Кіріспе

Мелроуздағы жартылай қираған монастырь, Шотландия.

Сент-Мария аббаттығы, Мелроуз – Шотландия шекарасындағы Роксбургширдің Мелроуз қаласындағы цистерциандық орденнің жартылай қираған монастыры. Ол 1136 жылы Шотландия королі Дэвид I-нің өтініші бойынша цистерциандық монахтар құрды және Реформацияға дейін елдегі осы орденнің басты орталығы болды. Монастырдың басшысы Мелроуз аббаты немесе комендаторы болған. Бүгінде аббаттықты Historic Environment Scotland тарихи ортасы сақтап, ескерткіш ретінде қарастырып отыр. Аббаттың шығыс бөлігі 1146 жылы аяқталды. Келесі 50 жылдың ішінде кешенге басқа да ғимараттар салынды. Аббат готика стилінде және Сент-Джон кресінің пішінде салынған. Қазір аббаттың маңызды бөлігі қираған. 1590 жылы салынған құрылыс қоғамға ашық мұражай ретінде сақталған. Александр II және басқа шотланд патшалары мен ақсүйектері осы аббатта жерленген. 1921 жылы Капитулярлық үйдің төменгі жағынан Роберт Брюстің бальзамдалған жүрегі сақталған деген сенімдегі қорғасын ыдыс табылды; ол 1998 жылғы қазба жұмыстары кезінде тағы да табылып, оның өлімі туралы мәліметтерде тіркелді. Оның қалған денесі Данфермлин аббаттығында жерленген. Аббат көптеген ою-өрнектелген сәндік элементтерімен, соның ішінде әулиелердің, аждахалардың, гаргульялардың және өсімдіктердің бейнелерімен танымал. Аббаттың бір баспалдағында бас шебер-тасшы Джон Мороудың «Be halde to ye hende» («Ақырына дейін сақта, құтқарылуыңды есіңде ұста») деген жазуы бар. Бұл Мелроуз қаласының ресми ұранына айналды.

Ескі меллоза

Бұрынғы монастырды Линдисфарнның әулие Айдан құрған, кейіннен оған бағышталған, Мелроуз аббаттығынан шамамен 3,5 шақырым (екі миль) шығысқа қарай орналасқан жерде. Бұл оның 651 жылы Бамбургте қайтыс болуына аз уақыт бұрын болды. Твид өзенінің иілісінде орналасқан зират осы орынды көрсетеді. Жақын маңда өскен әулие Кутберт (687 жылы қайтыс болды) Ескі Мелроуз аббаттығында тәлім алған. Ол 662 жылдан бастап Линдисфарнға (Киелі арал) көшер алдында приор болды. Кутберт епископ болғанда Этельвальд Линдисфарнда жаңадан келген оқушы болды. Ол Кутберттің бірнеше миссионерлік сапарларына қатысып, оның кем дегенде бір ғажайатына куә болды. Кейін ол Мелроуздың приоры, содан кейін абаты болды. Әулие Одувальд (698 жылы қайтыс болды) – Кутберттің орнына абат болған шотланд ақсұлуы. 8 ғасырдың басында Дрительм де осы жерде монах болған. 839 жылы Шотландияның Кеннет I аббаттық кешеніне шабуыл жасады.

