Жаңа Зеландияда 2005 жылғы оқиғалар

Кіріспе

Келесі тізімде 2005 жылы Жаңа Зеландияда болған оқиғалар келтірілген. 2005 жылдың басында жаңалықтарды жақында болған "Бокс күні" цунамисы басып алды. Жаңа Зеландиялықтар зардап шеккен аймақтарға көмек көрсету үшін уақыт пен 25 миллион доллар (ақша және заттар) жұмсады. Жағалау және теңіз түбін регламенттеу заңы күшіне енді және БҰҰ комитеті оны сынады. Бас сайлауда Маори партиясы және "Жаңа Зеландия тағдыры" партиясы тұңғыш рет қатысты. Оның нәтижесінде Жаңа Зеландияның Бесінші Еңбек үкіметі сақталды.

Халық саны

31 желтоқсандағы шамамен халық саны: 4 161 000 адам. 2004 жылғы 31 желтоқсаннан бергі өсім: 46 600 (1,13%).

Қаңтар

16 қаңтар: 2004 жылы Үнді мұхитында болған жер сілкінісінің құрбандарына арналған ұлттық аза күту күні, оқиғадан кейін нақты үш апта өткен соң, сағат 14:59-да бір минуттық үнсіздік сақталды. 17 қаңтар: Жағалау және теңіз төңірегін реттеу заңнамасы күшіне енді. 25 қаңтар: Оппозиция жетекшісі Дон Браш, жұмысқа қабілетті жастағы әлеуметтік жәрдемақы алушылардың санын он жыл ішінде үштен бірге азайтуға уәде берді. Ол, ең алдымен, «Тұрмыстық мақсаттағы жәрдемақыны» алушы жалғыз ата-аналардың санын азайтуды жоспарлап отыр.

Ақпан

22 ақпан: Әлеуметтік даму министрі Стив Махари жеті түрлі әлеуметтік жәрдемақы біріктірілетінін, тұрғын үй, мүгедектік және бала күтіміне қосымша төлемдер қарастырылатынын мәлімдеді. Алмастырылатын жәрдемақылардың ішінде жұмыссыздық, сырқат, мүгедектік және үй шаруашылығын жүргізу жәрдемақысы бар. Жаңа жәрдемақы 2007 жылдан бастап күшіне енеді, ал сынақ аймақтарында бұл схема 2005 жылдың мамыр айынан бастап сынақтан өтеді.

Наурыз

5–10 наурыз: Уэльс принсі (қазіргі Карл III) Жаңа Зеландияны аралап шықты. Ең даулы оқиға – екі әйелдің оған көкіректерін көрсетуі, бұл принстің Австралиядағы аборигендердің топлесс биіне қатысты дұрыс емес баяндалған қарсылығына және саяхат кезінде қауіпсіздік алаңдауларына байланысты көкірек рагын тексеруге арналған жылдам көмек қызметінің уақытша жабылуына наразылық болды. 12 наурыз: Біріккен Ұлттар Ұйымының нәсілдік дискриминацияны жою комитеті жағалау және теңіз түбіне қатысты заңнаманың маори халқына қарсы дискриминация құрайтынын, оларға жағалау мен теңіз түбіндегі дәстүрлі құқықтарды орнату мүмкіндігін жоятынын және өтемақы алу жолын қамтамасыз етпейтінін мәлімдеді. Наурыз: Пасха мерекесіндегі жол апаттарының саны соңғы бірнеше жылдағы ең жоғары көрсеткішке жетті.

Сәуір

4 сәуір: Үкімет мүшесі, парламентарий Джон Тамихер, еңбекші партиялық әріптестері туралы тікелей және өткір пікір білдіргеннен кейін үлкен дауға қатысты (Тамихер бұл сұхбат жарияланбау үшін болғанын мәлімдеді). Сұхбатта айтылған пікірлердің толық мәліметтері бір аптадан соң жарияланды. 12 сәуір: Еңбекші партиясының фракциясы Джон Тамихердің бұрынғы сөздері үшін сөккенімен, партиядан шығуын талап етпеді. 21 сәуір: Оклендтегі Stagecoach компаниясында жұмыс істейтін автобус жүргізушілері 5 мамырдан бастап алты күнге жұмыс тастауға дауыс берді, бұл олардың сағатына 2 доллар қосымша жалақы талабын қолдау үшін жасалды. 21 сәуір: Жаңа Зеландияда он жылдан астам уақыттан бері алғаш рет 700 көмір шақтаушы ұлттық ереуілге қатысты. Шақтаушылар жалақыны 6%-ға өсіруді қалайды, бірақ олардың жұмыс берушісі Solid Energy 2,8% ұсынады. 26 сәуір: Азаматтық одақтар және қарым-қатынастар туралы заңдар күшіне енді. Бұл заңдар бір жынысты және заңды емес одақтағы жұбайларға некеге ұқсас ресми одақ құруға мүмкіндік береді.

