2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунами: Таиландтағы трагедия

Кіріспе

Таиланд 2004 жылғы 26 желтоқсанда Үнді мұхитында болған жер сілкінісі мен цунамиден зардап шеккен 14 елдің бірі болды. Ол Таиландтың алты провинциясында бұрын-соңды болмаған зардап пен қирауды қалдырды, 407 ауылға әсер етті, олардың 47-сі, соның ішінде Хао Лак сияқты танымал туристік курорттар, толығымен қирады. Апат Таиландта 5400-ге жуық адамның өмірін алды, оның ішінде шетелдік туристер де бар. Цунами алғаш рет Симилан аралдарында байқалды, бұл атақты суға түсу орны Пханг Нга провинциясының Пханг Нга қаласынан 70 км немесе Хао Лактың орталығынан 13 км қашықтықта орналасқан. Цунами кезінде осы аралдардың айналасындағы теңізде күшті ағыстар болды және су астында жүргендер қатты дірілдеуді сезінді. Ішкі аймақтарда да су тасқыны болды, бірақ ешкім зардап шеккен жоқ. Пхукет аймағының танымал туристік орны қатты зардап шекті, көптеген адам қаза тапты. Цунами Пхукет аралының батыс жағалауын шайып, аралды су басып, Патонг, Карон, Камала және Ката сияқты барлық маңызды жағажайларға зақым келтірді. Пхукеттен солтүстікке қарай 80 шақырым қашықтықта орналасқан Хао Лак курортында 3950 адамның қаза болғаны расталды. Дегенмен, Хао Лактағы қаза тапқандардың саны 4500-ден асып кеткен болуы мүмкін. Хао Лактағы жағдайдың ауырлығы, Пхукеттегі биік ғимараттарға қарағанда, Хао Лак ауылында төменгі қабаттағы бунгалолар ғана болғандықтан түсіндіріледі. Хао Лактың теңіз деңгейінен бірнеше метр ғана биік жазық жерлері бар, онда көптеген бунгалолар орналасқан. Хао Лак Суматрадан тыс жердегі цунами толқынының ең жоғары биіктігін бастан кешірді. Теңіз түбінің, жағалаудың және жағажайға жақын рифтердің топографиялық ерекшеліктеріне байланысты, цунами толқындары бірінің үстіне бірін үйіліп, "жоғалып бара жатқан теңіз" әсерін туғызды, бұл көптеген туристерді өлімге жетеледі. Бұл құбылыс цунамидің кері әсері деп те аталады. Таиланд королі Бхумибол Адульядедждің немересі Бхуми Дженсен де Хао Лакта қаза тапқандардың қатарында болды. Хао Лак ауданынан солтүстікке қарай орналасқан Бан Нам Кем ауылы жергілікті халықтың ең көп зардап шеккен жері болды, цунами салдарынан оның 4200 тұрғынының шамамен төрттен бірі қаза тауып, үйлерінің 80 пайызы қирады. 2005 жылғы 7 қаңтардағы ресми мәліметтер: Провинция Тайлық өлімдер Шетелдік өлімдер Жалпы өлімдер Тайлық жараланғандар Шетелдік жараланғандар Жалпы жараланғандар Белгісіздер Краби 288 188 476 808 568 1,376 890 Пханг Нга 1,950 2,213 4,163 4,344 1,253 5,597 2,113 Пхукет 154 105 259 591 520 1,111 700 Ранонг 167 216 92 153 1246 12 Сатун 60 6 150 325 9 220 1121 Жалпы 2,568 2,510 5,078 6,065 2,392 8,457 3,716 Дереккөз: Bangkok Post. "Жалпы өлімдер" және "жалпы жараланғандар" санаттарына азаматтығы белгісіз немесе анықталмаған қаза тапқандар мен жарақат алғандар кіреді. "Шетелдік жараланғандар" саны шетелдік азаматтарды эвакуациялау арқылы азайтылды. Тайлық дереккөздер "белгісіздер" тізіміндегілердің көп бөлігінің қаза тапқанын және олардың көп бөлігінің шетелдіктер екенін мойындайды. 10 қаңтарда Bangkok Post газетінде жарияланған мақалада осы кестедегі кейбір сандар қате болуы мүмкін екендігі айтылды. Мақалада тай азаматтарының арасындағы қаза тапқандардың саны шамамен 2500-ден 1800-ге дейін, ал шетелдіктердің арасындағы қаза тапқандардың саны шамамен 2500-ден 1300-ге дейін төмендегені хабарланды. Ұлты анықталмаған қаза тапқандардың саны да 200-ден кем емес, 2100-ге дейін өсті. Бұл себебі, нашап кеткен денелерді "тайлық" және "шетелдік" санаттарына визуалды түрде жіктеудің сенімділігіне күмән туды. Барлық белгісіз денелердің ДНК-сынағы жүргізіліп, олардың этникалық тегі анықталады.

