Кіріспе
Деви Махатмья немесе Деви Махатмям – индуизм философиялық мәтіні, онда Махадеви немесе Адишакти деп аталатын Құдайды ғаламның жоғарғы күші және жаратушысы ретінде сипаттайды. Бұл Маркандейя Пурананың бір бөлігі. Деви Махатмям сондай-ақ Дурга Сапташати (दुर्गासप्तशती) немесе Сата Чанди (शत् चण्डी) және Чанди Патх (चंडी पाठ) деп те аталады. Мәтінде 13 тараудан тұратын 700 шумақ бар. Бұл Шактизмнің ең маңызды мәтіндерінің бірі, Деви Бхагавата Пурана, Махабхагавата және Деви Упанишадпен бірге. Бұл мәтін – Алланың әйелдік жағына құрмет пен табынуды сипаттайтын индуизм дәстүрлеріндегі ең ерте толық қолжазбалардың бірі. Деви Махатмям жақсылық пен жамандық арасындағы шайқасты суреттейді, онда Деви Дурға құдайы ретінде көрініс береді және Махишасура демонға қарсы жақсылық күштерін жетектейді. Құдай өте ашулы және кешірімсіз, нәтижесінде жақсылық күштері жеңіске жетеді. Осы оқиғаның шумақтары сондай-ақ философиялық негізді көрсетеді, онда соңғы шындық (индуизмде Браман) әйел де болуы мүмкін. Бұл мәтін Наваратри мерекесінде, Дурга Пуджа фестивалінде және бүкіл Үндістандағы Дурга храмдарында оқылады.
The Devi Mahatmya or Devi Mahatmyam is a Hindu philosophical text describing the Goddess, known as Mahadevi or Adishakti, as the supreme power and creator of the universe. It is part of the Markandeya Purana. Devi Mahatmyam is also known as the Durgā Saptashatī (दुर्गासप्तशती) or Śata Chandī (शत् चण्डी) and Chandi Path (चंडी पाठ). The text contains 700 verses arranged into 13 chapters. It is one of the most important texts in Shaktism, along with Devi Bhagavata Purana, MahaBhagawat and Devi Upanishad. The text is one of the earliest extant complete manuscripts from the Hindu traditions which describes reverence and worship of the feminine aspect of God. The Devi Mahatmyam describes a storied battle between good and evil, where the Devi manifesting as goddess Durga leads the forces of good against the demon Mahishasura—the goddess is very angry and ruthless, and the forces of good win. The verses of this story also outline a philosophical foundation wherein the ultimate reality (Brahman in Hinduism) can also be female. It is recited during Navaratri celebrations, the Durga Puja festival, and in Durga temples across India.
Этимология
Деви Махатмям – "Құдайдың даңқын жырлау" деген мағынаны білдіреді. Бұл мәтін 700 шлокадан (гөйден) тұратындықтан, "Дурга Сапташати" деп те аталады (сөзбе-сөз "жеті жүздік" жинақ, немесе жеті жүзді қамтитын нәрсе). Оны "Канди-патха" деп те біледі. Канди немесе Кандика – Деви Махатмямда Жоғарғы Құдайды атау үшін қолданылатын есім. Индуизм кітаптарына сәйкес, Кандика – "Дхарманы орнату үшін жерге келген Ақиқат және Әділдік Құдайы", бұл атау "қатыгез, зор, жаман күштерге қатысты қатал" деген сипаттамадан туындаған, ал жақсы күштерге қатысты емес. Бұл есім Веда әдебиетінде кездеспейді және алғаш рет Махабхаратаға кейінірек қосылған бөлімде Чандха және Чанди есімдерімен айтылады.
