Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің фрегаты, 1848 жылы теңізге сүргіленген.

USS St. Lawrence – Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштерінің фрегаты, XIX ғасырдың ортасында, оның ішінде Америка Азамат соғысында қызмет еткен. Ол "Брэндивайн" фрегатының жобасымен салынған.

Құрылыс және іске қосу

Сент-Лоуренс 1826 жылы Вирджиния штаты, Портсмут қаласындағы Норфолк теңіз кеме жасаушылығында салынды, бірақ қаражат жетіспеуі салдарынан тоқтап қалған құрылысы 1846-1848 жылдардағы Мексика-Америка соғысы кезінде жаңарғанша аяқталмай тұрды. Фрегат 1848 жылдың басында суға түсіріліп, сол жылдың 17 тамызында капитан Хайрам Полдинг басшылығымен қолданысқа берілді.

Еуропалық саяхат, 18481850

29 тамызда Пруссияның АҚШ-тағы министрінің өтініші бойынша Әскери-теңіз департаменті Паулингке «Мырза Х.В. Фостерді алып, оны міңгірдің серігі етіп бекітуге» нұсқау берді. Неміс мемлекеттері, сол кезде неміс федерациясын құруға тырысып, жақында неміс теңіз флотының қажеттігін сезінді және Америка Құрама Штаттарынан ұлттық жауынгерлік күшті құру мен оқытуға көмек сұрады. Кеме 8 қыркүйекте жолға шығып, Атлантиканы кесіп шығысқа қарай бет алды. Уайт аралындағы Каузға тоқтағаннан кейін кеме 7 қазанда Везер өзенінің сағасына жетті. Келесі күні оны Бремерхавенге сүйреп әкелді. Келесі бір жарым айға дейін ол сол портта болды. Капитан Паулинг Германияның бірнеше штатындағы маңызды қалаларды аралап, жаңа теңіз күштерін құруға қатысты маңызды мәселелерді түрлі басшылармен талқылады. Бремерхавеннен кетер алдында «Сент-Лоуренс» кемесі төрт прус мичманын оқытуға қабылдады. Олар фрегатта қызмет етіп, АҚШ теңіз күштерінің әдет-ғұрыптарын, тәртібін және теңізшілік шеберлігін үйренді. Фрегат 22 қарашада Везердің сағасынан шығып, 2 желтоқсанда Англияның Саутгемптон қаласына жетті. Ол портта бір айдан астам уақыт бойы тұрды, офицерлері мен теңізшілері ағылшын әріптестерімен құрмет көрсетісіп, екі елдің арасындағы жақсы қарым-қатынасты нығайтты. 1849 жылдың қаңтар айының басында кеме Португалияға бағытталды және 12-сі күні Лиссабонға жетті. Бірақ 5 ақпаннан 14 наурызға дейін Кадиске (Испания) сапармен болғаннан басқа, ол Лиссабонда 1 мамырға дейін қалды, содан кейін Англияға қайта оралды. Шілдеде ол Бремерхавенге оралды, онда Паулинг 10-ы күні неміс мичмандарына рұхсат берді, себебі Пруссия сол кезде Даниямен соғыста болды, ал фрегаттың келесі бағыты сол ел болатын. «Сент-Лоуренс» 19-ы күні жолға шығып, 2 тамызға дейін Копенгагенге барып, Швецияға бет алды. Ол Стокгольмге бес күннен кейін жетіп, 16-сы күніне дейін Балтық теңізіндегі портта болды. Оңтүстікке қайта сапарға шыққан фрегат Копенгагенге тағы да тоқтады және Жерорта теңізіне қарай бет алғаннан бұрын Бремерхавенде күзді өткізді. Ол 1849 жылдың 3 желтоқсанында Балеар аралдарындағы Порт-Махонға жетті. Сол кезде Еуропадағы саяси жағдай 1848 жылы Еуропаны дүр сілкіндірген революциялардан кейін әлі де тұрақсыз болды; ал Жерорта теңізіндегі американдық теңіз күштері Бірінші Барбарий соғысы мен Екінші Барбарий соғысынан бері ең үлкен күшке дейін артты. Ұзаққа созылған дағдарыс кезінде ол аймақтағы тұрақтылықтың көзі болды, ешқандай ұлтты немесе топты ренжітпеді. 1850 жылдың жазында Еуропадағы шиеленіс басыла бастағанда, «Сент-Лоуренске» үйге оралғанға дейін қысқа сапарға шығып, Балтық теңізіне тағы бір рет баруды бұйырды. Ол 1 қарашада Бостонға келді, 6 қарашада Нью-Йоркке жетіп, 15 қарашада қызметтен босатылды.