Мамыр

3 мамыр: Airwork Fairchild Metro III ұшағы Оклендтен Вудборнға ұшып бара жатқанда, Стратфордтан шағын 5 км қашықтықта жарылысқа ұшырады. Ұшақта екі пилот болды және олар жеделхаттарды тасымалдап жатқан. Екеуі де қаза тапты. Аудан тұрғындары жоғары дауыс естігенін, ал кейбіреулері от шары мен құлап жатқан сынықтарды көргенін хабарлады. Ұшақ қираған жер 15 км аумаққа тарады. 6 мамыр: Солтүстік аралдың шығыс жағалауындағы Вайроа маңындағы көпір құлап, екі вагоны мен кранды 9 метр төмендегі Нухака өзеніне жіберді. Апат шамамен таңғы 7:30-да болды, вагондар мен кранда ешкім болған жоқ. 6 мамыр: Жаңа Зеландия біліктілік органының төрағасы Грейм Фрейзер 2004 жылғы NCEA стипендиялық емтихандары бойынша Мемлекеттік қызмет комиссиясының баяндамасынан кейін отставкаға шықты. Өнер саласындағы стипендиялар мен ғылым саласындағы стипендиялардың саны арасында үлкен айырмашылық болды. Баяндамада кінәның басым бөлігі NZQA-ға таңылды. Онда, стипендия нәтижелерінің үлкен айырмашылығы емтиханның сенімділігіне нұқсан келтіруі мүмкін екені айтылды. 10 мамыр: Жаңа Зеландия премьер-министріне жіберілген хатта Уайхеке аралында ауыз және тырнақ ауруының таратылғаны туралы мәлімдеме жасалды. Хат авторы салық реформасы жүргізілмесе, одан әрі таратуға уәде берді. Хаттың жалған болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ Вайхекедегі ферма карантинге алынды. Қазіргі таңға дейін Жаңа Зеландияда ауыз және тырнақ ауруының вирусы тіркелмеген. 14 мамыр: Telecom New Zealand өзінің дауыстық пошта қызметінің қауіпсіздігін арттыруды жоспарлап отыр, өйткені хакер Аукленд мэрі Дик Хаббард сияқты танымал жаңазеландиялықтардың дауыстық поштасына қол жеткізді. Telecom компаниясының баспасөз хатшысы өзінің дауыстық поштасына компьютерлік журналист хабарлағаннан кейін ғана оның бұзылғанын білді. Бірнеше полицейдің дауыстық поштасына да қол жеткізілген. 17 мамыр: Дэвид Бенсон Поуп үш адам оның Дунединдегі орта мектепте оқытушы болып жұмыс істеген кезде оларға қатыгез жазалар бергені туралы айыптағаннан кейін Жаңа Зеландияның білім беру министрінің орынбасары лауазымынан қадам басқан. Бенсон Поуп бұрынғысынан Парламентте бұл айыптауларды жоққа шығарған. 18 мамыр: Күшті дауылдар Бай-Оф-Пленти аймағын шарлады, төтенше жағдай жариялауға және Тауранга мен Мататадағы үйлерді эвакуациялауға себеп болды. 24 мамыр: Жас қыздарды жыныстық зорлыққа ұшыратқаны үшін сотталған алты Питкэрн азаматының апелляциясы қабылданбады. Окленд соты олардың кепілдіктерін 2006 жылғы сәуірде, яғни олардың шағымын қарау үшін Корольдік Кеңеске жібергенге дейін ұзартты. (BBC)

3 May: An Airwork Fairchild Metro III explodes while flying from Auckland to Woodbourne, about 5 km east of Stratford. The plane had two pilots and was carrying courier parcels. Both men were killed. Residents in the area report hearing a loud noise, with some seeing a fireball and falling debris. Wreckage is spread over a 15 km area. 6 May: A bridge near Wairoa on the East Coast of the North Island collapsed sending two train wagons and a crane on the East Coast into the Nūhaka River 9 metres below. The accident which happened at about 7:30 am NZST and there was nobody on board the wagons or crane. 6 May: Graeme Fraser, the chairman of the New Zealand Qualifications Authority resigns after State Services Commission report into the 2004 NCEA scholarship exams. There was a wide discrepancy between the number of scholarships awarded in Arts subjects compared to Science subjects. The report laid most of the blame on NZQA. It said they failed to "see that wide variability in scholarship results could undermine the credibility of the exams". 10 May: A letter sent to the New Zealand prime minister alleges that foot and mouth disease has been released on Waiheke Island. The letter writer threatens further releases unless tax reforms are made. While the letter is considered likely to be a hoax, a farm on Waiheke is quarantined. New Zealand has been free of the foot and mouth virus to date. 14 May: Telecom New Zealand is planning to increase security for its voicemail service after a hacker managed to access the voicemail famous New Zealanders such as Dick Hubbard, Auckland mayor. Telecom's public affairs manager was only aware that his own voicemail had been accessed after being told by a computer journalist. The voicemail of several policemen was accessed. 17 May: David Benson Pope stands down as New Zealand's Associate Education Minister after three people alleged that he had administered cruel punishments to them while he was a high school teacher in Dunedin. Benson Pope has previously denied the allegations in Parliament. 18 May: Fierce storms lash the Bay of Plenty, forcing the declaration of a state of emergency and the evacuation of homes in Tauranga and Matata. 24 May: The appeal of six Pitcairn men who were sentenced for sexual abuse of young girls fails. An Auckland court has continued their bail until their appeal to the Privy Council is heard, most likely in April 2006. (BBC)

