Авнер: Саулдың әскербасы және Давид тарихындағы рөлі

Кіріспе

Еврей жазбаларында Әбенир (ʾAḇnēr) Саул патшаның туысы және оның әскерінің бас қолбасшысы болған. Оның аты אבינר בן נר "Нердің ұлы Абинер" деп те келеді, онда Абинердің толық аты "әкесі Нер" дегенді білдіреді.

Киелі кітаптағы оқиғалар

Әбенир алғаш рет Саул тарихында кездейсоқ айтылады, Саулдың інісі Нердің ұлы және Саул әскерінің қолбасшысы ретінде көрінеді. Кейін ол Дәуіттің Ғолиатты өлтіргеннен кейін Саулға таныстырған қолбасшы ретінде қайтадан тарихқа енді. Саулдың билігі құлағанда, Гилбоа шайқасындағы апатты жағдай туралы еске алынбады. Саулдың ең кіші, бірақ жалғыз аман қалған ұлы Ишбошетті (кейде Ешбаал деп те аталады) ұстап алып, Әбенир оны Иорданның шығысындағы Маханаимде Израильдің патшасы етіп тағайындады. Дәуіт, оның тек Яһуда тарапынан патша ретінде қабылданғаны, Хеброн қаласында билік етіп тұрды, және екі тарап арасында біраз уақыт соғыс жүрді. Екі қарсыластың арасындағы жалғыз толық баяндалған шайқас ерекше, себебі оған дейін екі тараптан таңдалған 12 адамның Гибеондағы кездесуі болды, онда барлығы 24 адам қаза тапқан сияқты. Одан кейін болған жалпы шайқаста Әбенир жеңіліп, қашқан. Ол Жоавтың інісі Асахилмен тызғыннан қуылды, ол «жабайы едік сияқты жеңіл аяқпен» жүргені айтылады. Асахил қууды тоқтатпағандықтан, ескертілгеніне қарамастан, Әбенир өзін қорғау үшін оны өлтіруге мәжбүр болды. Бұл екі тараптың басшылары арасындағы қанды дұшпандыққа себеп болды, өйткені Асахилдың туысы Жоав елдің заңы мен әдет-ғұрпы бойынша оның қанын өшіруге міндетті болды. Әбенир Саулдың бір тоқалдығымен одақ құрды, бұл сол кездегі түсінік бойынша, таққа талап етуді білдіретін. Әбенир сөгіске ашуланып, бірден Дәуітпен келісімге келді, ол әйелі Михалды қайтару шартымен оны қабылдады. Бұл орындалды және келісім тоймен бекітілді. Бірақ Жоав, мүмкін қасақана кетіп, Хеброн қаласына қайтып келді және Әбенирді өлтірді. Қастандыққа себеп Асахилді өшіккені болды, және сол кездегі моральдық стандарттар бойынша бұл әрекеттің дұрыстығын дәлелдеуге жеткілікті болды (дегенмен Әбенир Хеброн қаласында, қашқын қаласында мұндай кек алудан қорғалған болуы керек еді). Оқиғадан кейін Дәуіттің мінез-құлқы оның бұл іске қатысы жоқ екенін көрсетті, бірақ ол оның кінәлілерін жазалауға батыл болмады. «Дәуіт өзімен бірге барлық халыққа: «Киімдеріңді жыртып, азалы киім киіп, Әбенир үшін аза тұтыңыздар!» деді. Дәуіт патша мәйіттің артынан ерді. Олар Әбенирді Хебронға жерледі, патша дауысын көтеріп Әбенирдің қабірінде жылады, және барлық халық та жылады». Әбенирдің өлімінен кейін көп ұзамай Ишбошет ұйықтағанда қаза тауып, Дәуіт біріккен патшалықтардың патшасы болды.

