Кіріспе

Хнис – атақты тунистік тіл білімі маманы Әбу Исаак Әл Хунайсидің туған қаласы. Ол Африкадағы алғашқы ислам университеті мен ғылыми-зерттеу орталығында тіл білімі мен грамматиканы оқытқан, бұл орталықты Ағлабидтер Қайрауанда салған. Тунистік тарихшы Хасан Хосни Абдул Вахабтың сөзінше.

Хнис сөзінің нақты мағынасы әлі де құпия. Кейбірлер бұл сөздің араб тіліндегі "канис" сөзінің ("шіркеу") бұрмалануы болуы мүмкін дейді, ал басқалары оны араб тіліндегі "депрессия" мағынасын білдіретін "хунайс" сөзімен байланыстырады. Тағы бір болжам бойынша, қала мен оның аты берберлерге тән, бірақ сөздің өзі белгілі емес. Иракта Хиннис немесе Хенис деген ежелгі ассириялық ауыл бар. Жүнді тоқымаларды өңдеудегі дәстүрлі білім мен тәжірибенің толығымен жойылу қаупі зор.

География

Хнис – жағалаудағы қала, онда Бақалтадағы «Димас шыңына» дейін созылатын, тереңдігі аз теңіз түбінің таңғажайып теңіз ойысының басталуы бар. Хнис пен Бекальта аралығында теңіздің екі деңгейін байқауға болады. Біріншісі – маңызды теңіз толқындары мен ағындары жоқ, жергілікті тұрғындар «Өлі теңіз» деп атайтын, ал екіншісі – орташа ағындар мен толқындар бар, оны көбінесе «Тірі теңіз» деп атайды. Теңіздің кейбір аймақтарында Ламта Саяданың сарқыңды суларды тазарту орнатылысының жанында римдік мозаиканың қалдықтарын көруге болады. Кейбір қарттар бұл аймақты «Әл-Маклуба» деп атаған, бұл лагунаның ландшафтын түбегейлі өзгерткен ежелгі жер сілкінісі туралы аңызға сілтеме жасайды. Хнис лагунасында бұрын өте бай теңіз биоәртүрлілігі болды, ол соңғы уақытқа дейін жергілікті балықшылар отбасыларының күнкөрісін қамтамасыз етіп келді. «Деммасса» деп аталатын дәстүрлі экологиялық балық аулау әдісі бұл аймақта кеңінен қолданылып, барлығына жеткілікті өнім берген. Алайда, соңғы онжылдықтарда лагуна экологиялық тепе-теңдікке қауіп төндіретін бірқатар күрделі мәселелерге тап болды. Ластану, дұрыс емес жоспарлау және тұрақты сақтау стратегиясының жоқтығы осы экологиялық апаттың басты себептері болып табылады. Мысалы, Сканес Монастыр әуежайын және жақын орналасқан президенттік жазғы сарайды қорғау үшін жаңбыр суын бұрып жіберуге асығыс түрде салынған жүйеде дұрыс емес жоспарлауды көруге болады. Жаңбыр суын ағызу арнасының алдына құмды бөгет (Дрина) салу мәселені одан әрі ушықтырды. Қалалық және өнеркәсіптік сарқыңды сулардың ластануы қоршаған ортаны одан да қиындатты және лагунаның теңіз биоәртүрлілігінің азаюына себеп болды. Лагунаның бұрынғы сұлулығын қайта жаңғырту және бір кезде лагунада гүлденген теңіз түрлеріне қолайлы орта жасау үшін мұқият ойластырылған және амбициозды қалпына келтіру жоспарлары қажет.