Маусым

2 маусым: Жаңа Зеландияның электр энергиясын жеткізушісі Meridian Energy Веллингтонның батысында Макарада әлемдегі ең ірі жел электр стансаларының бірін салу жоспарларын жариялады. Стансада әрқайсысы 100 метрден асатын 70 турбина орнатылып, 210 МВт энергия өндіріледі, бұл Веллингтон, Порируа және Лоуэр-Хатт қалаларын толық қуатпен қамтамасыз етуге жеткілікті. 4 маусым: Жаңа Зеландияда Королеваның туған күніне арналған мерекелік демалыстың бастауында жаңбыр, қар және мұз бірнеше маңызды тас жолдарды жапты. Солтүстік аралдың орталық бөлігіндегі Вайору мен Рангипо арасындағы 1-ші мемлекеттік тас жол (Халық арасында "Шөл жолы" деп белгілі) таңертең жабылды, сондай-ақ Уангануи мен Таумарунуи арасындағы 4-ші мемлекеттік тас жол да уақытша жабылды. Манавату шатқалындағы бірнеше құлаулар көлік қозғалысын қиындатты. Дунединде жылдың алғашқы қар жауғаны жүргізушілерге қолайсыздық туғызды. 10 маусым: Жаңа Зеландия парламентінің депутаты Сью Брэдфорд балаларды ұруға тыйым салатын жеке заң жобасын ұсынды. Қазіргі заңға сәйкес, балаға қолданылатын физикалық жаза "ақылға қолайлы күш" шегінде болуы керек. Бұл жеке заң жобасы болғандықтан, депутаттар өз саналары бойынша дауыс береді. 14 маусым: Жаңа Зеландияның Канададағы жоғарғы комиссары Грэм Келли сәуір айында Канада Сенатының комитеті алдында жасаған мәлімдемелері үшін барлық жаңа зеландиялықтардан кешірім сұрады. Келли маорилерді, Тынық мұхиты аралдарының тұрғындарын және Азиядан келген иммигранттарды әжуалай сөздермен қорлаған. 18 маусым: Тағдыр шіркеуінің жетекшісі Брайан Тамаки шіркеудің құрылған күніне орай епископқа бекітілді. 20 маусым: Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының оңтүстігінде екі оптикалық талшықты кабельдердің жұмысы тоқтап, Telecom New Zealand ұялы байланыс және интернет қызметтерін тоқтатты, EFTPOS жүйесінің жұмысын бұзды және Жаңа Зеландия қор биржасын бес сағатқа жапты. 22 маусым: Оңтүстік аралдың солтүстігіндегі Такака қаласының 500 тұрғыны қалалық сүт зауытында болған ірі өрттен кейін эвакуацияланды. Эвакуация каустикалық сода мен күкірт қышқылы бар резервуарлардың жарылуынан уытты газдар таралуы мүмкін деген қауіптің салдарынан жүзеге асырылды. 24 маусым: Жаңа Зеландияның крикет командасы Мурамбатсвина операциясына байланысты бойкот шақыруларына қарамастан, тамыз айында Зимбабвеге сапар шешетінін мәлімдеді. Жаңа Зеландия үкіметі Зимбабвеге сапарды тоқтатпайды, бірақ Зимбабве командасының Жаңа Зеландияға келуіне ыңғайлы жағдай жасалмайды. 26 маусым: Израильдің сыртқы істер министрі Сильван Шалом 2004 жылы жалған құжаттармен Жаңа Зеландия паспортын алуға тырысқан, Моссад агенттері деп саналатын екі ізраилдік азаматтың әрекеттері үшін Жаңа Зеландиядан кешірім сұрады. Кешірім сұрау екі ел арасындағы дипломатиялық қарым-қатынасты жақсартуға мүмкіндік береді. 30 маусым: Принц Уильям Жаңа Зеландияға 11 күндік сапармен келді. Бұл оның Жаңа Зеландияға екінші сапары еді; алғашқы сапарында ол тоғыз айлық болған. Сапар барысында ол "Арыстан" командасының ойындарын қадағалап, бірнеше ресми шараларға қатысады. Маусым және шілде: Британдық және Ирландиялық арыстандардың Жаңа Зеландияға регби турнесі. Туристер "Олл Блэкс" командасына барлық үш сынақ матчында жеңіліс тапты, бірақ Жаңа Зеландия маорилеріне қарсы өткен ойынды қоспағанда, қалған ойындарында жеңіске жетті.

2 June: New Zealand electricity supplier Meridian Energy announces plans to build one of the world's largest wind farms at Mākara, west of Wellington. The farm is planned to have 70 turbines, each over 100 metres high, and to generate 210 MW, which would be sufficient to power the whole of Wellington, Porirua, and Lower Hutt. 4 June: At the start of the Queen's Birthday long weekend in New Zealand, rain, snow and ice closed several major highways. State Highway 1 (known as the Desert Road) was closed in the morning between Waiouru and Rangipo in the central North Island, and State Highway 4 between Wanganui and Taumarunui was also closed for some time. A series of slips in the Manawatū Gorge has caused delays to traffic. The year's first major snowfall in Dunedin has caused problems for motorists there. 10 June: New Zealand MP Sue Bradford introduces a private member's bill to outlaw the smacking of children. The present law requires that physical discipline of a child use no more than "reasonable force". As a private member's bill, this will be a conscience vote. 14 June: The New Zealand High Commissioner to Canada, Graham Kelly, apologises to all New Zealanders for remarks he made to a Canadian Senate committee in April. Kelly insulted Māori, Pacific Islanders and Asian immigrants to New Zealand in an attempt at humour. 18 June: Brian Tamaki, leader of the Destiny Church, was ordained as a bishop on the church's seventh birthday. 20: June Two fibre optic cables failed in the southern North Island of New Zealand, cutting Telecom New Zealand's cellular and internet services, disrupting EFTPOS transactions, and closing the New Zealand Stock Exchange for five hours. 22 June: 500 residents of the town of Tākaka in the northern South Island are evacuated after a major fire at the town's dairy factory. Evacuation was through fear of an explosion in vats containing caustic soda and sulphuric acid, which could have released toxic gases. 24 June: The New Zealand cricket team announced that it would tour Zimbabwe in August, despite calls for a boycott due to Operation Murambatsvina. The New Zealand government will not stop the tour going to Zimbabwe, but says a return tour by the Zimbabwe team will not be welcome. 26 June: The Israeli Foreign Minister, Silvan Shalom, apologises to New Zealand for the actions of two Israeli citizens, believed to be Mossad agents, who attempted to gain New Zealand passports under false pretences in 2004. The apology allows diplomatic relations between the two countries to return to normal. 30 June: Prince William arrives in New Zealand for an 11 day tour. This was his second trip to New Zealand; he was nine months old on his first visit. During the visit he follows the Lion's tour and has several official engagements. June and July: The British & Irish Lions rugby tour of New Zealand. The tourists lost all three Test matches to the All Blacks, but won all their other games except the one against New Zealand Māori.

