Кіріспе

Франсуа Легуа (1637/1639 – 1735 жылдың қыркүйегі) – француз саяхатшысы және табиғатты зерттеуші. Ол 1691 жылы Үнді мұхитының батысындағы, сол кезде адам қоныстанбаған Родригес аралына қоныс аударған француз протестант босқындарының шағын тобының мүшесі болды. Аралдағы өмірден көңілі толмаған колонистер екі жылдан кейін шағын қайықпен Маврикийге қашып кетті. Легуа 1698 жылдың маусымында Еуропаға оралды және 1708 жылы жарық көрген өзінің басынан өткен оқиғаларын баяндайтын кітап жазды. Кітабында Легуа Родригеске ғана тән, бірақ қазір құрып кеткен құстар мен тасбақалардың бірнеше түрін сипаттайды.

Өмір

Франсуа Легуа – француз гугеноты, қазіргі Эйн департаментіне қарасты Бресс провинциясынан шыққан. 1685 жылы Нант эдикты күштен шығарылғаннан кейін 1689 жылы Голландияға қашып кеткен. Маркиз Анри дю Кесн Реюньон аралын жарқын етіп сипаттаған кітап жариялаған, ал Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының қолдауымен аралда француз протестант босқындарының колониясын құруды жоспарлаған. Осы мақсат үшін екі кеме жалданып алынған, және Легуа сияқты көптеген босқындар отарлаушылар болуға асыққан, бірақ Франция аралға кемелер эскадрильясын жібергенін білген соң, француздықтармен кез келген қақтығыстан қашып, ол бұл жоспардан бас тартты. Оның орнына, ол шағын фрегат, "Л'Иронделль" кемесін жабдықтап, капитан Антони Вальеоға Маскарен аралдарын барлауға және отарлауға жарамды, бос аралды иеленуге бұйрық берді. Колонистер бұл жоспардың өзгергенінен хабардар болмаған сияқты. 1690 жылдың 10 шілдесінде Легуа мен тоғыз ерікті ер адам Амстердамда "Л'Иронделль" кемесіне мінді. Олар француздар тастап кеткен Реюньон аралында жаңа өмір бастауды ниеттенген. Бірақ 1691 жылдың 16 мамырында Легуа мен жеті серігі адам тұрмайтын Родригес аралына тасталды. Аралда бір жыл өткізген соң, топ үй сағынышына ерік беріп, Маврикий аралына қашуға мүмкіндік беретін ағаш қайық жасауға кірісті, ол кезде голландиялықтардың бақылауында болған. Бірінші әрекет Родригес рифіне соқтығысқанда сәтсіз аяқталды; топтың бір мүшесі кейіннен белгісіз аурудан қайтыс болды (мүмкін, улы риф фаунасымен байланысты болған). 1693 жылдың 21 мамырында олар Родригестен шығып, ашық қайықта жел мен ағымның көмегімен Маврикийге жетті, бұл қашықтық 560 шақырымды (300 теңіздік миль) құрады. Бастапқыда арал губернаторы Родольфо Диодати оларды жақсы қабылдады, бірақ топтың бір мүшесі Родригестен әкелген амбергрис кесіндісі үшін туған даудан және губернатордың олардың қайық ұрлап, Реюньонға қашу жоспарын білгеннен кейін, топтың бесеуі түрмеге қамалды. Франция мен Голландияның Тоғыз жылдық соғыста (1688–1697) қарама-қарсы жақта болғандығынан қарым-қатынас шиеленіскен болуы мүмкін. 1694 жылдың ақпан айында олар жағалаудан шалқап жатқан кішкентай аралға ауыстырылып, адамгершіліксіз жағдайда ұсталды. Топтың бір мүшесі қашуға тырысқанда қайтыс болды; ол Маврикийдің құрлығына шикі салмен жеткен сияқты, бірақ орманда да қаза тапты. Соңында, 1696 жылдың қыркүйегінде топтың қалған мүшелері Батавияға жеткізіліп, Голландия кеңесіне әкелінді, онда олар кінәсіз деп танылды. Легуа мен қалған екі аман қалған адам 1698 жылдың маусым айында Еуропаға оралды. Легуа Англияда қоныстанған және өмірінің соңына дейін сонда тұрған. Ол 1735 жылдың қыркүйегінде Лондонда қайтыс болды.

Шығармалары

Легуа 1708 жылы, шамамен 70 жасқа келгенде өзінің оқиғаларын сипаттады. Француз тіліндегі толық атауы: Voyage et aventures de François Leguat et de ses compagnons, en deux isles désertes des Indes orientales : avec la relation des choses les plus remarquables qu'ils ont observées dans l'isle Maurice, à Batavia, au Cap de Bon Espérance, dans l'isle de Sainte Hélène, et en d'autres endroits de leur route. Бұл басылым карталар мен суреттермен толықтырылған. Француз тіліндегі нұсқасы Лондон мен Амстердамда жарық көрді. «Шығыс Үндістанға жаңа саяхат» деген атпен ағылшын тіліне аудармасы Лондон қаласында, ал голланд тіліндегі басылымы Утрехтте жарияланды. Мәтіннің бір бөлігі, тағы бір француз гугеноты, эмигрант Максимилиан Миссонның еңбектеріндегі үзінділерге өте ұқсас. Көрініп тұрғанындай, Лигуа Миссоннан көшірген немесе, көбінесе, Миссон Лигуаға кітап жазуға көмектесіп, алғы сөзін жазған. Кітапта Лигуаның қазір жойылып кеткен Родригес фаунасы туралы табиғаттанулық байқаулары қамтылған, оның ішінде Родригес солитарі, Родригес қазғыры, күмбезді және қыры бар Родригес алып тасбақалары және Ньютонның қанаты.