Abner is initially mentioned incidentally in Saul's history, first appearing as the son of Ner, Saul's uncle, and the commander of Saul's army. He then comes to the story again as the commander who introduced David to Saul following David's killing of Goliath. He is not mentioned in the account of the disastrous battle of Gilboa when Saul's power was crushed. Seizing the youngest but only surviving of Saul's sons, Ish bosheth, also called Eshbaal, Abner set him up as king over Israel at Mahanaim, east of the Jordan. David, who was accepted as king by Judah alone, was meanwhile reigning at Hebron, and for some time war was carried on between the two parties. The only engagement between the rival factions which is told at length is noteworthy, inasmuch as it was preceded by an encounter at Gibeon between 12 chosen men from each side, in which all 24 seem to have perished. In the general engagement which followed, Abner was defeated and put to flight. He was closely pursued by Asahel, brother of Joab, who is said to have been "light of foot as a wild roe". As Asahel would not desist from the pursuit, though warned, Abner was compelled to slay him in self defence. This originated a deadly feud between the leaders of the opposite parties, for Joab, as next of kin to Asahel, was by the law and custom of the country the avenger of his blood. one of Saul's concubines, an alliance which, according to contemporary notions, would imply pretensions to the throne. Abner was indignant at the rebuke, and immediately opened negotiations with David, who welcomed him on the condition that his wife Michal should be restored to him. This was done, and the proceedings were ratified by a feast. Almost immediately after, however, Joab, who had been sent away, perhaps intentionally returned and slew Abner at the gate of Hebron. The ostensible motive for the assassination was a desire to avenge Asahel, and this would be a sufficient justification for the deed according to the moral standard of the time (although Abner should have been safe from such a revenge killing in Hebron, which was a City of Refuge). The conduct of David after the event was such as to show that he had no complicity in the act, though he could not venture to punish its perpetrators. "And David said to all the people who were with him, 'Rend your clothes and gird yourselves with sackcloth, and wail before Abner.' And King David went after the bier. And they buried Abner in Hebron, and the king raised his voice and wept on Abner's grave, and all the people wept." Shortly after Abner's death, Ish bosheth was assassinated as he slept, and David became king of the reunited kingdoms.