Шілде

7 шілде: Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты Unitec-тің университет мәртебесіне ие болу өтінімін қарау кешіктірілгенін Жаңа Зеландияның құқықтары туралы заңын бұзу деп шешті және бұл өтініш 2000 жылы қарастырылуы тиіс еді. 14 шілде: Христиандық мұра партиясының бұрынғы төрағасы Грэм Капилл үш жас қызға сексуалдық зорлық көрсеткені үшін тоғыз жылға сотталды. 16 шілде: Жаңа Зеландиядағы Католик шіркеуінің епископтары C4TV және TV3 телеарналарын бойкоттауға шақырды, себебі C4TV телеарнасы Popetown атты бейкүнәлік көріністерді көрсеткеніне наразылық білдірді. 17 шілде: Ауыр жаңбыр салдарынан Жаңа Зеландияның Коромандель түбегінде су тасқыны болды, соның салдарынан Pauanui демалыс орнының қатынас жолының бір бөлігі шайылып, қиын жағдайға түсті. 18 шілде: Air New Zealand әуе компаниясы ұшқыш әйелдері 48 сағаттық ереуіл бастағаннан кейін халықаралық рейстерінің шамамен 30 пайызын жоюға мәжбүр болды. Үшінші ереуіл тоқтатылды, бірақ рейстер 26 шілде, сейсенбіге дейін қалыпқа келмейді. 24 шілде: Бұрынғы премьер-министр Дэвид Лэнг Миддлмор ауруханасында ауыр, бірақ тұрақты жағдайда жатыр. Лэнг бірнеше жылдан бері амилоидозбен ауырып жүрген. 25 шілде: 2005 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауы 17 қыркүйек, сенбі күні өтетін болады деп белгіленді. 31 шілде: Жаңа Зеландия бірінші партиясы 2005 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлау кампаниясын сайлау алдындағы коалициялық келісім жасалмайды деген уәдемен бастады. Партия жетекшісі Уинстон Петерс кампанияның негізгі мәселелері иммиграция, құқық тәртібі, зейнеткерлер, сауда және маори мәселелері екенін айтты. 26 шілде: Жаңа Зеландия Парламенті келесі айда Зимбабвеге бару жоспарлаған Жаңа Зеландия крикет командасының сапарынан бас тартуды ұсынды және көпшілік дауыспен қолдады. 30 шілде: 2005 жылғы 7 шілдеде Лондонда болған терактта қаза тапқан Жаңа Зеландия азаматы Шелли Мэтер Оклендтегі Сент-Мэтью шіркеуінде жерленді. Премьер-министр Хелен Кларк қатысты.

Тамыз

3 тамыз: Бірнеше университет қызметкерлері жалақының 5 пайызын алу үшін ереуілге шықты. Отаго университеті – өз қызметкерлерімен келісімге келген жалғыз ірі университет. 3 тамыз: Жаңа Зеландия радиосының қызметкерлері жалақыны 5 пайызға көтеру және қосымша бір апталық демалыс талаптарын қолдау үшін екі сағатқа жұмысты тоқтатты. (Stuff)
4 тамыз: Еңбек партиясы Уайтанги трибуналына шағымдарды беру мерзімін 2008 жыл деп, ал келісімді 2020 жылға дейін аяқтауды белгіледі. Ұлттық партия шағымдарды келесі жылға дейін беруді және барлық келісімдерді 2010 жылға дейін аяқтауды талап етеді. (Stuff) (Channel News Asia) (BBC)
11 тамыз: Екі шағын партия TV3 телеарнасын өздерінің басшыларын Жаңа Зеландияның жалпы сайлауына арналған пікірталасқа қатыстыруға мәжбүрледі. "Бірлік болашағы" партиясының жетекшісі Питер Данн бұрынғы сайлаудағы ұқсас пікірталастан партиясының қазіргі беделінің көп бөлігін алды.
13 тамыз: Бұрынғы премьер-министр Дэвид Ланге қант диабеті мен бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. (Newtalk ZB)
14 тамыз: Жасылдар партиясы сайлау науқанын бастады. Партияның тең төрағасы Жаннет Фитцсимонс Еңбек партиясы мен Жасылдардан коалиция құруды ұсынады және барлық жаңа зеландиялықтарға жыл сайынғы тегін медициналық тексерулерді уәделейді. 14 тамыз: Прогрессивті партия сайлау науқанын бастады, ол Еңбек партиясы мен Жасылдармен үш тарапты коалиция құруға шақырады. Партия соңғы үш жылда Kiwibank-ті құру және төрт апталық жылдық демалыс енгізу сияқты жетістіктерімен мақтанады.
19 тамыз: Екі полицей және азамат жүргізушісі 2004 жылдың шілдесінде Жаңа Зеландияның премьер-министрі Хелен Кларкты Крайстчерч әуежайына алып барған жылдам конвойда қатысқандары үшін айыпталды. Кларк жылдамдықтан хабарсыз болғанын мәлімдеді, бірақ көптеген жаңа зеландиялықтар күмәнмен қарады.
20 тамыз: "Бірлік болашағы" Жаңа Зеландия партиясы Жаңа Зеландияның Бірінші және Жасылдар партияларын сынап, науқанын бастады. "Бірлік болашағы" Жасылдармен коалиция құрса, Еңбек партиясын қолдауын жалғастырмайды.
21 тамыз: Дон Браш Жаңа Зеландия Ұлттық партиясының сайлау науқанын бастады, төмен салықтар мен жақсы ынталандырулар кәсіпкерлік рухын қайта жандандырудың және Жаңа Зеландияны мүмкіндіктер еліне айналдырудың кілті екенін айтты.
21 тамыз: Жаңа Зеландияның Еңбек партиясы жалпы сайлау науқанын бастау кезінде бөліну мен қорқыту саясатын қабылдамауға шақырды. Хелен Кларк өзінің науқанының негізі ретінде жеті "уәде картасын" ұсынды.
22 тамыз: Жаңа Зеландия сайлауындағы екі ірі партия да сайланса, салықты төмендетуге уәде берді. Еңбек партиясы отбасыларға бағытталған 1,3 миллиард долларлық салық жеңілдіктерін ұсынады, ал Ұлттық партия барлық салық сатылары бойынша 3,9 миллиард доллар және компаниялар салығын 30%-ға дейін төмендетуді ұсынады.
23 тамыз: 14 жастағы ұл Крис Кьюриді өлтіргені үшін тұтқындалды. Кьюри Окленд тас жолының көпірінен оның машинасына бетон бөлігі түскен кезде қайтыс болды.
23 тамыз: Жаңа Зеландияның бұрынғы депутаты Дона Аватере Хуата мемлекеттік қаржыландырылатын оқу бағдарламасының ақшасын жеке шығындарға жұмсағаны үшін алаяқтық жасады деп танылды. Ол 2004 жылдың қараша айында ұзақ даудан кейін Парламенттен қуылды.
23 тамыз: Маори партиясы жалпы сайлау науқанын бастады, партияның тең төрағасы доктор Пита Шарплз партияның ірі партиямен коалиция құрмайтынын, бірақ жағдайға қарай үкіметке қолдау көрсететінін айтты.