None

Thailand was one of the 14 countries affected by the 2004 Indian Ocean earthquake and tsunami on 26 December 2004. It left behind unprecedented damage and destruction in six provinces of Thailand, impacting 407 villages, completely destroying 47 of them, including prominent tourist resorts like Khao Lak. The disaster killed about 5,400 people in Thailand, including foreign tourists. The first location where the tsunami was noticed was on the Similan Islands, a famous diving site located about 70 km from Phang Nga town in Pha Nga province or 13 km from central Khao Lak. The sea around these islands when the tsunami struck was reported to have strong currents and divers underwater felt strong turbulence. Some flooding also occurred inland, though no casualties were reported. The popular tourist area of Phuket was badly hit, with a large number of people reported dead. The tsunami struck the west coast of Phuket island, flooding the island and causing damage to almost all the major beaches such as Patong, Karon, Kamala, and Kata beach. The resort area of Khao Lak some 80 km north of Phuket was hit far worse with 3,950 confirmed deaths. However, the death toll in Khao Lak may have exceeded 4,500. The severity of the situation in Khao Lak is probably explained by the fact, that unlike the high rise hotels of Phuket, the village of Khao Lak only had low built bungalows instead of high rise concrete hotels. Khao Lak also has an extensive area of flatland only a few meters above the sea level, on which most bungalows were situated. Khao Lak experienced the highest run up of any tsunami wave height of any location outside Sumatra. Due to the topography of the seabed, coastline and reefs offshore, the tsunami waves piled on top of themselves and in doing so, create the infamous 'disappearing sea effect' which enticed many tourists to their deaths. This effect is also known as the tsunami drawback. Bhumi Jensen, grandson of Thailand's King Bhumibol Adulyadej was among those killed in Khao Lak. Just north of the Khao Lak area, the village of Ban Nam Khem was the worst affected in terms of devastation to the local population, with around a quarter of its population of 4,200 lost to the tsunami and 80 percent of homes destroyed. Official figures as of 7 January 2005 Province Thai deaths Foreign deaths Total deaths Thai injured Foreign injured Total injured Missing Krabi2881884768085681,376890 Phang Nga1,9502,2134,1634,3441,2535,5972,113 Phuket1541052595915201,111700 Ranong16721692153124612 Satun606150150 Trang32592201121 Total2,5682,5105,0786,0652,3928,4573,716
Source: Bangkok Post. The "total deaths" and "total injured" categories include dead and injured persons whose nationality is not given or has not been established. The number of "foreign injured" has been reduced by evacuations of foreign nationals. Thai sources acknowledge that the great majority of those listed as "missing" are in fact dead, and that a large majority of these are foreigners. An article in the Bangkok Post on 10 January suggested that some of the figures in this table may be seriously misleading. According to this article, the estimated number of deaths among Thai nationals has been reduced from about 2,500 to about 1,800, and the estimated number of deaths among foreigners has been reduced from 2,500 to 1,300. The number of deaths whose nationality has not been established has risen correspondingly, from less than 200 to about 2,100. This is due to increasing doubts about the reliability of the classification on the basis of visual identification of badly decomposed bodies into "Thai" and "foreign" categories. All bodies of unknown origin will now be DNA tested to determine their ethnic origin.

