Кіріспе

Жапон иенасының төмен номиналы – 5 иен монетасы (五円硬貨) жапон иенасының бір номиналы болып табылады. Қазіргі дизайны алғаш рет 1959 жылы «жаңа шрифт» деп аталатын жапон әріптері мен каишо стиліндегі канджилерді пайдаланып соғылған. Ал 1948 жылдан 1958 жылға дейін готика стиліндегі «ескі шрифт» жапон әріптері қолданылған. Бес иен монеталары 1870 жылға дейін бар (сол кезде иеннің құны жоғары болғандықтан, олар алтыннан соғылған). Қазіргі заманғы монета алғаш рет 1948 жылы басқаша стильдегі жазумен шығарылған. Бұл 1959 жылы өзгертілді және содан бері дизайн өзгерген жоқ. Монетаның бет жағында судан өсіп шыққан күріш өсімдігі бейнеленген, ал «бес иен» деген жазу канджимен жазылған; арқа жағында «Жапония» мөрі және шығарылған жылы, сонымен қатар канджимен, ағаш бүршіктерімен бөлінеді. Монетаның үш графикалық элементі – ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы, бұл жапон экономикасының бірінші секторларының негізгі элементтері. Ортаңғы тесіктің айналасында өнеркәсіпті көрсететін тісті дөңгелек бар. Бұл айналымдағы жапон монеталарының екі жағында да араб цифрлары жоқ жалғыз монетасы.

Алтын бес иен (1870-1930)

Бес иендік монеталар алғаш рет 1870 жылы Сан-Франциско монетаханасында Жапон үкіметі үшін алтыннан соғылды. Осы кезеңде Осакада жаңа монетахана құрылып жатты, бірақ монета соғуға қажетті алтын құймаларын келесі жылға дейін алмады. Йен валюта бірлігі ретінде Мейдзи үкіметі 1871 жылғы 27 маусымда бекітілген заңмен ресми түрде қабылдады. Аталған номинал бойынша, 1871 жылғы (4-ші жыл) бес иендік монеталар соғылған-соғылмағаны белгісіз, себебі ресми тізімдерде монета соғу 1872 жылдан басталады. Бірінші және екінші бес иендік монеталардың дизайнында алдыңғы жағында аңыздармен оралып жатқан айдаһар бейнесі, артқы жағында Императорлық отбасының таңбасы бейнеленген. Әр монета бастапқыда 0,900 тазалықтағы алтыннан, 8,3 грамм салмақпен және 23,8 мм диаметрмен соғылды. 1872 жылы екінші дизайн енгізілген кезде диаметрі 21,8 мм-ге дейін азайтылды. Бес иендік монеталар 1879 жылға дейін үздіксіз соғылып келді, бірақ белгісіз себептермен сол жылы ешқайсысы да соғылған деп тіркелмеген. 1880 жылы монета соғу қайта жаңғырылып, 1897 жылға дейін өзгеріссіз қалды, сонда Жапония күміс стандартынан алтын стандартына ресми түрде көшті. Осы кезде алтын бес иендік монета үшін үшінші және соңғы жаңа дизайн жасалды. Диаметрі 21,8 мм-ден 16,9 мм-ге дейін, ал салмағы 8,3 граммнан 4,2 граммға дейін азайтылды. Ескі күміс монеталарды жаңа алтын монеталарға номиналдық құнымен айырбастау 1897 жылдың 1 қазанында басталып, 1898 жылдың 31 шілдесіне дейін жалғасты. Тайшо дәуірінде бес иендік монеталардың өндірісіне Бірінші дүниежүзілік соғыс әсер етті, себебі 1917 жылы АҚШ алтынға эмбарго салды. Бұл эмбарго кейін 1919 жылдың маусым айында алынып тасталғанымен, Жапон үкіметі оны сақтап, Жапон банкінің алтын қорын толықтыру үшін алтынды көптеп импорттады. Сол кездегі үкімет шенеуніктері алтынмен қамтамасыз ету көрсеткіші төмендемесе инфляция болмайды деген пікірде болды. Дегенмен, бұл эмбарго толық болған жоқ, себебі 1920-1928 жылдар аралығында өте аз көлемде алтын монеталар төленгені тіркелді. Алтынға эмбарго 1930 жылдың қаңтарында алынып тасталды, бірақ 1931 жылдың 31 желтоқсанында қайтадан енгізілді. Бес иендік монеталар осы қысқа мерзімде алтын сертификаттарына резерв ретінде соңғы рет соғылды. Кейін бұл монеталар қолданысқа енбеді, себебі айналымдағы валюта құралы айырбастауға жарамсыз 5 иендік банкноттардан тұрды.

Қазіргі бес иен (1948-)

Жапон үкіметі жаңа бес иендік монетаны шығаруға рұқсат бергенге дейін шамамен 20 жыл өтті. Бұл жаңа монеталар алғаш рет 1948 жылы соғылып, 60-70% мыс және 30-40% мырыштан тұратын мыс қорытпасынан жасалған. Мұндай қорытпаны пайдалану, екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі қару-жарақтарды қайта өңдеу арқылы монеталар жасалған кезден қалған нәрсе. Монеталардың бір жағында шеңбер ішінде көгершін, екінші жағында Ұлттық диета бейнеленген. 1949 жылы екі түрлі монета шығарылды: ескі көгершін бейнесіндегі монеталар және ортасында тесігі бар жаңа монеталар. Бұл алғашқы бес иендік монеталарда Kaisho деп аталатын ескі жапон жазуы қолданылған. Монетаның алдыңғы жағында күріш, су және тісті дөңгелек, артқы жағында ағаш бүршіктері бейнеленген, бұл дизайн осы уақыттан бері өзгерген жоқ. Қазіргі қолданылып жүрген соңғы дизайн 1959 жылы қосылған заманауи стильдегі жазуды пайдаланады. 2009-2013 жылдар аралығында өте аз бес иендік монета соғылғандықтан, олар коллекционерлер үшін құнды монеталарға айналды, ал соңғы төрт жылғы монеталар монета жинақтарымен шектелді. Бұл электрондық валютаның қолданылуының артуына байланысты болды, ол жаңа монеталарға деген сұранысты азайтты. 2014 жылы монеталардың саны қалпына келтіліп, 2022 жылға дейін жалпы өндіріс қайта басталды, содан кейін бес иендік монеталар қайтадан монета жинақтарымен шектелді.