Кіріспе

Бельгиядағы мемлекеттік лауазымдарға сайлаулар Бельгиядағы сайлаулар тек заң шығарушы органдар үшін ұйымдастырылады, атқарушы органдар үшін емес. Еуропалық Парламент, Өкілдер палатасы, Аймақтар парламенттері, Қоғамдастықтар парламенттері, провинциялық кеңестер, қалалық кеңестер және Антверпен округтерінің кеңестеріне тікелей сайлаулар өткізіледі. Дауыс беру міндетті және барлық сайлауларда пропорционалды сайлау жүйесі қолданылады, бұл көбінесе коалициялық үкіметтер құруды талап етеді. Сайлау әдісі, сайланатын органдар және саяси партиялар жүйесі Бельгияның 1830 жылы құрылғаннан бері күрт өзгерді. Бастапқыда тек қалалық, провинциялық және ұлттық сайлаулар өткізіліп, ұлттық деңгейде дауыс бере алатын адамдардың саны шектеулі болды. Уақыт өте келе дауыс беру құқығы кеңейтіліп, соңында міндетті болды. 20 ғасырдың екінші жартысында саяси партиялар тілдік принцип бойынша бөлініп, партиялардың саны артты. 1979 жылы Еуропалық Парламент тікелей сайланатын үстемдік органға айналды, ал елдің федерализациясы нәтижесінде Бельгияның қоғамдастықтары мен аймақтары 1993 жылдан бастап өздерінің тікелей сайланатын заң шығарушы органдарына ие болды.

Сайлауды ұйымдастыру

Федералды үкімет қоғамдық және аймақтық парламенттерге, федералды парламентке және Еуропалық парламентке өтетін, жергілікті емес барлық сайлауларды ұйымдастыруға жауапты. Бұл міндет Федералды мемлекеттік қызмет Ішкі істер министрлігінің Сайлау дирекциясына жүктелген. 2001 жылдан бастап облыстық үкіметтер (Фландрия, Брюссель және Валония) қалалық кеңестерге, провинциялық кеңестерге, округтік кеңестерге және OCMW/CPAS кеңестеріне өтетін барлық жергілікті сайлауларды ұйымдастыруға жауапты. Фландрияда бұл міндет Жергілікті билік агенттігіне (Agentschap Binnenlands Bestuur) жүктеледі, ал наразылықтар Сайлау даулары жөніндегі кеңеске (Raad voor Verkiezingsbetwistingen) жолданады.

Сайлаушылар

Сайлаушылар – 18 жастан асқан және Бельгияда тұратын Бельгия азаматтары. Олар 18 жасқа толғаннан кейін автоматты түрде сайлау тізімдеріне тіркеледі және міндетті түрде дауыс беруге жатады. 18 жастан асқан ЕО азаматтары Бельгияда еуропалық және қалалық сайлауларда дауыс беруге тіркеле алады, бұл құқық еуропалық келісімдерде бекітілген. ЕО-ға мүше емес азаматтар Бельгияда тек қалалық сайлауларда дауыс беруге тіркеле алады, егер олар Бельгияда кем дегенде бес жыл тұрса; бұл құқық 2004 жылы кең саяси талқылардан кейін енгізілді. Шетелде тұратын бельгиялық азаматтар өздерінің тұратын еліндегі дипломатиялық немесе консулдық өкілдігінде дауыс беруге тіркеле алады, еуропалық және федералдық сайлауларда дауыс беру үшін. Бұл топтардың барлығы үшін тіркелу міндетті емес, бірақ тіркелгеннен кейін адам теориялық тұрғыдан міндетті түрде дауыс беруге жатады. 2016 жылғы 17 қарашадағы заң еуропалық парламент сайлауында дауыс беру құқығын Еуропалық Одаққа мүше емес мемлекетте тұратын бельгиялықтарға да берді. 2016 жылғы 26 тамызда министрлер кабинеті шетелде тұратын бельгиялықтардың аймақтық сайлауларда дауыс беру құқығын кеңейтуге де келісім берді; алайда, бұл өзгеріс парламентте ерекше көпшілік дауысымен мақұлдануы керек, нәтижесінде шара тоқтап қалды. 2017 жылы Фландрияда және 2018 жылы Валонияда 16 жастан бастап қалалық сайлауларда дауыс беруге құқық беру туралы ұсыныстар қабылданбады. 2021 жылы қалалық және провинциялық сайлауларда дауыс беру 2024 жылғы сайлаудан бастап ерікті болып жарияланды.