Әсері

Цунамидің Таиландқа тигізген экономикалық әсері айтарлық болды, бірақ Индонезия немесе Шри-Ланка сияқты нашар дамыған елдердегіден кем. Таиланд либералданған, икемді және күшті экономикаға ие, ол бұрынғы қиындықтардан кейін жылдам қалпына келуге қабілетті екенін көрсетті. Ең көп зардап шеккен секторлар туризм және балық аулау болды. Андаман теңізінің жағалауындағы демалыс орындары кең ауқымда зақымдалды. Көптеген тайлыққа тиесілі қонақүйлер мен шағын бизнес қирады, ал Тайланд үкіметі жеке сектордың қалпына келуіне көмектесу үшін үлкен капитал бөлді. Жалпы алғанда, инфрақұрылым күрт зақымдалды, бірақ оның салдарынан жүргізілген зерттеулерден көп нәрсе анықталды. Сейсмикалық қаупі жоғары елдерде нығайтылған бетон бағаналар қалыпты стандарт саналады. Цунами толқындары мен олармен бірге келген қалдықтар олардың негізінен қиюға осалдығын көрсетті. Бұл бағаналардың биіктігі туралы да ақпарат тарады – (10 метрге дейін) жететін толқындар ескі, төмен бағаналарды суға батырды. Жоғары тығыздықтағы полиэтилен құбырлары өте жақсы жұмыс істеді: жолдар қирағанда, жер астындағы иілгіш құбырлар жаңа контурлар жасады және сирек жарылды. Еуропалық туристердің Пхукет сияқты жерлерге саяхаттауға деген сенімін қайта қалпына келтіру үшін уақыт кетті, сондықтан Таиланд орнатылған цунами ескерту жүйесін белсенді түрде қолдады. Туризмге байланысты салаларда жұмыс істеген мыңдаған тайлықтар жұмысын жоғалтты, оңтүстікте ғана емес, сонымен қатар солтүстік-шығыстағы Исан аймағында да, онда туризм саласындағы көптеген жұмысшылар шыққан. 12 қаңтарға қарай оңтүстіктегі зардап шеккен кейбір демалыс орындары қайта ашылды, ал Тайланд үкіметі аймаққа туристерді мүмкіндігінше жылдам қайтару үшін жарнамалық кампания бастады, бірақ Таиландтың қалыпқа оралуына біраз уақыт кететінін барлығы түсінді, мамандар шамамен он жылдай мерзімді атады. Балық аулау саласы балық аулау қайықтары мен құрал-жабдықтарының кең ауқымда зақымдануынан зардап шекті, оларды жеке балықшы отбасылардың аударып алуға шамасы жетпеді, әсіресе көптегендары үйлерін де жоғалтқандықтан. Бір есепке сәйкес, 500-ден астам балық аулау қайығы мен он траулер, сондай-ақ көптеген кемежайлар мен балық өңдеу кәсіпорындары қирады. Саланы қайта жабдықтау үшін үкіметтен берілетін гранттар мен несиелер маңызды рөл атқарды. Тағы бір мәселе – цунами теңізге шығарған адам денелерімен қоректенген балықты жеуден тайлықтардың сескенуі. Тайлықтар бұл мүмкіндікті денсаулық және діни көзқарастардан туындаған ұятты жағдай деп санады. Балық өнімдерін таратушылар Андаман теңізінің порттарынан балық пен теңіз өнімдерін сатып алудан бас тартып, Таиланд шығанағының порттарынан немесе тіпті Малайзия мен Вьетнамнан сатып алуды жөн көрді, осылайша тұтынушыларға мұндай ластанудың болмауына сендіре алды. Нәтижесінде, тіпті балық аулай алатын отбасылар да аударын сата алмады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры Ли Жонг Ук тай теледидарында күнде балық жейтінін мәлімдеді. Ұзақ мерзімді перспективада цунами апаты Таиландқа, әсіресе оңтүстік туристік аймақтарға айтарлық пайда әкелді. Еуропалық үкіметтер инфрақұрылымды қайта құруға және тайлық қауымдастықтарына жаңа мектептер мен жетімдер үйлерін салуға қаржы бөлуге үлкен сомада ақша уәде етті, тай халқы олардың азаматтарына көрсеткен көмегі үшін алғыс айту ретінде. Жағажайлар бойындағы көптеген сапасыз құрылыстардың қирауы Пхукеттегі Патонг жағажайы сияқты танымал туристік аймақтарды эстетикалық және экологиялық тұрғыдан қолайлырақ етіп қайта құруға мүмкіндік берді. Таиландта 2005 жылдың 6 ақпанында заң шығарушы сайлаулар өтті, және цунами апаты сайлау кампаниясына тартылды. Премьер-министр Таксин Шинаватра Тайландтың бұрынғы Демократиялық партиясының Хуан Лекпай үкіметін 1998 жылы Таиландқа қауіп төндіретін цунами туралы ескертулерді елемегендігі үшін айыптады. Оның бұл мәлімдемесін метеорологиялық департаменттің бұрынғы басшысы Смит Тумсарох та қолдады. Демократиялық партияның саясаткерлері Смит оның ескертулеріне дәлел келтіре алмағанын айтып, Таксинді цунами трагедиясын саяси мақсатта пайдалануда айыптады.