Тарих
Деви Махатмиям – Маркандея Пуранадан алынған мәтін, және соңғысының 81-93 тарауларын құрайды. Пурана біздің заманымыздың 3-ші ғасырына жатады, ал Деви Махатмиям Маркандея Пуранаға 5-ші немесе 6-шы ғасырда қосылды. Дадхимати Мата жазуы (608 жылы) Деви Махатмиямнан үзінді келтіреді. Осылайша, мәтін біздің заманымыздың 7-ші ғасырына дейін жазылған деген қорытынды жасауға болады. Ол әдетте біздің заманымыздың 400–600 жылдары аралығында жазылған. Венди Донигер О’Флаэрти Деви Махатмьяны шамамен 550 жылы, ал қалған Маркандея Пурананы шамамен 250 жылы деп белгілейді. Құдайларға арналған гимндер ежелгі индуистік эпос Махабхаратада, әсіресе кейіннен қосылған (б.з. 100–300 жылдары) Харивамса бөлімінде кездеседі. Томас Кобурнның айтуынша, археологиялық және мәтіндік деректер құдайдың индуизм дәстүрінің құрамдас бөлігіне айналғандығын көрсетеді, шамамен үшінші немесе төртінші ғасырға қарай. Деви Махатмиям, дейді К. Маккензи Браун, ғасырлар бойы үнді идеяларының құдайлық әйел туралы жиынтығы, сондай-ақ кейінгі ғасырларда әйелдің трансценденттілігіне бағытталған әдебиет пен руханилықтың негізі болып табылады. Мәтінге сагуна (көрініс беруші, жасампаз) формадағы Құдайға, сондай-ақ ниргуна (көрінбейтін, абстрактілі) формасына арналған гимндер кіреді. Бұл құрылым кездейсоқ емес, керісінше, Бхагавад Гита сияқты индуистік кітаптарда орталық орын алатын үш Гуна туралы Самкхья философиясының идеясын қамтиды. Тамасик – қараңғылық және жойқындық (Деви Махатмиямда Кали ретінде бейнеленген), саттвик – жарық және шығармашылық ізденіс (Махалакшми), ал раджасик – шығармашылық немесе жойқындық ниеті жоқ динамикалық энергия (Махасарасвати). Деви Махатмьяның он үш тарауы үш тең емес бөлікке бөлінеді. Деви Махатмиямның баяндамалық бөлімінде өз патшалығын жоғалтқан, иеліктен айырылған Суратха патшасы және отбасына сатқындық жасаған Самадхи есімді саудагер бейнеленген. Осы оқиғалардан мазасыз болған екі адам да әлемнен бас тартып, тыныштық іздеп, ақсақал Медханың орманды ашрамына қашуға шешім қабылдайды. Медханың үйретулері оларды екеуін де өмірлік азаптан құтқарады. Ақсақал оларға Махамая туралы айтады, ол әлемді алдау мен жаратудың себебі, және әртүрлі түрлерде көрінеді.
Бірінші эпизод
Деви Махатмиямының бірінші тарауы (1-тарау) Девиді Маха Майя түрінде бейнелейді. Мұнда Деви – Маха Майя ретінде жаратылыстың орталық және маңызды тұлғасы, яғни ғаламның пайда болуына дейін Вишнудың ғарыш мұхитының суларында терең ұйқыға келуіне себеп болатын ұлы иллюзия/күш. Бұл – ғаламның үздіксіз пайда болу, жойылу және қайта жаралу циклы.
Ортаңғы эпизод
Ортаңғы эпизодта (2–4 тараулар) құдай Дурга аватарында бейнеленеді. Эпизодта әлемді, қарсыластарын қарусыздандыру үшін алдауды пайдаланатын, пішінін өзгерте алатын зұлым жын Махишасура шабуылдайды, ол соңында бұқа жынның кейпін қабылдайды. Махишасура өз күштерін еркек құдайларды жеңу үшін қолдана алады, себебі оған әйел ғана жеңе алатын құдайлық нығмат берілген еді. Ашуланып, әлсіздікке ұшыраған құдайлар бірігіп, бір жарық пен күштің біртұтас массасын жасайды, ол Дурга құдайының бейнесін алады. Содан кейін құдайлар оған түрлі қару-жарақтар сыйлайды. Вишну оған дискасын, Ваю – садағы мен жебелерін, ал Гималай – көлік ретінде арыстанды береді. Дурга арыстанға мініп шайқасқа кірісіп, бұқа жынын тұтқынға алып, басын кесіп өлтіреді. Одан кейін ол бұқаның кесілген мойнынан пайда болған жынның ішкі мәнін жояды, осылайша әлемде тәртіп орнатып, тыныштық енгізеді.