Раббилердің әдебиеті

Эндор сиқыршысының ұлы (Пиркэ Р. Эль. XXIII), Хаггададағы батыр (Ялк., Йерем. 285; Уағыз. Р. IX:11; Кид. 49б). Өзінің ерекше күшін сезіне отырып, ол: «Егер мен жерді ұстап алсам, оны сілкіндіре аламын» (Ялк. л.к.) деді. Бұл Архимедтің «Егер менде тірек болса, әлемді қозғай аламын» деген сөзімен паралель. Мидрашқа (Екклесиаст. Р. л.к.) қарағанда, Әбнердің бір аяғын жылжытудан гөрі, алты метр қалың қабырғаны жылжыту оңайырақ болар еді. Бірақ Жоаб оған шабуыл жасап, өлтірді. Дегенмен, өлім алдында Әбнер жауын жіптей ұстап алып, оны құрылысқа салуға тырысты. Сонда израильдіктер Жоабтың өмірі үшін жалбарынып: «Егер сен оны өлтірсең, біз жесір болып қаламыз, ал әйелдеріміз бен барлық мүлігіміз филистиндердің жемтігіне айналады» деді. Әбнер: «Мен не істей аламын? Ол менің нұрымды сөндірді (өлтірді)» деп жауап берді. Израильдіктер: «Сендер үшін әділ төреші [Құдай] бар» деді. Сонда Әбнер Жоабты босатып, жерге құлап қайтыс болды (Ялк. л.к.). Оның жалғыз күнәсі. Раввиндер Әбнердің осы өлімге лайық екеніне келіседі, бірақ жалпы алғанда «әділ адам» деп есептелген адамға осындай ауыр жазаны әкелген күнәның нақты себебі туралы пікірлер әртүрлі (Жаратылыс. Р. LXXXII:4). Кейбіреулер оның Саулға Нобтың діни қызметкерлерін өлтіруіне кедергі жасамағанын айыптайды (Йер. Пеах, I:16а; Леу. Р. XXVI:2; Сан. 20а). Өйткені Әбнер діни қызметкерлердің кінәсіз екеніне және олардың Дәуітке қатысты дұрыс әрекет еткеніне сенімді болды. Дәуіт әскер басшысы ретінде урим мен тумимді пайдалануға құқылы екенін айтты (I Сам. XXII:9–19). Оның орнына, Саулдың діни қызметкерлерді өлтіру бұйрығына пассивті қарсылық білдіруге ғана қанағаттанбай (Ялк., Сам. 131), Әбнер патшаны тоқтатуға тырысуы керек еді. Басқалары Әбнердің мұндай әрекет жасағанын, бірақ нәтижесіз болғанын, оның жалғыз күнәсі Саулдың өлімінен кейін Дәуітке қарсы екі жарым жыл соғысып, Дәуіттің Израиль билігіне келуін кешіктіргенінде болды деп санайды (Сан. л.к.). Тағы басқалары, оны кешіріп, осыған қатысты Жар. XLIX:27-дегі «Беньямин руынан екі патша болады» деген дәстүрге сүйене отырып, Әбнердің Саул мен Дәуіт арасындағы татуласуға кедергі келтіргенін айыптайды. Дәуіт Саулдың халатының жиегін ұстағанда (I Сам. XXIV:11), патшаның оған деген сенімсіздігі негізсіз екенін көрсетті. Саул татуласуға бейімделген еді, бірақ Әбнер Дәуіт киімнің бөлігін кез келген жерден таба алатынын, мүмкін, тікенге ілінгенін айтып, татуласудың жолын кесті (Йер. Пеах, л.к., Леу. Р. л.к. және басқа жерлерде). Сонымен қатар, Әбнердің израильдік жастардың ойын-сауық үшін бір-бірін өлтіруіне рұқсат бергені дұрыс емес еді (II Сам. II:14–16). Алайда, Әсахилдің өліміне байланысты оған ешқандай айып тағылмайды, өйткені Әбнер оны өзін-өзі қорғап өлтірді (Сан. 49а). Раввиндердің Библиялық әңгімелерге қарайтын ерекшелігі, Әбнер, қарапайым жауынгер «Заң арыстаны» (Йер. Пеах, л.к.) деп аталады және оның Доегпен арасындағы халахикалық талқылаудың мысалы келтіріледі. Бұл талқылау Дұрыс. XXIII:3-тегі заң аммондық және моабиттік әйелдерді еврей қауымынан ер адамдармен бірге шығарып тастай ма деген мәселеге қатысты болды. Доег Дәуіт моабиттік Руттың ұрпағы болғандықтан, патшалық тәжін киюге және тіпті нағыз израильдік болып есептелуге лайық емес деп ойлады. Ал Әбнер заң тек еркек желісіне қатысты екенін айтты. Доегтің диалектикасы Әбнердің диалектикасынан басым болғанда, соңғысы Самуил пайғамбарға барды, ол Әбнердің көзқарасын қолдап қана қоймай, Доегтің мәлімдемесін толығымен жоққа шығарды (Midr. Сам. XXII; Йеб. 76б және т.б.). Бірінші ғасырдың ортасында Иерусалимдегі ең көрнекті отбасылардың бірі (Ẓiẓit ha Kesat) Әбнерден тараған деп мәлімдеді (Жар. Р. XCVIII).

