Лос-Анджелес Гети мұражайы

Кіріспе

Лос-Анджелестегі, Калифорния штатындағы өнер мұражайы

Ж. Пол Гетти мұражайы, көбінесе Гетти деп аталатын бұл мұражай, Лос-Анджелестегі екі кампуста орналасқан: Гетти орталығы және Гетти вилласы. Гетти орталығы Лос-Анджелестің Брентвуд ауданында орналасқан және онда 20 ғасырға дейінгі еуропалық суреттер, сызбалар, әсем жазылған қолжазбалар, мүсіндер, декоративтік өнер және фотосуреттің пайда болған сәтінен бастап бүгінгі күнге дейінгі фотосуреттер, барлық құрлықтан келген туындылар ұсынылған. Алғашқы Гетти мұражайы – Гетти вилласы Лос-Анджелестің Пасифик Палисадес ауданында орналасқан және ежелгі Грекия, Рим және Этрурия өнерінің экспонаттарын көрсетеді.

Тарих

1974 жылы Дж. Пол Гетти Калифорниядағы Малибудағы өзінің жеке меншігінде Геркуланумдағы Папирустар вилласының көшірмесінде мұражай ашты. 1982 жылы мұражай 1,2 миллиард АҚШ долларын мұраға алғаннан кейін әлемдегі ең бай мұражайға айналды. 1983 жылы Батыс Германиядағы экономикалық төмендеуден кейін Гетти мұражайы Аахендегі қаржылық қиындыққа тап болған Людвиг жинағынан 144 жарықтандырылған ортағасырлық қолжазбаны сатып алды. 1996 жылы Джон Расселл «Нью-Йорк Таймс» газетінде бұл жинақ туралы: «Осы сияқты жинақтардың ең жақсыларының бірі, тіпті жеке қолында болғандарының ішіндегі ең маңыздысы» деп жазды. 1997 жылы мұражай Лос-Анджелестің Брентвуд ауданындағы қазіргі орнына көшірілді. Малибу мұражайы «Гетти Вилла» деп қайта аталды және 2006 жылы жаңартылып қайта ашылды. COVID-19 пандемиясы кезінде көптеген мұражайлар өз аудиториясын онлайн тарту үшін қолданыстағы әлеуметтік желілерді пайдаланды. Амстердамдағы Рейксмұражайынан және Instagram аккаунттарынан, мысалы, голландиялық «Tussen Kunst & Quarantaine» («өнер мен карантин арасында») және «Covid Classics» сияқты шабыдаланған Гетти мұражайы «Getty Museum Challenge» акциясын ұйымдастырып, адамдарды күнделікті заттарды қолданып өнер туындыларын қайта жасауға және оларды әлеуметтік желілерде бөлісуге шақырды, нәтижесінде мыңдаған жұмыс түсті. Музей жабылу кезіндегі әлеуметтік желілердегі контент стратегиясының табысы үшін салалық сарапшылар тарапынан мақтауға ие болды, бұл акцияға және оның туындыларын танымал «Animal Crossing» видео ойынына енгізуге байланысты болды.