3 August: Staff at several universities continue to take strike action in support of their five per cent wage claim. The University of Otago is the only major university to have settled with their staff. 3 August: Radio New Zealand staff stopped work for two hours in support of their claim for a five percent wage increase and an extra week's annual holiday. (Stuff)
4 August: The Labour Party specifies 2008 as the deadline for claims to the Waitangi Tribunal, and settlement completion by 2020. The National Party requires claims to be filed by next year and all settlements completed by 2010. (Stuff) (Channel News Asia) (BBC)
11 August: Two minor parties succeed in forcing TV3 to include their leaders in an election debate for the New Zealand general election. United Future leader Peter Dunne gained much of his party's current standing at the previous election's equivalent debate. 13 August: Former Prime Minister David Lange dies from complications of diabetes and renal failure. (Newtalk ZB)
14 August: The Green Party launches its election campaign. Co Leader Jeanette Fitzsimons offers a Labour Green coalition, and promises free annual health checks for all New Zealanders. 14 August: The Progressive Party launches its election campaign calling for a three way coalition with Labour and the Greens. The party is proud of its achievements in the last three years, including the formation of Kiwibank and the introduction of four weeks annual leave. 19 August: Two police officers and a civilian driver are convicted on driving charges after a high speed convoy in July 2004 carried the New Zealand Prime Minister, Helen Clark to Christchurch airport. Clark claimed not to be aware of the speed involved, but most New Zealanders are sceptical. 20 August: United Future New Zealand launches its campaign with attacks on the New Zealand First and Green parties. United Future will not continue its support for Labour if it is in a coalition with the Greens. 21 August: Don Brash launches the New Zealand National Party election campaign saying that lower taxes and better incentives are the key to reigniting a spirit of enterprise and making New Zealand again a land of opportunity. 21 August: The New Zealand Labour Party appeals to voters to reject the politics of division and fear in its campaign launch for the general election. Helen Clark has made seven "pledge card" promises as the basis of its campaign. 22 August: The two major parties in the New Zealand election both promise tax cuts if they are elected. Labour offers $1.3 billion worth of tax cuts targeted at families, while National offers $3.9 billion across all tax brackets, and a reduction in company tax to 30%. 23 August: A 14 year old boy is arrested for the murder of Chris Currie, who died when a piece of concrete was dropped on his car from an Auckland motorway overbridge. 23 August: Former ACT New Zealand MP Donna Awatere Huata is found guilty of fraud after using money from a state funded reading programme for personal expenses. She was expelled from Parliament in November 2004 after a lengthy battle. 23 August: The Māori Party launches its campaign for the general election with co leader Dr Pita Sharples suggesting that the party would not form a coalition with a major party, but would offer support to a government on a case by case basis.

