Кіріспе

Kaldor City – британдық телесериалдар «Доктор Кто» және «Блейк 7» элементтерін пайдаланатын аудио пьесалар сериясы. «Доктор Кто» үшін жазған және «Блейк 7» сериалының барлық төрт маусымында сценарий редакторы болған Крис Бучер, Калдор Ситиде қолданылған осы сериалдардан алынған көптеген элементтердің авторы. Magic Bullet Productions өндірген серия 2001 жылы CD форматында жарық көрді. Оқиғалар ішінде Калдор қаласы – «барлық билік компанияның қолындағы жемқор әлемдегі» болашақтың ірі гуманоидты қаласы. Онда байлар робот құлдармен толы сарайларда сұлтандыққа ұмтылып, кедейлер Северпитс-те күнкөріс үшін күреседі, қауіпсіздік күштері бақылаудан шығып, терроризм күнделікті құбылысқа айналған. Алғаш рет ол 1977 жылғы «Доктор Кто» сериалының «The Robots of Death» атты эпизодында «дауылдық кеннің» негізгі базасы ретінде айтылған. Компанияның тапсырысымен жұмыс істейтін экипаж шөлді аралап, құмның ішіндегі құнды минералдарды іздеп, қазып шығарған. Бучер 1999 жылы «Доктор Кто» сериясының «Өткен доктордың оқиғалары» романында «Калдор» қаласын қайта пайдаланды.

Өмірбаян

"Өлім роботтарындағы" қоғам жоғары сыныпты "құрылтайшы отбасыларға" (дегенмен, бұл колониялық планетаны құрған отбасыларға сілтеме болуы мүмкін) қаржылық қиындықтарға тап болып, өздерінің билік, ықпал және байлықтарын жеке еңбектері мен шеберліктері арқылы қол жеткізген азаматтармен жұмыс істеуге, тіпті оларға бағынуға мәжбүр болған жағдайды көрсетеді. Бұл жаңа және ескі байлық арасында наразылық тудырып, Англиядағы ақсүйектердің қаржылық күшінің төмендеуіне ұқсас жағдайды бейнелейді. Қоғам роботтарды барлық деңгейде кеңінен пайдалануға тәуелді, үш түрлі робот класы қолданылады: Dum роботтары қарапайым жұмыстар үшін арналған және сөйлей алмайды; Voc роботтары олардан жоғары деңгейде тұр, сөйлей алады және шектеулі ойлау қабілеттеріне ие; Super Voc роботтары ең жетілген түрлері болып табылады және басқа, төменгі сыныптағы роботтардың күнделікті іс-әрекеттерін қоса алғанда, күрделі іс-шараларды бақылау үшін қолданылуы мүмкін. Әрбір роботқа класына сәйкес белгі беріледі (мысалы, D 84 – Dum класының роботы, ал SV 7 – Super Voc) және Асимовтың робототехниканың үш заңының бір түрімен бағдарламаланады. Қоғам роботтарды толығымен қабылдамайды; машиналардың адамға ұқсас дизайны, бірақ эмоция мен дене тілінің жоқтығы "робофобия" деп аталатын психикалық ауруға әкелді. Бұл роботтардың іс жүзінде тірі өлі екеніне және адамдарға зиян келтіруге ниеттенгеніне сенуді тудыратын параноидтық ұғым ретінде көрінеді. "Өлім роботтары" романы роботтарды қайта бағдарламалау арқылы адамдарға зиян келтіруге қатысты шектеулерді бұзуға болатынын көрсетеді, өйткені робототехникадағы шебер Тарен Капель өз "бауырларын" олардың "құлдықтан" азат ету әрекеттерінде осы мүмкіндікті тапқан. Калдор қаласы "Өткен дәрігердің оқиғасы" – "Мәйіт белгісінде" де оқиға орны болып табылады, онда біз қала мен оның "Жоғарғы шеберлер" басқарушы кеңесін көреміз. "Мәйіт белгісі" кезінде Басқарма құрылтайшы отбасылардан шыққан жиырма Жоғарғы шеберден тұрады және олар құрылтайшы отбасынан емес адамдарды кеңестен шеттетуге тырысады. Роман сонымен қатар Карнелл кейіпкерін Калдор қаласына таныстырады, ол жемқор "Федерациядан" қашып жүрген және қалада жасырынған психостратег, сонымен бірге стратегияларын құрастыруға көмектесу арқылы басқармаға жақындасуға тырысады. Карнелл – Крис Бучердің "Блейк 7" эпизодтарының бірі "Қару" (1979 жылы көрсетілген), және бұл роман "Доктор Ху" мен "Блейк 7" бір ғаламда орын алады деген жанкүйерлердің теориясына жартылай ресми мойынұсынуды білдіреді. Бұл теорияның бастауы "Блейк 7" авторы Терри Нейсонның "Доктор Ху" монстрларын, Далектерді "Блейк 7" әлеміне енгізуді қалағаны, бірақ BBC оған рұқсат бермегені туралы хабарламада болды. Роман сонымен қатар Калдор қаласының ағынды су шұңқырлары, онда төменгі сыныптар күнкөрісін табуға тырысады, туралы мәліметтерді ұсынады. Бұл аймақтарда жаңа террористер тобы – тареншілдер пайда болады, олар марқұм Тарен Капельдің ілімдерін діни доктринаға айналдырып, роботтардың қолынан билеуші таптың құлауын уағыздайды. Романның соңында Жоғарғы шебер Уванов (бұрынғы "Өлім роботтарындағы" бұрқасын шахтасының командирі, және құрылтайшы отбасының мүшесі емес) Компания басқармасының төрағасы лауазымын қамтамасыз етеді. Сериалдағы кейбір пьесаларда Фендал да кездеседі: Бучер 1977 жылы "Доктор Ху" телесериалында "Фендалдың бейнесінде" де жасаған жаратылыстардың түрі.