Италия мен Грекиямен келіспеушіліктер

1970 және 1980 жылдары куратор Жири Фрел салық манипуляциясы схемасын жасады, ол мұражайдың ежелгі артефакттар коллекциясын кеңейтті, көбінесе күмәнді тарихы бар жәдігерлерді сатып алып, сондай-ақ жалған деп саналатын көптеген артефакттарды, мысалы, Гетти куросын сатып алды. 1984 жылы Фрелдің лауазымы төмендетілді, ал 1986 жылы ол отставкаға кетті. Гетти мұражайының коллекциясындағы кейбір өнер туындыларына қатысты құқықтық мәселелерге байланысты дау туды. Мұражайдың бұрынғы ежелгі артефакттар кураторы Марион Трю, Фрелдің шақыруымен, 2005 жылы Италияда белгілі дилер Роберт Э. Хектпен бірге ұрланған ежелгі артефакттармен айналысқан қылмыстық іске қатысты айыптау алды. Грек билігі де осыған ұқсас айыптаулар қойды. Іс бойынша негізгі дәлел 1995 жылы Швейцарияның Женева қаласындағы ұрланған артефакттар сақталған қоймаға жасалған рейдтен алынды. 1997 жылы итальяндық өнер сатушысы Джакомо Медичи тұтқындалды. Оның қызметі "әлемдегі ең ірі және ең күрделі ежелгі артефакттар желісінің бірі болып саналады, ол мыңдаған құнды артефакттарды заңсыз қазып алып, халықаралық өнер нарығының ең жоғары деңгейіне өткізді" деп есептелді. 2005 жылы Трю Қамқоршылар кеңесінің талабымен ерте зейнетке шықты. Италия оған қарсы қозғалған қылмыстық іс бойынша мерзімділікті 2010 жылдың қазан айында аяқтады. 2006 жылдың желтоқсанында Дж. Пол Гетти Трастына жолдаған хатында Трю Гетти директорлар кеңесі білетін, мақұлдаған және кешірген әрекеттердің "жүгін көтеруге" мәжбүр болғанын мәлімдеді. Қазіргі уақытта Грек билігі Трюді 2500 жыл бұрын заңсыз қазылып алынып, Грекиядан тымыздан шығарылған жерлеу гүл шоғының сатып алынуына қатысты тергеп отыр. Гүл шоғы және б.з.д. 6 ғасылға жататын коре мүсіні Грекияға қайтарылды және қазіргі уақытта Фессалоники археологиялық мұражайында қойылған. Сондай-ақ, 2400 жыл бұрын жасалған қара әктас стеласы мен б.з.д. 490 жылға жататын мәрмәр вотивтік рельефі де қайтарылды. 2006 жылдың қарашасында мұражай директоры Майкл Бранд Италияға 26 даулы артефакт қайтарылатынын, бірақ Италия билігі талап етіп отырған Жеңімпаз жас мүсінінің қайтарылмайтынын хабарлады. 2007 жылы Лос-Анджелес Дж. Пол Гетти мұражайы Сицилиядағы ежелгі грек қаласы Моргантинадан тоналған б.з.д. 5 ғасылға жататын Афродита қасиеттігінің мүсінін қоса алғанда 40 артефактты Италияға қайтаруға мәжбүр болды. Гетти мұражайы Италия үкіметінің талаптарына екі онжылдыққа жуық қарсылық көрсетті, бірақ кейін сатып алумен байланысты "кейбір мәселелер болуы мүмкін" екенін мойындады. 2006 жылы Италияның жоғары мәдени шенеунігі Джузеппе Пройетти: "Келіссөздер бір қадам да алға жылжи алмады" деді. Тек ол Италия үкіметіне "Геттиге қарсы мәдени санкциялар енгізіп, барлық мәдени ынтымақтастықты тоқтатуды" ұсынғаннан кейін ғана Дж. Пол Гетти мұражайы ежелгі артефакттарды қайтарды. 1999 жылы басқа да оқиғада Гетти мұражайы үш артефактты Италияға тапсыруға мәжбүр болды, олар ұрланғаны анықталды. Бұл артефакттардың арасында б.з.д. 5 ғасылға жататын грек қызыл фигуралы киликсі, суретші Онесим мен қыш құмырашысы Эвфронийдің қолтаңбасымен, этрус қазбаларынан тоналған; Митра құдайының б.з.д. 2 ғасылына жататын торсосы және грек мүсіншісі Поликлеиттің жасаған жас басы болды. 2016 жылы грек құдайы Аидтың терракотадан жасалған басы Сицилияға (Италия) қайтарылды. Археологиялық артефакт 1970 жылдары Моргантинадан тоналған. Гетти мұражайы Аидтың терракота басын 1985 жылы Нью-Йорк коллекционері Морис Темпельсманнан сатып алды, ол оны Лондон дилері Робин Саймстен сатып алған. Гетти мұражайының деректерінде мұражай оған 530 000 доллар төлегені көрсетілген. 2016 жылдың желтоқсанында Аидтың басы Аидоне археологиялық мұражайының коллекциясына қосылды, онда ол оның жұбайы Персефонаның анасы Деметраның мүсінімен бірге қойылды. Сицилиялық археологтар Аидтың сақалынан жоғалған көк түсті локонды тапты, бұл терракота бастың шығу тегін растады.