Қыркүйек

3 қыркүйек: Жаңа Зеландия құрамасы Жапонияның Гифу қаласында өткен Әлемдік ескек чемпионатында қатысқан бес түрдің төртеуінде алтын медаль жеңіп алды. 3 қыркүйек: "All Blacks" командасы Австралияның "Wallabies" командасын 34:24 есебімен жеңіп, 2005 жылғы Tri Nations Series турнирін жеңіп, титулды алтыншы рет иеленді. (SMH)
4 қыркүйек: ACT партиясы сайлау кампаниясын бастады, Родни Хайд Ұлттық партияның үкімет құруына олардың көмегі ғана қажет екенін мәлімдеді. 8 қыркүйек: Жаңа Зеландия Ұлттық партиясының лидері Дон Браш, Еңбек және Жасыл партияларды сынаған анонимді жарнамалық парақшалар туралы білгенін мойындады. 10 қыркүйек: Жаңа Зеландия Skyhawk жердегі шабуыл және Aermacchi оқу ұшақтарын аты-жөні белгісіз американдық компанияға сатты. 2001 жылы Әуе күштерінің жауынгерлік бөлімі таратылғаннан кейін ұшақтар сақтауға қойылды. 14 қыркүйек: Омбудсмен Қаржы министрлігін Еңбек партиясы ұсынған пайызсыз студенттік несие схемасының баламалы есептеулерін жариялауға мәжбүр етті. Қаржы министрлігі бұл схеманың үшінші жылы 390 миллион доллар тұратынын болжады, бірақ Еңбек партиясының бағалауынша сол кездегі шығын 300 миллион долларға бағаланды. 14 қыркүйек: Уинстон Петерс Таурангадағы Ұлттық партияның қарсыласы Боб Кларксонға қатысты бұрынғы сексуалдық қысым көрсету айыптауларын жариялады. Кларксон бұл айыптаулар түсініспеушіліктен туындағанын мәлімдеді, бірақ әйел тілшіге өзінің шамасынан тыс бөлігі туралы айтты. (Stuff)
15 қыркүйек: Тауранга қаласының орталық бөлігі 13 сағатқа жабылды, себебі бір ер адам қонақүйde бомбамен өзін-өзі жарғылаумен қорқытты. Жаңа Зеландияда тұруға виза ала алмағандықтан ашуланған ер адам түн ортасынан кейін ұсталды. Бомба жалған болды. (Stuff)
17 қыркүйек: Оклендтегі Ардмор әуежайынан ұрланған жеңіл ұшақ, пилоты Sky Tower-ге соғылумен қорқытқаннан кейін Уайтемата шығанағында, Сент-Хелиерге жақын жерде апатқа ұшырады. 17 қыркүйек: Парламент сайлауы: сайлау күнінің алдын ала нәтижелері бойынша Еңбек партиясы 50 орын, Ұлттық партия 49, Жаңа Зеландия бірінші 7, Жасылдар 6, Маори партиясы 4 (барлық сайлау округтері, 2 орын артық, себебі партиялық дауыс оларға тек 2 орын берді), Біріккен болашақ 3, ACT 2, Прогрессивті партия 1 орын алды. Ұлттық партияның лидері Дон Браш 200 000-нан астам арнайы дауыс саналатындықтан жеңіліске мойын бұрудан бас тартты. (Жаңа Зеландия сайлау комиссиясы)
20 қыркүйек: Хелен Кларк Әділет министрінің орынбасары Тайто Филип Филдтің тайлық жұмыс істеуге рұқсат алуға көмектесуіне қатысты тергеу жүргізуді тапсырды. Тайлық ер адам Филдтің Самоадағы үйінің шатырын қайтадан жапты. 24 қыркүйек: 100 қайықтан тұратын флот Марлбороу шығанақтары арқылы жүретін "Challenger" (Kaitaki) паром кемесіне қарсылық білдірді, оның жылдамдығына наразылық танытты. Наразылар паромның толқыны жағалауға зиян келтіретінін мәлімдеді. (Stuff)
25 қыркүйек: Жасыл партияның депутаты Кит Локк сайлау кампаниясы кезінде асығыс берген уәдесін орындау үшін Бродвей көшесімен тек шұлық, аяқ киім, G-string және дене бояуымен жүрді. 30 қыркүйек: Бұрынғы Парламент депутаты Донна Аватере Хуата мұқтаж балаларға арналған маори сенім қорынан ұрлық жасағаны үшін екі жыл тоғыз айға бас бостандығынан айырылды. Оның күйеуі екі жылға сотталды.

3 September: The New Zealand team wins four gold medals in the five events they entered in the World Rowing Championships in Gifu, Japan. 3 September: The All Blacks defeat Australia's Wallabies 34 24 in the final match of the 2005 Tri Nations Series, and win the title for the sixth time. (SMH)
4 September: The ACT party kicks off its election campaign with Rodney Hide claiming that the only way National can form a government is with its help. 8 September: Don Brash, leader of the New Zealand National Party, admits that he knew about anonymous pamphlets distributed by members of the Exclusive Brethren attacking the Labour and Green Parties. 10 September: New Zealand sold the Skyhawk ground attack and Aermacchi trainer aircraft to an unnamed American company. The planes were put into storage after the disbanding of the Air Force combat wing in 2001. 14 September: The Ombudsman forces Treasury to release details of alternative costings for the Labour Party's proposed interest free student loan scheme. Treasury estimated the scheme would cost $390 million in its third year, but Labour's estimates put the cost at $300 million at that point. 14 September: Winston Peters reveals old sexual harassment allegations against his National Party rival in Tauranga, Bob Clarkson. Clarkson claims the allegations were the result of a misunderstanding, but talks about his crotch to a female reporter. (Stuff)
15 September: The centre of Tauranga is shut down for 13 hours after a man threatens to blow himself up with a bomb in a hotel. The man, who was upset that he could not get a visa to stay in New Zealand, was arrested just after midnight. The bomb was fake. (Stuff)
17 September: A light plane, stolen from Ardmore Airport in Auckland, crashes in the Waitematā Harbour near St Heliers, after the pilot threatens to crash into the Sky Tower. 17 September: General election: election night figures give Labour 50 seats, National 49, New Zealand First 7, Greens 6, Māori Party 4 (all electorate seats, an overhang of 2 because party vote earned them only 2), United Future 3, ACT 2, Progressives 1. National leader Don Brash refuses to concede defeat because there are over 200,000 special votes to be counted. (Elections New Zealand)
20 September: Helen Clark orders an inquiry into Associate Justice Minister Taito Phillip Field's assistance to a Thai overstayer's work permit application. The Thai man retiled the roof of Field's house in Samoa. 24 September: A flotilla of 100 boats meets the Interisland ferry Challenger (Kaitaki) protesting the speed it travels through the Marlborough Sounds. Protesters claim the ferry's wake damages the shoreline. (Stuff)
25 September: Green MP Keith Locke walks down Broadway wearing only socks, shoes, a G string, and body paint, to fulfill a promise he rashly made during the election campaign. 30 September: Donna Awatere Huata, a former ACT Member of Parliament, is sentenced to two years nine months in jail for stealing from a Māori trust for disadvantaged children. Her husband is sentenced to two years.

