on this text. For a period of time he was director of the Irish College in Salamanca. He should not be confused with his cousin Sir William Bathe of Athcarne Castle (died 1597), who was a judge of the Court of Common Pleas (Ireland).