Цистерциан абатлығы

Мелроуз Шотландиядағы алғашқы цистерциан аббаттығы болды. 12 ғасырда Мелроуздың төңірегінде цистерциандар жаңа егіс шаруашылығы техникаларын енгізіп, Мелроуз жүнін Солтүстік Еуропаның ірі сауда портары арқылы сатты. 1215 жылы Руннимедеде қол қойылған Магна Карта келісімі туралы алғашқы жазбалардың бірі Мелроуз аббаттығының жылнамасында кездеседі. Мелроуз Эдинбургтен оңтүстікке қарай өтетін басты жолдың үстінде орналасқандықтан, шабуылға өте осал болды. 1322 жылы қалаға Эдуард II әскері шабуыл жасап, аббаттың көп бөлігі қирады. Ол король Роберт Брюстің бұйрығымен қайта салынды, ал жобаның бас аудиторы сэр Джеймс Дуглас болды. 1385 жылы аббатты Англияның Ричард II әскері өртеп жіберді, «Авиньон Папасы Климент VII-ні қолдағандықтан» ол Шотландияның Роберт II әскерін Эдинбургке кері шегіндірді. Ол шамамен 100 жыл бойы қайта салынды – 1504 жылы Джеймс IV келген кезде құрылыс толыққанды аяқталмаған еді. 1541 жылдан бастап аббаттыққа бірнеше коммендаторлар басшылық етті. Соғыс салдарынан аббаттың жұмыс істейтін монастырь ретіндегі маңызы төмендеді. Соңғы аббат – Джеймс Стюарт (Жеймс V-тің заңды емес ұлы), ол 1557 жылы қайтыс болды. 1590 жылы Мелроуздың соңғы монахы дүние салды. Аббат соңғы шабуылға қарсы тұрды, және оның қабырғаларында Англия азамат соғысы кезінде Оливер Кромвель әскерінің бомбалауынан қалған зеңбірек оқтарының іздері әлі де көрінеді. 1618 жылы аббат шіркеуінің бір бөлігі айналасындағы қала үшін приход шіркеуіне айналдырылды. Орталық бөлімдегі бастапқы қабырғалы күмбез алынып, оның орнына қарапайым күмбез орнатылды. Ол 1810 жылға дейін қолданылды, содан кейін қалада жаңа шіркеу салынды. 1812 жылы аббаттың оңтүстік шатырындағы дәлізден тас қабір табылды. Кейбір адамдар бұл сүйектер философ және «сыйқымшы» Майкл Скотқа тиесілі деп болжады. 19 ғасырдың басында сэр Уолтер Скотт Роксбургширдің шериф орынбасары болып тағайындалды. 1822 жылы Букклех герцогының қаржылық көмегімен сэр Уолтер қираған ғимаратты сақтау үшін ауқымды жөндеу жұмыстарын қадағалады. 1918 жылы герцог қираған ғимараттарды мемлекетке тапсырды, сол кезде аббат тағы да қалпына келтіріліп, жөндеуден өтті. Бұл жерде басқа ешқандай жүрек жерленгені туралы жазба жоқ; алайда, Капитул үйі патшаның жүрегін жерлеу үшін ерекше орын болар еді: әдетте жоғары мәртебелі адамдардың жерлеуі алтарьдың жанында өткізілер еді.

Сипаттама

Аббатхана дәстүрлі шығыс-батыс бағытында салынған. Батыс бөлігінің іргетасынан басқасы дерлік жоқ. Шығыс бөлігі жақсы сақталған. Аббатхананың оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында жергілікті халыққа арналған зират орналасқан. Көптеген тастар 19 ғасырға жатады. Аббатхана – Шотландиядағы түпнұсқа еден плиткаларының бір бөлігін сақтап қалған жалғыз аббатхана. Солтүстік галереялары да іргетасына дейін қиратылған.

Абаттар

Ета – бірінші абат, Линдисфарн епископы Эйданның шәкірті. 1473 жылы Рихард абат болды. 1519 жылы Роберт абат болды. 1524 жылы Томас Кер абат болды. Уильям Кер – комендатор (1566 жылдың 31 шілдесінен бұрын қайтыс болды). Майкл Балфур 1568 жылы мақтаушы болды. Джеймс Дуглас 1569 жылдың 1 мамырынан 1606 жылдың 9 желтоқсанына дейін аббат және комендатор болды. "Соңғы әншінің әні, екінші бөлім". Мичиган штатының Блумфилд Хиллс қаласындағы пресвитериан қауымы АҚШ-та готикалық шіркеу салды және оны Мелроуз аббаттығының үлгісімен жасады. 1958 жылы аяқталған бұл шіркеу, Детройттен солтүстікке қарай 20 миль (32 км) жерде, көл жағасында орналасқан. Аббаттық ғимарат 2015 жылы 4J Studios компаниясы Minecraft видео ойынында салынды. Бұл құрылыс ойынның ресми оқулық әлемдерінің бірінде (TU31), 1.8 нұсқасы үшін ұсынылды.

Туризм

Аббатхана Шотландиядағы Borders Abbeys Way жолы арқылы өтетін тағы бес аббатхана мен тарихи орындардың құрамына кіреді. 2019 жылы бұл орынға 61 325 келуші келді. 2023 жылдың ақпан айындағы хабарламада "консервациялық жұмыстар шіркеудің өзі келушілерге жабық екенін көрсетеді, бірақ монастырьлар, мұражай және бақтар әлі де ашық" делінген.