Аудио ойнату

1999 жылы Magic Bullet Productions Крис Бучерге оның бұрынғы жұмыстарындағы Калдор Ситиге қатысты кейіпкерлер мен идеялар негізінде аудио пьесалар жасау мүмкіндігін талқылау үшін жүгінді. Бучер рұқсат берді және продюсер Алан Стивенспен тығыз жұмыс істеп, бұрынғы оқиғалармен үйлесетін және жаңа, қызықты дамылатын сюжет құрды. Бучер сондай-ақ екінші пьесаны, «Өлімнің басы» атты туындысын жазды. Пьесалардағы актерлік құрам негізінен «Доктор Ху» немесе «Блейк Седьмой» телесериалдарында ойнаған актерлерден құралған, олардың ішінде Пол Дарроу, Скотт Фредерикс және Рассел Хантер басты рөлдерде болды, сондай-ақ Дэвид Бейли, Дэвид Коллингс, Филип Мадок, Питер Майлз және Грегори де Полнай да қатысты. Дыбыс дизайны, эффектілері мен музыкасы Алистер Локке тиесілі, ал режиссураны Стивенс пен Лок бірлесіп жүзеге асырды. Алғашқы үш CD жеке-жеке әңгіме ретінде толыққанды, бірақ соңғы үш дискі бір-бірімен байланысты, сондықтан оларды ретімен тыңдау керек. Алғашқы шығарылымдардан бастап, сериал робот жұмыс күшін революция құралы ретінде пайдалануға бағытталған саяси интригалар мен манипуляциялар туралы әңгіме айтып жатқаны байқалды, бұл «Өлім роботтары» және «Корпс маркері» сериалдарында көрсетілгендей. Алайда, Алан Стивенстің «Шахмат» атты бесінші пьесасы манипуляция тақырыбын жаңа деңгейге көтеріп, Бучердің «Доктор Ху» сериалынан Фендалды енгізеді. Фендал Калдор Ситидегі оқиғаларды өзінің пайда болуын қамтамасыз ету үшін манипуляциялайды, ол сериалдың басты қарсыласы болады. Фендалдың қатысы белгілі болғаннан кейін, сериалдың алдыңғы бөлімдеріне оралып қарағанда, оның пайда болуына қатысты көріністерді табуға болады: мысалы, Увановқа Фендалдың суреті сыйға беріледі, ал Карнелл белгісіз мақсаттары мен әдістері бар, сыртқы әлемнен келген алып манипулятордың болуы туралы ойға келеді.

Окамның қырғыны

Окамның бритвасы – Алан Стивенс пен Джим Смит жазған серияның алғашқы пьесасы. Оқиға Кастон Ягоның (Шекспирдің «Отелло» романындағы манипулятивті кейіпкердің атымен аталып, Пол Дарроу ойнаған белгілі Шекспир редакторы Дэвид Кастан) және оның Chairholder Uvanov-тың (Рассел Хантер ойнаған, «The Robots of Death» ролін қайталап) сеніміне кіруіне бағышталған. Яго Увановқа Компания басқарма мүшелері қатысқан бірнеше кісі өлтіруді шешуге көмектеседі, ал оның жетістігі оған Увановтың жаңа күзетшісі ретінде тұрақты қызметке орналасуға мүмкіндік береді. Дегенмен, атауынан көрініп тұрғандай, ең қарапайым түсіндірме дұрыс: Яго Увановтың сенімін жеңіп алу үшін кісі өлтіруді өзі жасап, басқа басқарма мүшесін кінәлі етіп көрсетіп отыр. Пьеса барысында Яго Психостратег Карнеллмен (Скотт Фредерикс, «Blake’s 7» сериалынан рөлін қайталап) кездеседі және ол психостратегтің не екенін және Федерация туралы білетінін көрсетеді, Карнелл бұл ақпаратты планетадағы жалғыз өзі білуі мүмкін екенін айтады. Сериалдың көптеген жанкүйерлері бұл жайтты, сонымен қатар Дарроудың ойнаған рөліндегі ұқсастықтарды ескере отырып, Кастон Ягоның шын мәнінде Керр Эйвон екенін, жеке себептері үшін басқа есіммен жасырынып жүргенін білдіреді. Magic Bullet бұл туралы нақтыламады да, жоққа шығармады да; Kaldor City сериясындағы басқа кейіпкерлер (әсіресе Крис Бучер жасағандар) «Doctor Who» немесе «Blake’s 7» сериалымен тікелей байланысты болғанымен, Бучер Керр Эйвонды жасаған жоқ болғандықтан, ол кейіпкерге авторлық құқығы жоқ.

