Кіріспе

Сауда доллары – түрлі елдердің Шығыс Азия елдерімен, әсіресе Қытай мен Жапониямен сауда жасауды жеңілдету үшін сауда мақсатында соғылған күміс монеталар. Олардың барлығы салмағы мен сынамасы бойынша алыс Шығыста сауда үшін де-факто ортақ валюта стандартын белгілеген испан долларына шамалас болды.

Тарих

Сауда долларының пайда болуы, Қытай, Шығыс Азия және Шығыс Үндістан сияқты алыс Шығыста күміс испан долларының танымалдылығымен байланысты. Испан Филиппиндері құрылғаннан кейін, Манила (қазіргі Интрамурос ауданында) бір жағынан қытай тауарлары, екінші жағынан – Тынық мұхиты арқылы Мексика, Перу және Боливияның күміс кендері мен монета соғу орындарына испан күміс доллары жеткізілетін транзиттік орталыққа айналды. 16 ғасырдан бастап Манила-Акапулько галеон саудасы Қиыр Шығыста сауда стандарты ретінде «сегіздің бөлшектері» деп аталатын монеталардың кеңінен таралуына әкелді. Осы монеталарға деген жоғары құрмет испан долларына ұқсас күміс қытай юанын соғуға себеп болды. Бұл қытайлық «дракон доллары» Қытайда ғана емес, сонымен қатар испандық-мексикалық монеталармен бірге Қытай мен көрші елдер арасындағы саудада басым валютаға айналды. Бірінші опиум соғысында жеңілген Қытай, порттарын шетелдік саудаға ашуға мәжбүр болды. 19 ғасырдың соңғы жартысында Қытаймен сауда жасайтын батыс елдері өздерінің күміс қорынан монета соғудың, мексикалық монеталарды пайдаланудан арзан әрі тиімдірек екенін анықтады. Осы «сауда доллары» деп аталатын монеталардың салмағы шамамен 7 мац пен 2 кандарин (шамамен 27,2 грамм; 7/8 троялық унция), ал сынамасы 0,900 (90%) болатын, Қытайда ұзақ жылдар бойы сенімді және бағаланған испан-мексикалық монеталардың сипаттамаларына жақын еді.

Франция

Француз Индокитайында ақша айналымын бақылау мақсатында 1885 жылы француздар ақша тұрақтылығын арттыру үшін бүкіл Индокитай колонияларында жаңа күміс пиастр де коммерция және оған қосалқы монеталарды енгізді. Пиастр бастапқыда мексикалық песоға балама болды. Осылайша, пиастр – Манила галеондарымен Мексикадан Шығысқа әкелінген испандық «сегіздіктердің» тікелей мұрагері еді. Бастапқыда ол 1 пиастр = 24,4935 грамм таза күміз стандартында болды. Бұл көрсеткіш 1895 жылы 24,3 граммға дейін төмендетілді.

Жапония

Жапон сауда доллары – 1875 жылдан 1877 жылға дейін шығарылған доллар монетасы. Ол 27,22 грамм күмістен, 0,900 (90%) тазалықтағы күміспен соғылды. Сол кезде йен монетасының салмағы 26,96 грамм күміс болды және дизайны сауда долларынан дерлік ешқандай айырмашылығы жоқ еді. Осы типтегі 2 736 000 монета соғылды, олардың көп бөлігі 1876-1877 жылдары шығарылды. 1897 жылы Жапония алтын стандартын енгізген кезде, күміс 1 йен монеталары, оның ішінде сауда доллары да қолданыстан шығарылды. Сауда долларының көпшілігі "гин" (жапон тілінде "күміс") деген таңбамен қайта таңбаланды. Осака монета зауыты таңбаны монетаның сыртқы жағының сол жағына, ал Токио монета зауыты оң жағына қойды. Содан кейін бұл монеталар жапондықтар басып алған Тайвань, Корея және Люшуньқа қолдануға жіберілді.