Son of the Witch of En dor (Pirḳe R. El. xxxiii. ), and the hero par excellence in the Haggadah (Yalḳ., Jer. 285; Eccl. R. on ix. 11; Ḳid. 49b). Conscious of his extraordinary strength, he exclaimed: "If I could only catch hold of the earth, I could shake it" (Yalḳ. l. c.)—a saying which parallels the famous utterance of Archimedes, "Had I a fulcrum, I could move the world." According to the Midrash (Eccl. R. l. c.) it would have been easier to move a wall six yards thick than one of the feet of Abner, who could hold the Israelitish army between his knees. Yet when his time came , Joab smote him. But even in his dying hour, Abner seized his foe like a ball of thread, threatening to crush him. Then the Israelites came and pleaded for Joab's life, saying: "If thou killest him we shall be orphaned, and our women and all our belongings will become a prey to the Philistines." Abner answered: "What can I do? He has extinguished my light" (has wounded me fatally). The Israelites replied: "Entrust thy cause to the true judge [God]." Then Abner released his hold upon Joab and fell dead to the ground (Yalḳ. l. c.). His One Sin. The rabbis agree that Abner deserved this violent death, though opinions differ concerning the exact nature of the sin that entailed so dire a punishment on one who was, on the whole, considered a "righteous man" (Gen. R. lxxxii. 4). Some reproach him that he did not use his influence with Saul to prevent him from murdering the priests of Nob (Yer. Peah, i. 16a; Lev. R. xxvi. 2; Sanh. 20a)—convinced as he was of the innocence of the priests and of the propriety of their conduct toward David, Abner holding that as leader of the army David was privileged to avail himself of the Urim and Thummim (I Sam. xxii. 9–19). Instead of contenting himself with passive resistance to Saul's command to murder the priests (Yalḳ., Sam. 131), Abner ought to have tried to restrain the king. Others maintain that Abner did make such an attempt, but in vain, and that his one sin consisted in that he delayed the beginning of David's reign over Israel by fighting him after Saul's death for two years and a half (Sanh. l. c.). Others, again, while excusing him for this—in view of a tradition founded on Gen. xlix. 27, according to which there were to be two kings of the house of Benjamin—blame Abner for having prevented a reconciliation between Saul and David on the occasion when the latter, in holding up the skirt of Saul's robe (I Sam. xxiv. 11), showed how unfounded was the king's mistrust of him. Saul was inclined to be pacified; but Abner, representing to him that David might have found the piece of the garment anywhere—possibly caught on a thorn—prevented the reconciliation (Yer. Peah, l. c., Lev. R. l. c., and elsewhere). Moreover, it was wrong in Abner to permit Israelitish youths to kill one another for sport (II Sam. ii. 14–16). No reproach, however, attaches to him for the death of Asahel, since Abner killed him in self defense (Sanh. 49a). It is characteristic of the rabbinical view of the Bible narratives that Abner, the warrior pure and simple, is styled "Lion of the Law" (Yer. Peah, l. c.), and that even a specimen is given of a halakic discussion between him and Doeg as to whether the law in Deut. xxiii. 3 excluded Ammonite and Moabite women from the Jewish community as well as men. Doeg was of the opinion that David, being descended from the Moabitess Ruth, was not fit to wear the crown, nor even to be considered a true Israelite; while Abner maintained that the law affected only the male line of descent. When Doeg's dialectics proved more than a match for those of Abner, the latter went to the prophet Samuel, who not only supported Abner in his view, but utterly refuted Doeg's assertions (Midr. Sam. xxii. ; Yeb. 76b et seq.). One of the most prominent families (Ẓiẓit ha Kesat) in Jerusalem in the middle of the first century of the common era claimed descent from Abner (Gen. R. xcviii. ).