Жасырын ынандырушылар

Джим Смит пен Фиона Мурдың "Құпия сендірушілер" пьесасы – серияның үшінші туындысы. Онда "Тарен Капел шіркеуі" деп аталатын террористік ұйымның өз мақсатын ілкілеу үшін терроризм актісі жасауға жасаған тың тырысыстары баяндалады. Блейз бұл шіркеуге тымысынан кірген, ол кафедра иесі Увановқа жұмыс істейді, ал оны құтқару үшін Кастон Яго жіберіледі. Яго өзінің күдіктерін де зерттеп, Карнеллге қарсы қимыл жасауға ұмтылуда. Пьеса атауы медиа теорияшысы Вэнс Пэккардтың "Құпия сендірушілер" еңбегінен алынған, және оның туындысының тақырыптарын серияға енгізуге жасалған біршама әрекетті білдіреді. Пьесада "Өлім роботтарынан" (The Robots of Death) Поул/Паулл кейіпкері қайтадан пайда болады, оны тағы да Дэвид Коллингс сомдайды.

Тарен Капел

Серияның төртінші пьесасы – Алан Стивенстің "Тарен Капель" пьесасы. Ол Ягоның, Тарен Капельдің өлімінен бұрын бастаған, ал Тарен Капель шіркеуі жалғастырған схеманың мәніне жетуге жасаған тытыруына бағышталған. Яго Капельдің Кальдор қаласындағы бірнеше роботты кісі өлтіруге бағдарламалағанын біледі, оларды іске қосу үшін оның күнделігінде көрсетілген белгілі бір сөз тіркесі ғана қажет. Күнделік Капельдің шөлден табылған нағыз бас сүйегімен бірге сақталады. Пьеса үлкен жаңылыстырумен аяқталады, Яго Увановты қауіп туралы сендіреді, бірақ роботтар іске қосылады: осыдан кейінгі пьесалар роботтар қиратқан қала туралы болады деген күтпеген үміт пайда болды. "Тарен Капель" пьесасында Карнеллдің кетіп бара жатқаны көрінеді, бірақ кейіпкер келесі пьесада қайта оралуы мүмкін. Алайда, "Шахматтағы" Карнелл – Ягоның санасының және/немесе Фендалдың тудырған проекциясы болуы ықтимал, ол нағыз психостратег емес.

Шахмат мат

Алан Стивенстің "Шахмат" пьесасы "Тарен Капел" оқиғасынан тікелей кейін жалғасады. Пьеса көбінесе Уванов пен Ягоның кісі өлтіруші роботтардың қаупін тоқтату күресін көрсетеді, бірақ оқиға дамыған сайын тағы бір құпия жоспар жасалып жатқаны анық болады: "Тарен Капел" шіркеуі Капелдің күнделіктерінен гөрі оның бас сүйегіне көбірек мән береді, және соңында бас сүйек Фендалды шақыру үшін қолданылады (телесериал "Фендалдың бейнесіндегі" оқиғаларға ұқсас). Пьесаның соңында Ягоға оқ атылып, көз жұмды деп есептеледі, бірақ Фендал (Ягоның жақыны арқылы) оған келісім ұсынады. Бұл оның уақытқа кері оралып, сүйіктісін өлтіруімен байланысты болуы мүмкін, алайда бұл Фендалдың өзінің мақсаттары үшін жасаған алдауы болуы да мүмкін. Бұл пьеса жарық көргеннен кейін және Рассел Хантердің қайтысынан соң, "Кальдор Сити" аудиосериясының табиғи аяқталуына жеткені жөнінде кең пікір қалыптасты.