The economic impact of the tsunami on Thailand was considerable, though not as great as in poorer countries such as Indonesia or Sri Lanka. Thailand has a liberalised, flexible and robust economy, which has shown powers of rapid recuperation after previous setbacks. The sectors most badly damaged were tourism and fishing. The beach resorts along the Andaman Sea coast were extensively damaged. Many Thai owned hotels and other small businesses were ruined, and the Thai government provided large amounts of capital to enable the recovery of the private sector. Infrastructure in general was, predictably, severely damaged, though much has been gleaned from surveying the aftermath. Reinforced concrete power poles are normally the standard in countries with high seismic risk. Addition of the tsunami's waves and associated debris demonstrated their weakness to shearing at the base. There were revelations about the height of these poles, too – the (up to) 10 meter waves submerged the shorter, older poles. And high density polyethylene piping was found to perform exceptionally well: as roads crumbled, the subterranean flexible pipelines formed new contours and rarely separated. The confidence of European tourists in travelling to places such as Phuket also took some time to recover, which is one reason why Thailand strongly backed the installed tsunami warning system. Thousands of Thais dependent on tourism related industries lost their jobs, not just in the south but also in the poorest part of Thailand, Isan in the north east, where many workers in the tourism industry come from. By 12 January some of the affected resorts in the south had re opened, and the Thai government had begun an advertising campaign to bring visitors back to the area as quickly as possible, though everyone knew it would be quite a while before Thailand was in a state of normalcy, professionals guessed around ten years. The fishing industry was damaged by the extensive destruction of fishing boats and tackle, which individual fishing families could not afford to replace, particularly since many lost their homes as well. According to one report, more than 500 fishing boats and ten trawlers were destroyed, as well as many piers and fish processing facilities. Again, grants or loans from the government have been essential to enable the industry to re equip itself. A further problem was the public aversion in Thailand to eating locally caught fish, for fear that the fish have fed on human dead bodies which were swept out to sea by the tsunami. Thais found this possibility offensive both on health grounds and for religious reasons. Fish product distributors refused to buy fish and crustaceans from Andaman Sea ports, and preferred to buy from Gulf of Thailand ports or even from Malaysia or Vietnam, so that they could assure consumers that there was no possibility of such contamination. As a result, even those fishing families who were able to fish were unable to sell their catch. The Director General of the World Health Organization, Dr Lee Jong Wook, went on Thai television to say that he was eating fish every day. In the long run the tsunami disaster brought considerable benefits to Thailand, especially the southern tourist areas. European governments have pledged large sums of money to rebuild infrastructure and to fund new schools and orphanages for the Thai communities affected, as a gesture of thanks for the assistance given to their citizens by the Thai people. The destruction of many second rate structures along the beaches provided opportunities to rebuild popular tourist areas such as Patong Beach at Phuket in a more aesthetically and environmentally suitable way. Thailand held legislative elections on 6 February 2005, and the tsunami disaster was drawn into the election campaign. Prime Minister Thaksin Shinawatra accused the former Democratic Party of Thailand government of Chuan Leekpai of ignoring warnings in 1998 of the possible risk of a tsunami affecting Thailand. His allegations were supported by the former head of the Meteorological Department, Smith Tumsaroch. Democratic Party politicians said that Smith has failed to produce any evidence for his warnings at the time, and accused Thaksin of politicising the tsunami tragedy.