Әбенирдің қабірі

Әбенирдің қабірі деп аталатын орын Хеброн қаласындағы Патриархтар үңгірінен көп алыс емес жерде орналасқан және жыл бойына келушілерді қабылдайды. Ғасырлар бойы көптеген саяхатшылар осы қабірге келгенін жазған. 1165 жылы саяхатын бастаған Туделалық Бенджамин өз күнделігінде былай деп жазды: “Ешкол аңғары Хеброн тауының солтүстігінде, ал Махпела үңгірі оның шығысында орналасқан. Үңгірдің батысында Нер ұлы Әбенирдің қабірі жатыр”. 12 ғасырдың раввині қабірге келгенін жазған мәлімет Элкан Натан Адлердің “Орта ғасырлардағы еврей саяхатшылары: 19 бірінші қол деректер” кітабында жарияланған. Онда: “Мен, Яқуб, Р. Натаниэль ха-Коэннің ұлы, көп қиындықтармен жол тарттым, бірақ Құдай маған Киелі жерге кіруге көмектесті. Мен Хеброн қаласындағы әділ Патриархтардың қабірлерін және Нер ұлы Әбенирдің қабірін көрдім”, – делінген. Адлер бұл сапар 1187 жылы Саладиннің Иерусалимді басып алуынан бұрын жасалған болуы керек деп болжайды. Раввин Мұса Басола 1522 жылы қабірге барғандығын айтады. Ол: “Әбенирдің қабірі Хебронның ортасында орналасқан, мұсылмандар оның үстіне мешіт салған”, – деп жазған. 1500 жылдардағы тағы бір саяхатшы: “Хеброн базардың кіреберісінде, төбеде, қабырғаға жапсарласқан жерде Әбенир бен Нер шіркеудегі үңгірде жерленген”, – деген мәлімдеме жасаған. Бұл оқиға 1561 жылы жарық көрген “Сейфер Йихус ха-Тсаддиким” (Тақуалар шежіресі кітабы) атты кітапта тіркелген. Авраам Моше Лунц осы кітапты 1896 жылы қайта басып шығарды. Камеництік Менахем Мендель, Израиль жеріндегі алғашқы қонақ үй иесі саналса, ол 1839 жылы жазған “Корот ха-Итим” кітабында Әбенирдің қабірі туралы айтқан. Ол былай деді: “Мен мұнда құрмет көрсеткен әділ кісілердің қабірлерін жазып отырамын. Хеброн – Жоғарыда Махпела үңгіріне дұға етуге келгендердің мінез-құлқы мен әдеп-салттары сипатталған. Мен дүкендер арасынан, Авнер бен Нердің қабіріне бардым, кіруге рұқсат беру үшін Исмаилиге (қабір оның ауласында болды) төлеуді талап етті”. Автор және саяхатшы Дж. Дж. Бенджамин өзінің “Азия мен Африкада сегіз жыл” (1859, Ганновер) атты кітабында қабірге барғандығын атап өтті. Ол: “Патриархтардың қабірінен шығып, еврей кварталына апаратын жолмен жүргенде, ауланың сол жағында түрік тұрғын үйі көрінеді, оның жанында кішкентай үңгір бар, оған бірнеше сатыдан түсуге болады. Бұл – Саул патшаның қолбасшысы Әбенирдің қабірі. Арабтар оны өте құрметтейді және оның иесі оны әрдайым жақсы күйде ұстауға тырысады. Ол осы жерге келушілерден шағын сыйлық талап етеді”, – деп жазды. Британдық ғалым Израиль Абрахамс 1912 жылы жарық көрген “The Book of Delight and Other Papers” атты кітабында: “Хеброн – Дәуіттің Яһудеяны билеуінің орталығы болды. Әбенир осы жерде Жоабтың қолынан қаза тапты және осы жерге жерленді – олар әлі күнге дейін қала ішіндегі үлкен үйдің бағында Әбенирдің қабірін көрсетеді. Ишбошеттің қатқарылуы Хеброндағы бассейн жанында болды”, – деп жазды.