Бельгиядағы бельгиялықтар
Бельгияда тұратын шетелдіктер
Шетелде тұратын бельгиялықтар
ЕО азаматтары
ЕО-ға мүше емес азаматтар
ЕО елінде
ЕО елінен тыс елде
Сайлаушылар: 7 975 658 сайлаушы (2018 жылдың 1 тамызына дейін)
130 559 тіркелген, 748 267 сайлаушының 17,5%-ы (2018 жылдың 1 тамызына дейін)
29 557 тіркелген, 194 593 сайлаушының 15,2%-ы (2018 жылдың 1 тамызына дейін)
128 902 тіркелген (2014 жылдың 1 наурызына дейін)

Еуропалық парламент
rowspan="3"
Өкілдер палатасы
colspan="2"
colspan="2"
Аймақтық және қауымдық парламенттер
colspan="4"
Облыстық кеңестер
rowspan="2"
colspan="4"
Қалалық кеңестер
colspan="2"

Жергілікті сайлау

2006 жылғы жергілікті сайлаудан бастап осы сайлауларды үш аймақ (Фландрия, Брюссель және Валония) ұйымдастырып келеді. Бұл сайлаулар әлі де 6 жылдық мерзіммен өтеді. Соңғы жергілікті сайлау 2018 жылдың қазан айында болды.

Облыстық сайлау

Фламанд және Валлония аймақтарының әрқайсысында бес провинциядан бар. Бұл он провинцияның барлығы тікелей сайланатын провинциялық кеңестерге ие. Екі аймақ та 2012 жылғы сайлаулардан бастап провинциялық кеңес мүшелерінің санын қысқарды.

Қалалық сайлау

Үш аймақтың барлығында муниципалитеттер мен муниципалитеттер кеңесі бар. Басқа барлық деңгейлерден өзгеше, муниципалитеттер кеңесіндегі орындар Империали әдісімен үлестіріледі, бұл тұрақты коалицияларды қамтамасыз ету үшін ірі партияларды сәл жақсырақ жағдайға қояды.

Аудандық сайлау

Бельгияның ең ірі қалалары қалалық аудандар құру мүмкіндігіне ие. Бірақ осы мүмкіндікті пайдаланған қала Антверпен ғана, нәтижесінде Антверпен қалалық кеңесімен қатар, тікелей сайланатын аудандық кеңестері бар тоғыз ауданға ие.

Дауыстарды санау және орынды бөлу

Бельгиядағы сайлаудың мақсаты – Федералдық Парламенттің Өкілдер палатасынан бастап жергілікті муниципалдық кеңес деңгейіне дейін заң шығарушы кеңестің мүшелерін сайлау. Бельгия жүйесі атқарушы немесе сот билігінің мүшелерін сайламайды. Дауыстарды санау – сайлау алаяқтығының алдын алу үшін өте маңызды мәселе (Бельгия демократиясының бастапқы кезеңдерінде осыған ұқсас жағдайлар болған). Бельгияның пропорционалдық сайлау жүйесінде дауыстарды санаудың мақсаты – әртүрлі партиялардың кандидаттарына орындарды бөлу. Басқа деңгейлерден өзгеше, муниципалдық кеңестердегі орындар Империали әдісімен, ал заң шығарушы кеңестің құзыреті бірнеше сайлау округін қамтитын жоғары деңгейдегі сайлауларда (мысалы, облыстық, аймақтық, федералдық немесе еуропалық сайлауларда) Д’Ондт әдісі қолданылады. Алайда, осы жүйелерге тізімдік немесе партиялық дауыс беру, жекелей дауыс беру, біріктірілген жекелей дауыс беру және партияның кандидаттары арасында дауыстарды Империали квотасы немесе STV арқылы ауыстыру сияқты түрлі дауыс беру түрлерінің қолданылуымен қосымша күрделіліктер енгізіледі.

Референдумдар

Бельгияда міндетті референдумдар заң жүзінде мүмкін емес, себебі конституциялық принцип бойынша елдің билігін халық емес, ұлт жүзеге асырады. Осылайша Бельгия көбінесе тікелей демократияның ешқандай түрін қамтымайтын, өкілдік демократия болып табылады. Конституция міндетті емес референдумдарға рұқсат бермегенімен, 1950 жылы король Леопольд III таққа оралу керек пе деген сұрақпен референдум ұйымдастырылды. Нәтижелерде үлкен аймақтық айырмашылықтар байқалды және содан бері ұлттық референдум өткізілген жоқ. Бірақ 1990 жылдары жаңа заңдар және конституциялық түзетулер қабылданды, олар муниципалитеттер мен провинциялар деңгейінде міндетті емес референдумдар өткізуге мүмкіндік берді. 2005 жылғы конституциялық өзгеріс жергілікті референдумдарды ұйымдастыру жауапкершілігін облыстарға жүктеді. Дегенмен, олар әлі де сирек ұйымдастырылады. 2011 жылғы Бельгияның алтыншы мемлекеттік реформасы аймақтық референдумдарға рұқсат беру үшін конституциялық өзгеріс енгізуді көздейді, бірақ 2013 жылға дейін бұл орындалмады.

Өткен сайлаулар

Соңғы федералдық сайлау 2019 жылдың 26 мамырында өтті.