Кіріспе

Ішкі экономиканы қорғау үшін мемлекеттік араласуды жақтаған идеология. Экономикалық ұлтшылдық немесе ұлттық экономика – экономикаға мемлекеттік араласуды, соның ішінде ішкі бақылауды және еңбек, тауарлар мен капитал қозғалысына тарифтер мен шектеулер сияқты саясаттарды басымдыққа қоятын идеология. Экономикалық ұлтшылдықтың негізгі ұстанымы – экономика ұлттық мақсаттарға қызмет етуі керек. Экономикалық ұлтшылдық – қазіргі заманның маңызды идеологиясы, ол экономикалық либерализм мен экономикалық социализмге қарсы тұрады. Экономикалық ұлтшылдар жаһандануға қарсы және кейбіреулері шектеусіз еркін сауданың пайдалылығына күмән келтіреді. Олар протекционизмді қолдайды және өзін-өзі қамтамасыз етуді жақтады. Экономикалық ұлтшылдар үшін нарық мемлекетке бағынышты болуы керек және мемлекеттің мүдделерін қамтамасыз етуі керек (мысалы, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және әскери күшті арттыру). Меркантилизм доктринасы – экономикалық ұлтшылдықтың маңызды түрі. Экономикалық ұлтшылдар халықаралық сауданы нөлдік жиынтық ретінде қарастырады, онда мақсат салыстырмалы пайда табу (өзара пайдаға қарағанда). Бұл фразаның мемлекеттік ұлттық араласуды сипаттау үшін бұрыннан бері қолданылып келгенін көрсететін дәлелдер бар. Оның алғашқы қолданылуының бір мысалы ретінде, 1985 жылы тілші Уильям Сафайр президент Рейганның ұлттық стратегиялық қорғаныс жобасы – зымыранға қарсы қорғаныс жүйесін қорғай отырып, былай деп жазды: «Біздің ортақ белгіміз – ұлтшылдық, әскери және экономикалық патриотизм, ол бізді ұлттық қорғанысқа бейімдейді». 1800 жылдардың ортасы мен соңында итальяндық экономикалық ойшылдар Фридрих Лист теорияларына көңіл бөлді. Италиялық экономистер, әсіресе Алессандро Росси басшылығымен, ұлттық протекционизмді қолдайтын саясаттар күш алды. Бұрын Италия үкіметі Франциямен сауда жасауға басымдық беріп, итальяндық өнеркәсіпті назардан тыс қалдырған және Еуропаның басқа державаларының колониялары арқылы жаңғыруы мен ықпалын қанағаттанғандай көрінген. Мата және керамика өндірушілер сияқты түрлі топтар Италия үкіметіне қысым көрсетуді бастады, және үкімет тарифтерді енгізгенімен, өнеркәсіпшілер оның жеткіліксіз екенін сезінді. Индустрияландыру және протекционизммен экономикалық ұлтшылдықты күшейту Италияны 1887 жылы экономикалық дағдарысқа итермелеп, итальяндық өнеркәсіптің проблемаларын көрсетті. Австро-Венгрия империясының құлауы, көбінесе Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жеңіліске байланысты болғанымен, австриялықтар мен славяндар арасындағы экономикалық және саяси интеграцияның болмауы да себеп болды.

Философия

Экономикалық ұлтшылдықтың философиялық негіздерін табу қиын, себебі бұл идеологияның тарихы ұзақ және оның әртүрлі топтарға тартымды болу себебінен. Оның төрт негізгі тірегі саяси, мәдени, экономикалық және әлеуметтік тамырларынан туындайды. Бұл төрт тіректің егжей-тегжейі елдің мәртебесіне қарай өзгеруі мүмкін, бірақ әдетте, бір елдің өзінің мәртебесі мен экономикалық тұрақтылығы басқа елге қарағанда маңыздырақ болып табылады. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында бұл протекционизмге, үкіметтің рөлін күшейтуге және тіпті колонизацияға баса назар аударуға әкелді, өйткені бұл басып алынған елдің мәдениеті мен идеологиясын өзгертудің бір жолы болды. Лист экономикалық теория мен ұлттық ерекшеліктің элементтерін біріктірді, ол адамның өмір сапасы елдің жетістігімен байланысты екенін айтты және АҚШ-та тарифтерді жақтаушы болды. Листтің экономика және ұлтшылдық туралы ойлары Адам Смиттің экономикалық теорияларына тікелей қарсы келді, себебі Лист Смит ұлттық ерекшеліктің маңызын азайтып, саяси өмірдің кейбір қиындықтарын ескермейтін жаһандануға баса назар берді деп есептеді.

Сын

Экономикалық ұлтшылдыққа қатысты бір сын көзқарас – американдық профессор және обьективист жазушы Гарри Бинсвангердің пікірі. "Капитализм" журналына жазған мақаласында ол тұтынушылардың жергілікті тауарларды бағалауы жергілікті өндірушілерге монополиялық билік береді, оларға бағаны көтеріп, үлкен пайда табуға мүмкіндік туғызады, ал жергілікті өнімдерді шығаратын фирмалар осы тауар үшін қосымша төлем алуға мүмкіндік алады деп мәлімдеді. Ол жергілікті өндірушілердің өнімдерін артық көретін тұтынушылар жергілікті өндірушілердің пайдакүнемдігінен зардап шегуі мүмкін деген қорытындыға келді, сондай-ақ тұтынушылар жергілікті тауарларды бағалағанда оларға қосымша төлем жасауға болады, сондықтан фирмалар шетелдік тауарларды жергілікті деп көрсетуге мүдделі, егер шетелдік тауарлардың өндіріс құны жергілікті тауарларға қарағанда төмен болса. Америкалық либертариандық зерттеу орталығы – Като институтының өкілі Дэниел Икенсон келтірген бір мысал бойынша, АҚШ-тағы протекционистік саясат шетелдік автомобильдерге тарифтер қойды, бұл жергілікті өндірушілерге (Форд және GM нарығы) автомобиль бағасын көтеруге мүмкіндік берді, бұл американдық тұтынушыларға кері әсер етті, олар таңдау мүмкіндігінен айырылып, бағаның өсуіне тап болды. Экономикалық ұлтшылдыққа қатысты 1920 жылдардың соңына дейінгі ескі сын – американдық әлеуметтанушы Реймонд Лесли Бьюэллдің пікірі, ол бұл мемлекеттер арасындағы бәсекелестікке және соғысқа ықпал еткенін айтты, себебі олар ресурстарға, нарықтарға және теңіз порттарына ие аумақтарды аннексиялауға ұмтылды.