Қазан

1 қазан: Жалпы сайлаудағы қосымша дауыстар саналды және жарияланды: Ұлттық партия 48 орынға дейін төмендеді, ал қалғандары өзгеріссіз қалды (Маори партиясының дауыс үлесі 3 квотаға жеткендіктен, 1 орыннан артық болды). Хелен Кларк 2 апта ішінде үкімет құра алатынына сенімді. (Жаңа Зеландия сайлау қорытындылары)
4 қазан: Үш қолданыстағы министр – Джордж Хокинс, Пол Суэйн және Мариан Хоббс, жаңа үкімет құрылғаннан кейін жаңа министрлік лауазымдарға үміткер болмайтындарын мәлімдеді. 5 қазан: Жаңа Зеландия телеарнасы 18 жыл бойы ONE News бағдарламасын жүргізіп келген және «Ұлт анасы» деп аталған жаңалықтар оқырман Джуди Бейлидің 800 000 NZ$ сомасындағы келісімшарты жаңартылмайтынын хабарлады. 6 қазан: Жаңа Зеландияның аудандық соты, егер қауіпсіз жыныстық қатынас сақталса, ЖИТС-ке шалдыққан адамдар жыныстық серіктеріне өздерінің статусы туралы хабарлауға міндетті емес деп шешті. (NZ Herald) (Stuff)
14 қазан: Жаңа Зеландияның Су және атмосфералық зерттеулер ұлттық институтының (NIWA) су астында жүзушілері Пиктон портында теңіз құсқындарының белгілерін тексерді, бұл инвазивті түрлер шабшалы өсіру өнеркәсібіне нұқсан келтіруі мүмкін. Теңіз құсқындары Окленд пен Литтелтон қалаларында да табылған. 15 қазан: «Кивилер» Три-Нация регби лигасы турнирінде Австралияның «Кенгуруларынан» күтпеген жеңіліс тапты, Австралияны Сиднейде 1959 жылдан бері алғаш рет жеңді. (ABC News)
17 қазан: Хелен Кларк Лейбористер партиясының жетекшілігімен үкімет құрылғанын жариялады. Прогрессивті партия коалиция құрды. New Zealand First және United Future үкіметке қолдау көрсетіп, олардың әрқайсысына Кабинетке кірмейтін министрлік лауазым берілді. 19 қазан: Хелен Кларк Жаңа Зеландия Кабинетінің құрамын жариялады. Премьер-министрдің орынбасары Майкл Каллен Қаржы министрлігін сақтап, Жоғары білім саласын да басқарады. Джим Андертон енді үшінші дәрежедегі министр, ол Ауыл шаруашылығы, Балық шаруашылығы және Орман шаруашылығы салаларына жауапты. Анет Кинг Ішкі істер министрі болды. 19 қазан: Transparency International ұйымы Жаңа Зеландияны әлемдегі ең сыбайлассыз елдер тізімінде екінші орынға қойды. Австралия тоғызыншы орында. (Transparency International)
30 қазан: Иан Фрейзер Жаңа Зеландия телеарнасының бас директоры лауазымынан кетті, себебі директорлар кеңесі оның жетекші жаңалықтар оқырмантарының жалақысы туралы келіссөздерге қатысуын талап етті.

1 October: General election special votes are counted and announced: National drops to 48 seats, others unchanged (as the Māori Party vote share raised its quota to 3, thus overhang of 1). Helen Clark confident she can form a government within 2 weeks. (NZ election results)
4 October: Three existing Cabinet Ministers, George Hawkins, Paul Swain and Marian Hobbs, announce they will not be seeking new Cabinet posts once a new government is formed. 5 October: Television New Zealand announces it will not renew the NZ$800,000 contract of its newsreader, Judy Bailey, who has presented ONE News for 18 years and has been called "The Mother of the Nation". 6 October: A New Zealand District Court rules that HIV positive people need not tell sexual partners about their status so long as safe sex is practised. (NZ Herald) (Stuff)
14 October: Divers from New Zealand's National Institute of Water and Atmospheric Research (NIWA) examine the port of Picton for signs of sea squirts, an invasive species which could wreck the mussel farming industry. Sea squirts have also been found at Auckland and Lyttelton. 15 October: The Kiwis inflict a surprise defeat on the Australian Kangaroos in the Tri Nations rugby league tournament, defeating Australia in Sydney for the first time since 1959. (ABC News)
17 October: Helen Clark announces the formation of a Labour led Government. The Progressive Party is in coalition. New Zealand First and United Future support the government and are each given ministerial positions outside Cabinet. 19 October: Helen Clark announces the Cabinet of New Zealand members. Deputy Prime Minister Michael Cullen retains Finance and takes Tertiary Education. Jim Anderton is now the third ranked minister, responsible for Agriculture, Fisheries and Forestry. Annette King takes Police. 19 October: Transparency International ranks New Zealand second equal on its list of least corrupt countries in the world. Australia ranks ninth. (Transparency International)
30 October: Ian Fraser resigns as CEO of Television New Zealand after the board of directors insists he become involved in negotiations over salaries of top news presenters.