In the 1970s and 1980s, the curator, Jiří Frel, designed a tax manipulation scheme which expanded the museum collection of antiquities, essentially buying artifacts of dubious provenance, as well as a number of artifacts generally considered fakes, such as the Getty kouros. In 1984, Frel was demoted, and in 1986, he resigned. The Getty is involved in a controversy regarding proper title to some of the artwork in its collection. The museum's previous curator of antiquities, Marion True, hired by Frel, was indicted in Italy in 2005, along with famed dealer Robert E. Hecht, on criminal charges relating to trafficking in stolen antiquities. Similar charges have been addressed by the Greek authorities. The primary evidence in the case came from the 1995 raid of a Geneva, Switzerland, warehouse which had contained a fortune in stolen artifacts. Italian art dealer Giacomo Medici was arrested in 1997. His operation was thought to be "one of the largest and most sophisticated antiquities networks in the world, responsible for illegally digging up and spiriting away thousands of top drawer pieces and passing them on to the most elite end of the international art market". In 2005 True was forced to tender her resignation by the Board of Trustees, which announced her early retirement. Italy allowed the statute of limitations of the charges filed against her to expire in October 2010. In a letter to the J. Paul Getty Trust in December 2006, True stated that she was being made to "carry the burden" for practices which were known, approved, and condoned by the Getty's board of directors. True is currently under investigation by Greek authorities over the acquisition of a 2,500 year old funerary wreath, that was illegally excavated and smuggled outside of Greece. The wreath, along with a 6th century BC statue of a kore, have been returned to Greece and are currently exhibited at the Archaeological Museum of Thessaloniki. A 2,400 year old, black limestone stele and a marble votive relief dating from about 490 BC were also returned. In November 2006, the director of the museum, Michael Brand, announced that 26 disputed pieces were to be returned to Italy, but not the Victorious Youth, which is still claimed by the Italian authorities. In 2007, the Los Angeles J. Paul Getty Museum was forced to return 40 artifacts, including a 5th century BC statue of the goddess Aphrodite, which was looted from Morgantina, an ancient Greek settlement in Sicily. The Getty Museum resisted the requests of the Italian government for nearly two decades, only to admit later that "there might be 'problems'" attached to the acquisition." In 2006, Italian senior cultural official Giuseppe Proietti said: "The negotiations haven't made a single step forward." Only after he suggested the Italian government "to take cultural sanctions against the Getty, suspending all cultural cooperation," did the J. Paul Getty Museum return the antiquities. In another unrelated case in 1999, the Getty Museum had to hand over three antiquities to Italy after determining they were stolen. The objects included a Greek red figure kylix from the 5th century BC, signed by the painter Onesimos and the potter Euphronios as potter, looted from the Etruscan site of Cerveteri; a torso of the god Mithra from the 2nd century AD, and the head of a youth by the Greek sculptor Polykleitos. In 2016, the terracotta head of the Greek god Hades was returned to Sicily (Italy). The archaeological artifact was looted from Morgantina in the 1970s. The Getty museum purchased the terracotta head of Hades in 1985 from the New York collector Maurice Tempelsman, who had purchased it from the London dealer Robin Symes. Getty records show the museum paid $530,000 for it. In December 2016, the head of Hades was added to the collection of the archaeological museum of Aidone, where it joined the statue of Demeter, the mother of his consort Persephone. Sicilian archaeologists found a blue curl that was missing from Hades' beard, and so it proved the origin of the terracotta head.