Соңғы эпизод
Соңғы бөлімде (5–13 тараулар) Шумба мен Нишумба атты демонтар көкті жаулап алады, ал құдайлар Девиге дұға ету үшін Гималайға кетеді. Көп ұзамай Парвати келіп, олар кімге дұға етіп тұрғанын сұрайды. Одан кейін ол оларға өзінің Деви екенін білдіреді. Дана әңгімені аяқтайды. Ол патша мен саудагерге өздерінің жаңылысудан құтылуы үшін Девиге сыйынып, одан көмек сұрауға кеңес береді. Патша да, саудагер де сосын тазарту рәсімінен өтеді, ал Деви оларға өзінің құдіретін көрсетеді. Патша Девиден жоғалған патшалығын қайтаруды тілейді, ал Деви оған оны қайтарады. Саудагер Девиден даналық сұрайды, ол да оған даналық сыйлайды (13 тарау).
Аңға (қосалқылары)
Тәуелсіз мәтін ретінде Деви Махатмия жылдар бойы "басынан аяғына дейін" бірқатар "мүшелерді" немесе "қосалқы мәтіндерді" немесе "қосымшаларды" (ангастарды) жинады. Кобурнның сөзінше, "көркемдік деректер ангалардың он төртінші ғасырдан бері мәтінмен байланысты екенін көрсетеді". Ангалар негізінен Деви Махатмияның ритуалдық қолданылуымен айналысады және мәтін суреттердің қатысуында дауыстап оқылмақ деген болжамға негізделген.
Алдыңғы қосымша мәтіндер
Дурга Саптаслоки, сондай-ақ "Амба Стути" деп те аталады. Олар Шиваның қалаған нәрсеге қол жеткізу жолдары туралы сұраған бір шумақты сұранысы және оған Құдай ананың тиісті тәжірибені (садхананы) Амма Стути арқылы ашып, жеті шумақтан тұратын ғибратты жариялау арқылы берген бір шумақты жауабы ретінде ұсынылады. Деви кавачам – 61 шумақтан тұратын Деви кавачам Маркандейя Пуранада кездеседі. Бұл қару-жарақ (кавачам) оқырманды оның барлық дене мүшелерінде, барлық жерлерде және барлық қиындықтарда қорғайды. Арғала стотрам – Мұнда Риши Маркандея өзінің шәкірттеріне 27 жұп өлең арқылы Құдай ананың ұлылығын баяндайды. Ол барлық жағынан және барлық есімдермен сипатталған, әрі әр шумақтың соңында Құдай анаға материалдық игілік, денсаулық, атақ-даңқ және жеңіс тілеумен дұға жасалады.
Кейінгі қосымша мәтіндер
Прадан Рахасям – "Жаратылыс процесімен айналысады. Бұл - жаратылыстың себебі болған Мула Пракрити туралы құпия." Вайкритика Рахасям – "Өзгермейтін Құдайдың қалай өзгеріске түскенін, Мула Пракритидің (жаратушы) Викритиге (жаратылған) қалай айналғанын сипаттайды; сондықтан оны Вайкритика Рахасям деп аталады."
Маңыздылығы
Деви Махатмья индус ғалымдары тарапынан Пураналардың ішінде маңыздысы саналды. Бұл оның еуропа тілдеріне аударылған ерте мерзімдерінен көрініс табады. 1823 жылы ол ағылшын тіліне аударылды, одан кейін 1824 жылы француз тіліндегі үзінділермен бірге талдау жасалды. 1831 жылы латын тіліне, ал 1853 жылы грек тіліне аударылды.