Ұлыбритания

Шығыс елдеріндегі британдық сауда мүдделерінің кеңеюімен, әсіресе 1819 жылы Сингапур мен 1842 жылы Гонконг құрылғаннан кейін, британдық колонияның сол кезде айналыста болған түрлі шетелдік монеталарға тәуелділігін жою үшін арнайы доллар шығару қажет болды. "Қытай саудасы үшін күміс долларлар" – Қытай билігі Ұлыбританияның елге опиум контрабандасын тоқтатуға тырысқан кезде басталған Бірінші (1839-1842) және Екінші опиум соғысының (1856-1860) тікелей нәтижесі. Соғыста жеңілген Қытай британдық сауда және тұру үшін бірнеше портты ашуға, сондай-ақ Гонконгты Ұлыбританияға беруге мәжбүр болды. Ал содан кейінгі онжылдықтарда саудагерлер мен кәсіпкерлер бұл аймақтарға ағылып келіп, халықаралық сауда гүлденді. Шетелдік банктер құрылды және шай, жібек және қытайлық фарфорды сыртқа тасымалдау үшін төлем жасау мақсатында әлемнің түкпір-түкпірінен ірі күміс монеталар келіп түсті. Бұл .900 сынамалы күміс сауда доллары Қытайда айналымға шығарылды, онда ол төлем құралы ретінде кеңінен қабылданды. Алыс Шығыста пайдалану үшін ғана соғылған британдық сауда долларында Британия жағалауда тұрып, бір қолында үш тісті шанышқыны ұстап, екінші қолында британдық қалқанды теңгеріп тұрған, ал фондық бөлігінде толық желкенмен келе жатқан сауда кемесі бейнеленген. Артында арабеск үлгісі, ортасында ұзақ өмір сүрудің қытайлық символы және екі тілде – қытай және джауи малай тілдерінде номиналы көрсетілген. Британдық сауда долларын Джордж Уильям Де Соулз жасаған және 1895 жылдан бастап Гонконг пен Тынық мұхитындағы қоныстар үшін соғылған. Бірақ 1903 жылы Тынық мұхитындағы қоныстарда Тынық мұхиты доллары енгізілгеннен кейін, ол 1935 жылға дейін шығарылатын Гонконг монетасы болды. "B" белгісі бар монеталар Бомбей монета зауытында, ал "C" белгісі бар монеталар Калькуттада соғылды. Белгісі жоқ монеталар Лондоннан шығарылған. "C" белгісі Британияның сол аяғы мен қалқанның негізі арасындағы жерде, ал "B" белгісі үш тісті шанышқының ортаңғы тісінде орналасқан. 1921 жылғы "B" доллары соғылған, бірақ айналысқа жіберілмеген, ал 1934 және 1935 жылдардағы "B" монеталарының саны шектеулі болды. Кейбір жағдайларда, бұрыннан жасалған монета қалыптарында күні өзгертілген. Бұл бұрынғы күнді ізсіз жою мүмкін болмағандықтан, кейбір монеталарда айқын көрінетін күннің астында ескірек күннің іздері табылады. Оларға 1897 B 1896 B, 1900 B 1894 B, 1901 B 1900 B, 1909 B 1908 B, 1904 B 1898 B, 1903 B 1902 B, 1908 B 1903 B, 1904 B 1903 B, 1929 B 1901 B, 1908 B 1907 B және 1910 B 1900 B жатады. Британдық сауда доллары 1937 жылдың 1 тамызында қолданыстан шығарылды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ сауда доллары – күмістен жасалған (тазалығы 0,900 немесе 90%) доллар монетасы. Оны АҚШ Монета жасау орталығы 1873 жылдан 1885 жылға дейін Филадельфия, Пенсильвания, Карсон-Сити және Сан-Франциско қалаларында шығарған. Сауда долларының айналымға шығарылуы 1878 жылы тоқтатылды, бірақ сынап монеталар жасау 1885 жылға дейін жалғасты. Монетаның салмағы 420 түйір (27,2 г), ол сол кездегі ішкі нарықтағы күміс доллардан (Отырған Ұстаз доллары және Морган доллары) шамамен 8 түйірге (0,52 г) салмағы ауыр. Бұл мексикалық песодан 4 түйір салмақты, бірақ песоның күміс тазалығы 0,903 құрайды. АҚШ Конгресі АҚШ Монета жасау орталығына Шығыспен, әсіресе Қытаймен сауданы жақсарту мақсатында сауда долларын жасауға рұқсат берді. Осыған дейін Қытаймен сауда жасауда мексикалық песо басты күміс монета болып келген. Шындығында, сауда долларының сыртқы жағындағы құбыла песодағы құбылаға өте ұқсас.