Кіріспе
Шотланд дәрігері және френологы Эндрю Комб (27 қазан 1797 – 9 тамыз 1847) – шотланд дәрігері және френолог.
Andrew Combe (27 October 17979 August 1847) was a Scottish physician and phrenologist.
Өмір
Комб 1797 жылдың 27 қазанында Эдинбургте дүниеге келді. Ол Мэрионның (құрметті әкесі – Ньютон) және Джордж Комбтың (1745–1816), сыра қайнатқышының ұлы, Джордж Комбтың кіші інісі болды. Бірнеше жыл Корольдік жоғары мектепте оқығаннан кейін, 1812 жылы хирург шәкірті болды, көп уақытын үлкен ағасы Джордж Комбпен бірге өткізді және 1817 жылдың 2 ақпанында Хирургтар залында диплом алды. 1817 жылдың қазанында ол медициналық білімін аяқтау үшін Парижге кетті, 1818–19 жылдары Сперцхаймның жетекшілігімен анатомия саласында маманданып, ми морфологиясын зерттеді. Швейцарияға сапардан кейін 1819 жылы Эдинбургке оралды, онда тәжірибе бастауға ниеттенді. Алайда, ауру оны келесі екі қыс бойы Францияның оңтүстігінде және Италияда өткізуге мәжбүр етті. 1823 жылы Эдинбургте тәжірибесін бастады. Ол жаңадан құрылған Эдинбург френологиялық қоғамына үлес қосты. Алғаш жарияланғаны – 1823 жылдың 9 қаңтарында оқылған «Мидың жарақаттарының сананың көрінісіне тигізетін әсері туралы». Сол жылы ол доктор Барклейдің френологияға жасаған шабуылына жауап берді. Комбтың мақаласы соншалықты анық жазылған еді, кейін френологияға қарсы болған бір адам оның «шайтандық логикасына» сілтеме жасады. 1823 жылы Комб ағасы және басқалармен бірге «Френологиялық журналды» құрды. Бұл Корольдік медицина қоғамында өткен пікірталасқа байланысты болды, онда ол френологияға қарсыларға қарсы үлкен жеңіске жеткенін сезінді, бірақ қоғам осы пікірталас туралы ешқандай мәлімет жарияламады. Бұл есте қаларлық талқылау Эндрю Комбтың мақалаларының біріне сүйене отырып, 1823 жылдың 21 және 25 қарашасында Корольдік медицина қоғамында өтті және таңғы сағат төртке дейін созылды. Мақала «Френологиялық журналда» (1-том, 337-бет) жарияланды; бірақ талқылау туралы жазбалар Медициналық қоғамның Сессия сотынан алған бұйрығымен жасырылды. 1825 жылы Комб Эдинбургте медицина докторы ғылымын қорғады. Оның тәжірибесі тез өсті, себебі Комбтың жеке қасиеттері – жақсы тыңдау қабілеті және оның ерекше кәсіби сыпайылығы. 1827 жылы ол Эдинбург френологиялық қоғамының президенті болып сайланды. Комбқа көптеген ақыл-естің бұзылуы және жүйке ауруларымен айналысқан пациенттер кеңес сұрады, ал 1830 жылдың 6 ақпанында ол 1829 жылғы Дэвис ісі бойынша төрешілердің үкімі туралы «The Scotsman» газетінде мақала жазды. Дэвистің ақылсыз екенін жариялаған дәрігерлер оқиғаның нәтижесінде дұрыс екендерін дәлелдеді. Осы жетістіктен шабыттанған Комб 1831 жылы «Ақыл-естің бұзылуы туралы байқауларын» жариялады, ол үлкен сәттілікке ие болды. Денсаулығы нашарлағандықтан Комб 1831–32 жылдардың қысын шетелде өткізуге мәжбүр болды, бірақ ол денсаулығын қалпына келтіріп, денсаулық пен білім беруге қолданылатын физиология туралы еңбегін жазуға кірісті. Бұл кітап 1834 жылы жарық көрді және бестселлер атанды. 