Тұтқын

Бұл 20 минуттық пьеса, Пол Дарроу мен Питер Майлз "Калдор Сити" сериясында ойнаған рөлдерін қайта ойнап, Алан Стивенс пен Фиона Мур жазған. Пьесада Кастон Яго мен Бірінші шебер Ландерчайлдтің арасында тергеу өтеді, онда Яго тергеушіні олар екеуі де басқа біреудің қиялынан туған деп көндіруге тырысады. Шындығында, бұл тәсіл өте тиімді болып көрінеді, сондықтан пьесаның соңында екі кейіпкер де жоғалып кетеді. Атауы авторлардың ATV телесериалы "Тұтқынға" деген қызығушылығын көрсетеді, сонымен қатар (сол телесериал сияқты) "Калдор Сити" сериясының басты тақырыбы шындық пен ойдан шығарылған әңгімелердің мәні болуы мүмкін екенін, бірақ нақты жауаптар күтпеуге болатынын да ұсынады.

Шорм шахтасы

Сериалдың соңғы пьесасы – Дэниел О’Махонидің «Дауыл шахтасы». Ол шөл даласында айналып жүрген дауыл шахтасында оянатын Блейз кейіпкеріне арналған. Оған бірнеше ерекше кейіпкерлер қосылады, сондай-ақ Кастон Ягоның денесіз дауысы оны өзінің қалауынша әрекет етуге көндіруге тырысады. Бірінші көріністе, оқиғаның сериалдың жалпы мазмұнымен ешқандай байланысы жоқ сияқты, бірақ Калдор қаласының өзі қатыгез роботтардан карантинде болуы мүмкін деген болжам бар. Дегенмен, пьесада бәрі көрінетіндей емес екенін көрсететін бірнеше меңзеулер бар. Мысалы, кейіпкерлердің бірнешеуі алдыңғы пьесалардағы кейіпкерлерге ұқсас, атап айтқанда, Филипп Мадоктың командирі Рассел Хантердің Увановымен мінез-құлқының ортақтығын бөліседі, ол өзі бір кезде дауыл шахтасының командирі болған. Фендал да пьесада пайда болады, көрінеу, экипаж мен оның роботтарының біреуін өз мақсаты үшін пайдаланады, және пьеса кейіпкерлердің Фендалдың гештальт бірлігіне сіңірілуі қандай сезім екенін көрсетеді деген пікір бар. Пьесаның бұрынғы бөлімдермен байланысы жоқ сияқты екені туралы сұрақтарға жауап бергенде, продюсер және жазушы Алан Стивенс тыңдаушыларды автор Дейл Смиттің пьесаға жасаған талдауына сілтейді, ол «Галлифрей» форумында жарияланған.

Метафикция

2011 жылдың 26 наурызында Алан Стивенс пен Фиона Мур жазған 15 минуттық "Калдор Сити" пьесасын Пол Дарроу мен Патрисия Меррик Лондонның Sci Fi кинофестивалінде орындады. Бұл пьеса кейіннен "Metafiction" деген атпен жазылып, 2012 жылы тікелей жүктеуге арналған форматта шығарылды. Пьеса Кастон Яго мен Юстина арасындағы әңгімеден тұрады, онда Юстина Увановтың бұйрығымен оның өмірі туралы сұрақтар қояды. "Metafiction" атауы, автордың әңгіменің өнеркәсіптік туынды екенін жаңғырта білдіретін ойын, алғаш "Окамның қылышында" айтылған Ягоның, шын мәнінде "Блейк 7" сериалынан Керр Эйвон болуы мүмкін деген идеяны қайтадан еске түсіреді, сондай-ақ оқиға тыңдаушының осыған қатысты күтулерін ойнатады.

"Шыңқырлық" (қысқа әңгіме)

2006 жылы «Shelf Life» қайырымдылық антологиясында жарияланған Фиона Мур мен Алан Стивенстің «Skulduggery» туындысы Карнеллдің Ландерчайлдтың бұйрығымен, контактілі умен жабылған бас сүйек арқылы кафедра төрағасы Увановты өлтіру жоспарына толыққанды арналған. Оқиға «Өлім Басы» оқиғаларынан аз уақыт бұрын өтеді және сол оқиғаларға кіріспе ретінде қызмет етеді, кейіпкерлердің мотивтерін толықтыра түсіреді.

Сахналық қойылымдар

2012 жылдың шілдесінде "The Robots of Death" пьесасының сахналық нұсқалары, Доктор мен Лила рөліне Кастон Яго мен Эльска Блейз енгізіліп, сондай-ақ "Storm Mine" пьесасы "Greater Manchester Fringe Festival" фестивалі аясында "Fab Cafe" және "The Lass O'Gowrie" театрларында "The Lass O'Gowrie Theatre Company" компаниясы тарапынан қойылды. Бұл қойылымдар түпнұсқа кейіпкерлердің жынысын ауыстыру арқасында да назар аударды.