The site known as the Tomb of Abner is located not far from the Cave of the Patriarchs in Hebron and receives visitors throughout the year. Many travelers have recorded visiting the tomb over the centuries. Benjamin of Tudela, who began his journeys in 1165, wrote in the journal, "The valley of Eshkhol is north of the mountain upon which Hebron stood, and the cave of Makhpela is east thereof. A bow shot west of the cave is the sepulchre of Abner the son of Ner." A rabbi in the 12th century records visiting the tomb as reprinted in Elkan Nathan Adler's book Jewish Travellers in the Middle Ages: 19 Firsthand Accounts. The account states, "I, Jacob, the son of R. Nathaniel ha Cohen, journeyed with much difficulty, but God helped me to enter the Holy Land, and I saw the graves of our righteous Patriarchs in Hebron and the grave of Abner the son of Ner." Adler postulates that the visit must have occurred prior to Saladin's capture of Jerusalem in 1187. Rabbi Moses Basola records visiting the tomb in 1522. He states, "Abner's grave is in the middle of Hebron; the Muslims built a mosque over it." Another visitor in the 1500s states that "at the entrance to the market in Hebron, at the top of the hill against the wall, Abner ben Ner is buried, in a church, in a cave." This visit was recorded in Sefer Yihus ha Tzaddiqim (Book of Genealogy of the Righteous), a collection of travelogues from 1561. Abraham Moshe Lunz reprinted the book in 1896. Menahem Mendel of Kamenitz, considered the first hotelier in the Land of Israel, wrote about the Tomb of Abner is his 1839 book Korot Ha Itim, which was translated into English as The Book of the Occurrences of the Times to Jeshurun in the Land of Israel. He states, "Here I write of the graves of the righteous to which I paid my respects. Hebron – Described above is the character and order of behavior of those coming to pray at the Cave of ha Machpelah. I went there, between the stores, over the grave of Avner ben Ner and was required to pay a Yishmaeli – the grave was in his courtyard – to allow me to enter." The author and traveler J. J. Benjamin mentioned visiting the tomb in his book Eight Years in Asia and Africa (1859, Hanover). He states, "On leaving the Sepulchre of the Patriarchs, and proceeding on the road leading to the Jewish quarter, to the left of the courtyard, is seen a Turkish dwelling house, by the side of which is a small grotto, to which there is a descent of several steps. This is the tomb of Abner, captain of King Saul. It is held in much esteem by the Arabs, and the proprietor of it takes care that it is always kept in the best order. He requires from those who visit it a small gratuity." The British scholar Israel Abrahams wrote in his 1912 book The Book of Delight and Other Papers, "Hebron was the seat of David's rule over Judea. Abner was slain here by Joab, and was buried here – they still show Abner's tomb in the garden of a large house within the city. By the pool at Hebron were slain the murderers of Ishbosheth "

Жылдар өте келе қабір тозып, күшіне жете алмады. 1994 жылы ол көпшілікке жабылды. 1996 жылы 12 израильдік әйел Жоғарғы Сотқа Әбенирдің қабірін қайта ашуды талаппен өтініш білдірді. Жылдар бойы тағы да өтініштер келіп түсті және ақыры, Патриархтар үңгіріндегі Исаак залы ашық болатын жылдың он күнінде бұл орынды жалпы жұртшылыққа ашуға жағдай жасалды. 2007 жылдың басында қабірдің кіреберісіне жаңа мезузоттар орнатылды.

Танымал мәдениетте

1960 жыл, Дәуіт пен Ғолият (фильм) – Абинердің рөлін Массимо Серато ойнады. Бұл нұсқада Абинер Дәуітті (Ивица Пажер) Голиатты өлтіргеннен кейін жеңіске жеткенде өлтіруге тырысады. Бірақ, осы нұсқада Абинерді Саул патша (Орсон Уэллс) өлтіреді. 1961 жыл, «Дэвид туралы әңгіме» (фильм) – Абинердің рөлін уэльстік актер Дэвид Дэвис ойнады. 1976 жыл, «Дэвидтің оқиғасы» (телесериал) – Абинердің жас нұсқасын израильдік актер Ехуда Эфрони ойнады. Абинердің үлкен нұсқасын британдық актер Брайан Блессид ойнады. 1985 жыл, «Король Давид» (фильм) – Абинерді ағылшын актері Джон Касл ойнады. Дәуіт патша рөлін Ричард Гир ойнады. 1997 жыл, «Король Давид» (мюзикл) – Тим Райс және Алан Менкен жазған. Абинердің рөлін американдық актер Тимоти Шью ойнады. 1997 жыл, «Дэвид» (телевизиялық драма) – Абинерді Ричард Эшкрофт ойнады. 2009 жыл, «Kings» (телесериал) – Абинерді Вес Студи генерал Линус Абинер рөлінде бейнеледі. Сериал қазіргі АҚШ-тағы сияқты көпұлтты батыс мәдениетінде өтеді, бірақ кейіпкерлері Киелі кітаптан алынған. 2012 жыл, «Rei Davi» (бразилиялық телесериал) – Абинерді Иран Малфитано ойнады.