1830-шы жылдардың басында Комбтың мекенжайы Эдинбургтің сәнді Жаңа қалашығындағы 25 Нортумберленд көшесі деп тіркелген. Оның ағасы Джордж Комб сол мекенжайда тұрды. Үй 1825 жылы Джон Гибсон Локхарттан (Сэр Уолтер Скотттың өмірбаяны және күйеу баласы) сатып алынған. 1834 жылы Комб Монтроз психиатриялық ауруханасының басшысы лауазымына үміткер болды – Шотландиядағы психикалық аурухана тәжірибесіндегі алғашқы мемлекеттік қаржыландырылатын лауазым – бірақ Уильям А. Ф. Брауннан ұсыныс сұрағаннан кейін Комб өтінішін кері алып, бұрынғы студентіне жылы қолдау көрсетті. Браун өтінішіне сәтті жауап берді және Монтроуда керемет басшы ретінде танылды. Алайда, 1836 жылдың күзінде психиатриялық ауруханаларды басқару туралы өзінің ықпалды дәрістерінде Браун френологиялық ойлауды атаған жоқ, және Комб Браунның 1837 жылы халықаралық деңгейде танымал болған «Психиатриялық ауруханалар қандай болды, қандай және қандай болуы керек» дәрістеріне алғыс айтуды күтуге мәжбүр болды. Комбтың денсаулығы оған 1833–35 жылдары тәжірибесін толығымен қайта бастауға мүмкіндік бермеді. 1836 жылдың басында ол Бельгия королі Леопольд I-нің жеке дәрігері болып тағайындалды (Джеймс Кларктың ұсынысымен) және Брюссельге көшіп барды; бірақ денсаулығы қайта нашарлап, сол жылы Эдинбургке оралды. Көп ұзамай ол өзінің «Ас қорыту физиологиясы» (1836) еңбегін аяқтап, жариялады, ол 1849 жылы тоғызыншы басылымға жетті. Ол 1838 жылы Виктория патшайымының жеке дәрігері болып тағайындалды. 1840 жылы ол өзінің ең жақсы деп санайтын соңғы кітабын шығарды: «Балалық шақтың физиологиялық және моральдық басқаруы». Алтыншы басылымы 1847 жылы жарық көрді. Өмірінің соңғы жылдары туберкулез ауруы күшті дамыды. Мадейрадағы екі қыс және АҚШ-қа сапар жасау жағдайды жақсарта алмады, ол 1847 жылдың 9 тамызында Эдинбургтің оңтүстік-батысындағы Горги Миллдегі немересіне барған кезде қайтыс болды. Комб ешқашан үйленбеген. Ол әкесі Джордж Комбпен бірге (1816 жылы қайтыс болған) Сент-Катберт шіркеуінің зиратына жерленді. Құрған жері «Балдырғандардың білімі» артындағы ескі тастардың оңтүстік жағында орналасқан және бұрынғы шіркеу залдарына тіреледі. Оның өмірбаяны, ағасы жазған, 1850 жылы жарияланды.
Вегетариандықты сынға алу
Комб вегетариандықты және Уильям Алкотт пен Сильвестр Грэмнің диеталық идеяларын сынады. Ол өзінің "Қорытылу физиологиясы" атты кітабында: "Грэм мырза мен доктор Алкотттың таза өсімдік тағамын қолдау туралы аргументтері дұрыс физиологиялық принциптерге негізделмеген, ал өсімдік жейтін жабайылардың өркениетті еуропалықтармен салыстырғанда күштірек екендігі туралы олардың кең ауқымды мәлімдемелері жеткіліксіз деректерге негізделген және сенімді бақылаушылардың тәжірибесімен қолдау таппаған" деп мәлімдеді. Комб Исаак Ньютонның қатаң вегетариан болғанын жоққа шығарды және "ол әдетте өзін тек өсімдік тағамымен шектемегенін" атап өтті.