Англияға саяхат, 1851 жыл

1851 жылдың 5 ақпанында қайта іске қосылған, командир Джошуа Р. Сэндс басқаруындағы фрегат 20-сы күні Нью-Йорктен шығып, Лондонға өтетін кемемен Англияға АҚШ-тың Ұлы көрмесі үшін экспонаттарды алып келді, бұл бірінші заманауи әлемдік көрме болды. Осы қызықты міндеттен оралған сапарында, ол Португалиядағы АҚШ-тың толық өкілетті елшісіне Саутгемптоннан Лиссабонға дейін жол берді. Кеме 11 тамызда Нью-Йоркке жетіп, бір аптадан кейін қызметтен босатылды.

Тынық мұхит эскадрильясы, 18511855

1851 жылы 18 қарашада қайта іске қосылған "Сент-Лоуренс" 12 желтоқсанда Тынық мұхитына бағытталды. Келесі үш жарым жыл бойы ол Солтүстік және Оңтүстік Американың батыс жағалауында, Хорн мүйісінен Пьюгет шығанағына дейін, кейде Сандвич (Гавай) аралдарына дейін теңіз саяхаты жасады. 1853 жылы ол "Раританды" Тынық мұхиты эскадрильясының флагмандық кемесі қызметінен босатты және 1855 жылғы 2 ақпанға дейін "Индепенденс" кемесіне флагмандық рөлін тапсырғанға дейін бұл міндетін атқаруын жалғастырды. Ол бес күннен кейін Вальпараисодан аттанып, 21 сәуірде Хэмптон Роудсқа жетті. Ал бір айдан кейін Норфолк (Виргиния штаты) қаласында демобилизацияланды.

Бразилия эскадрильясы, 18561859

1856 жылы 22 қыркүйекте қайта іске қосылған "Сент-Лоуренс" келесі жылдың басында Бразилия эскадрильясының флагманы болу үшін Оңтүстік Американың Атлантикалық жағалауына аттанды. Оның Бразилия станциясындағы қызметі 1858 жылдың соңында Парагвай экспедициясымен көтеріңкі болды, алайда "Сент-Лоуренс" өзі Парагвайға бармады. Экспедиция аяқталғаннан кейін "Сент-Лоуренс" үйіне қайтуға мүмкіндік алды және 1859 жылы 25 мамырда Филадельфияда қызметтен босатылды.

Америка Азамат соғысы, 18611865

Америка Азамат соғысы басталғанда, «Сент-Лоуренс» кемесі жедел түрде жауынгерлік дайындыққа келтіріліп, 1861 жылғы 21 маусымда қайтадан қолданысқа енгізілді, капитан Хью И. Пурвианс басқаруымен. Ол сегіз күннен кейін Конфедерация жағалауына бағытталды, бірақ 8 шілдеге дейін Делавэр өзенінің төменгі ағысындағы төмен су деңгейіне байланысты кешіктірілді, содан кейін теңізге шықты. Хэмптон-Роудсқа жеткеннен кейін Атлантикалық блокадалау эскадрильясына қосылып, 14-ші күні оңтүстікке қарай жол тартты. Екі күннен кейін Солтүстік Каролина штатының Хатеррас мүйісінің жанында британдық «Геральд» блокадалық кемесін ұстады. Бұл кеме Солтүстік Каролинаның Бофорт қаласынан темір кені мен кеме жасауға қажетті материалдармен жүктелген күйінде Ливерпульге бет алған еді. Капитан Пурвианс ұсталған кемені Хэмптон-Роудсқа жіберіп, оңтүстікке саяхатын жалғастырды. 28-ші күні фрегаттың қарауылшысы британ туымен жүзіп бара жатқан шхунаны байқап, оны қуалай бастады. Шамамен төрт сағаттан кейін «Сент-Лоуренс» шхунаны жетіп алғанда, қашқан кеме Конфедерация туын көтеріп, оны қуалаушыға үш оқ атты. Бір оқ фрегаттың «басты жанынан өтіп, басты бағанадан сынықтарды шығарды». «Сент-Лоуренс» жауап ретінде алдыңғы бөлігіндегі зеңбіректерден екі рет оқ атты, біріншісі шхунаның мұртында жарылды. Шхунадан аман қалғандар, жарты сағаттан кейін батып кеткен кемелерінің Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласынан шыққан «Петрел» атты Конфедерацияның жеке қарулы кемесі болғанын мәлімдеді. «Сент-Лоуренс» кемесінен шыққан қайықтар 38 экипаж мүшесінің екеуін құтқарып, қалғандарын «Flag» буксирінде солтүстікке жіберді. Фрегат оңтүстікке қарай жол тартты және қыркүйек айында Хэмптон-Роудсқа қайтып келгенге дейін Саванна, Джорджияны блокадалады. Бірақ, шағын жөндеулер жасап, жабдықтармен қамтамасыз еткеннен кейін, ол Грузия жағалауындағы блокадалық міндеттерді орындауға қайта оралды. 19 қазан күні Конфедерацияның Атлантика жағалауын блокадалау жауапкершілігі екіге бөлінген кезде «Сент-Лоуренс» Оңтүстік Атлантика блокадалау эскадрильясына бекітілді. 6 қарашада ол Дариеннен (Джорджия) күріш пен темекімен жүктелген британдық «Дженни Ли» шхунасын ұстап, Нассауға бағытталды. «Сент-Лоуренс» блокадалық міндетін жалғастырды, Грузия мен Оңтүстік Каролина жағалауларында жұмыс істеді, содан кейін 1862 жылғы 27 қаңтарда солтүстікке қайтаруға бұйрық берілді. Нью-Йоркте оқ-дәрі, азық-түлік және сумен толықтырғаннан кейін фрегат Вирджиния мүйісіне Солтүстік Атлантика блокадалау эскадрильясында қызмет ету үшін бағытталды.

Хэмптон жолдарының шайқасы

Ол 6 наурызда Хэмптон Роудсқа жетіп, екі күннен кейін Конфедерацияның темір кемесі «Вирджиния» (бұрынғы «Мерримак») одақтас соғыс кемелеріне шабуыл жасағанда жанында болды. Сол күні түстен кейін «Кембридж» канонерлік қайығы шайқас орнына қарай «Сент-Лоуренс» кемесін сүйреп әкетті. Екі кеме Сеуэлл нүктесінен өткенде, оңтүстік батареялары оқ-дәрілермен атып, бірнеше рет тигізді, бірақ едәуір зақым келтірмеді. Екі соғыс кемесі де жауап берді. Олар шайқас орнына жақындағанда, одақтас кемелердің бақылаушылары «Камберленд» батып кеткенін, «Конгресс» капитуляциялағанын және «Миннесота» тік тұрып қалғанын білді. Содан кейін «Сент-Лоуренс» өзі де қамауға түсті. «Кембридж» пен «Янг Америка» буксирі фрегатты қайтадан суға көтеруге тырысқанда, «Вирджиния» шамамен 900 метр қашықтықтан атыс ашты. «Сент-Лоуренс» жылдам атыспен жауап берді, бірақ оның снарядтары майланған бронядан зиянсыз сырғып өтті. «Вирджиниядан» атылған 36 килограмдық снаряд «Сент-Лоуренс» кемесінің су сызығының үстіндегі оң жақ бөлігіне еніп, кемедегі асхана мен кіші хирургтің каютасына едәуір зақым келтірді. Күн батқанға қарай «Вирджиния» зейнетке шықты, күндізгі жарық қайтқаннан кейін одақтас кемелерін жою жұмысын жалғастыруды жоспарлады. Шамамен сағат 20:00-де «Сент-Лоуренс» қайтадан жүзіп, Форт-Монроға қайтып келді. Сол түні «Монитор» келіп, әлі де тік тұрған «Миннесотаға» жақын орналасты. Келесі күні «Вирджиния» Хэмптон Роудсқа оралды, онда ол «Монитормен» тарихи шайқасқа қатысты, ол шешілмесе де, теңіз соғысын революцияландырды. Хэмптон Роудстағы шайқастан кейін «Сент-Лоуренс» қысқа мерзімге Потомак өзенінде Федералды астананы теңізден шабуылдан қорғау үшін қызмет етті. Ол сәуір айының соңында Хэмптон Роудсқа оралды, бірақ Шығыс шығанақты блокадалау эскадрильясына қайта тағайындалды. «Сент-Лоуренс» 23-ші күні Флорида штатының Ки-Уэст қаласына жетіп, көп ұзамай Куба мен Мексика шығанағының жағалауы арасында жүретін блокаданы бұзушыларды іздеу үшін теңізге қайта шықты. Шілде айында ол эскадрильяның флагманы болды және 1863 жылдың 7 мамырында сары қызылшаның кең таралғандығына байланысты солтүстікке қарай жүзіп кеткенге дейін бұл міндетті атқарды. Кеме 1863 жылдың 30 мамырында Портсмут теңіз кеме жасау орнында қызметтен босатылды. 5 тамызда қайтадан іске қосылған «Сент-Лоуренс» Солтүстік Атлантика блокадалық эскадрильясының қару-жарақ кемесі болу үшін Хэмптон Роудсқа бағытталды. 1865 жылы Норфолк қаласында қойма кемесі ретінде қызмет етті, онда 12 желтоқсанда қызметтен босатылды.

Казармалық кеме, 18671875

1866 жылға дейін, фрегат Норфолк қаласында 1867 жылдан 1875 жылға дейін теңіз жаяу әскерінің казармалық кемесі ретінде пайдаланылды. 1875 жылдың 31 желтоқсанында ол Норфолк қаласында Э. Станнардқа сатылды.

Әдебиетте

Роберт Конройдың 1862 романында Сент-Лоуренс, Трент оқиғасы үшін кек ретінде Корольдік теңіз күштерінің бу кемесімен батырылып, Ұлыбританияны Америка Азамат соғысына Конфедерация тарапынан қатыстырады.