Қараша

4 қараша: 27 қазанда Нейпирден ұрланған "Рифтің Пания" мүсіні табылды және екі адам ұрлық жасады деген айып тағылды. (NZ Herald)
14 қараша: Біріккен Ұлттар Ұйымының Расалық дискриминацияны жою комитетінің зерттеушісі Жаңа Зеландияға барып, жағалау және теңіз түбі заңдары маори халқының құқықтарын бұза ма екенін анықтау үшін рұқсат сұрайды. (NZ Herald)
16 қараша: Нандор Танчос Род Дональдтың орнына Парламентке ант берді. 18 қараша: Жаңа Зеландия 2011 жылғы Регби одағы әлем чемпионатының ұйымдастырушысы болып жарияланды, Оңтүстік Африка және Жапонияның күтпеген жеңілісінен кейін. 19 қараша: Sky Television, Prime Television компаниясын 30 миллион долларға сатып алды. Sky, Prime арнасын өзінің төлемді контентін жарнамалау және спорттық іс-шаралардың кешіктірілген трансляцияларын көрсету үшін пайдаланады. (NZ Herald)
20 қараша: Жаңа Зеландияның Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ардагері Боб Радд, 104 жасында Батыс жағалауда қайтыс болды. Радд британдық армияға қосылу үшін жасы жөнінде жалған мәлімдеме жасап, соғыстан кейін Жаңа Зеландияға көшіп келді. (NZ Herald)
27 қараша: "All Blacks" командасы Англия, Ирландия, Шотландия және Уэльс командаларын жеңіп, бір турда "Grand Slam" жетістігіне қол жеткізді. Бұрынғы "Grand Slam" 1984 жылы Австралияда тіркелген. (Mail & Guardian)

Желтоқсан

8 желтоқсан: Темекісіз ортаны өзгерту туралы заң қабылданғаннан кейін бір жыл өткен соң, Астма және тыныс алу қоры барларда келушілер санының немесе табыстың азаймағанын көрсететін есеп жариялады. Барлар мен кафелерде темекі тартпайтын адамдардың саны артты. Ауылдық пабтар келушілердің азаюына ұшыраған болуы мүмкін. (Stuff). 9 желтоқсан: Дидимо балдырмасының таралуын бақылау мақсатында Оңтүстік аралдың барлық аймағы бақыланатын аймақ деп жарияланды. Кәмпе, балық аулау құралдары, киім-кешек және көлік сияқты суға түскен барлық заттар басқа су айдынына кірмес бұрын тазалануы тиіс. 14 желтоқсан: Питер Джексонның алып маймыл туралы классикалық фильмнің жаңа нұсқасы – «Кинг Конг» Веллингтонда көрсетілімге шықты. «Кинг Конг» Жаңа Зеландияда түсірілді. (NZ Herald) 15 желтоқсан: Тимару аудандық сотында Темекісіз ортаны өзгерту туралы заң бойынша алғашқы іс бойынша үкім шығарылды. Кінәлі деп танылған Джефф Мулвихилл 9000 NZ$ айыппұл (және 6000 NZ$ процессуалдық шығындар) төледі. 15 желтоқсан: Боб Кларксон сайлау округіндегі өкілдігін сақтап қалды, өйткені Жоғары сот Уинстон Петерстің Тауранга округі үшін сайлау науқанына рұқсат етілген лимиттен артық қаржы жұмсады деген шағымын қабылдамады. Заңға сәйкес, әрбір жергілікті үміткер үшін сайлау науқанына жұмсалатын қаржының лимиті 20 000 NZ$ құрайды. Петерстің шағымында Кларксон 100 000 NZ$ астам қаржы жұмсағандығы айтылды. Жоғары сот оның тек 18 159 NZ$ жұмсағанын анықтады. (NZ Herald) 19 желтоқсан: Air New Zealand компаниясы күрделі жөндеу жұмыстарын сырттан тартуға дайындалып жатқандықтан, Оклендтегі 110 қызметкерін жұмыстан босады. Тағы 507 қызметкердің жұмыс орнының мәртебесі 2006 жылдың ақпан айында белгілі болады. 21 желтоқсан: Жаңа Зеландия Бірінші партиясы мен Біріккен Болашақ партиясының қарсылығынан кейін үкімет көміртегі салығын енгізуден бас тартты. Үкімет бұл салықтың шығарындыларды азайтуға тиімді болмайтынын мәлімдеді. Бұл салық Жаңа Зеландияның Киото протоколы бойынша міндеттемелерін орындауына көмектесуі тиіс еді. 21 желтоқсан: Ең төменгі жалақы ересектер үшін сағатына 9,50 NZ$ -тан 10,25 NZ$ -ға дейін, ал 18 жасқа дейінгілер үшін 7,60 NZ$ -тан 8,20 NZ$ -ға дейін өседі. Бұл өзгерістер 2006 жылдың 27 наурызынан бастап күшіне енеді. (NZ Herald) 27 желтоқсан: Уайтаңгидегі Келісім үйіне бір көлік кіргені салдарынан сыртқы зақымдар келді. Вэйтаңги шарты осы үйдің аумағында қол қойылған және соңғы онжылдықтарда наразылықтардың орталығы болған. (Stuff)

8 December: One year after the Smokefree Environments Amendment Act was passed, the Asthma and Respiratory Foundation releases a report showing that there has been no reduction in the number of bar patrons or bar takings. There has been an increase in the number of non smokers at bars and cafes. Rural pubs may have suffered a loss of patronage. (Stuff). 9 December: To control the spread of the Didymo algae, the whole of the South Island is declared a controlled area. All items, such as boats, fishing gear, clothing, and vehicles, that have been in a stream, river or lake, must be cleaned before they enter another waterway. 14 December: King Kong, Peter Jackson's remake of the classic movie about a giant ape, premiers in Wellington. King Kong was filmed in New Zealand. (NZ Herald)
15 December: The first successful prosecution under the Smokefree Environments Amendment Act at the Timaru District Court. The defendant, Geoff Mulvihill, received a NZ$9,000 fine (and $6000 in costs). 15 December: Bob Clarkson keeps his electorate seat, after the High Court rejects Winston Peters' petition alleging he had spent more on campaigning for the seat of Tauranga than is allowed under the Electoral Act. The Act prescribes a campaign spending limit of $20,000 per local candidate. Peters' petition alleged that Clarkson had spent more than $100,000. The High Court found that he had spent only $18,159. (NZ Herald)
19 December: Air New Zealand makes 110 staff redundant in Auckland as it prepares to outsource most of its heavy maintenance. A further 507 staff will find out the status of their jobs in February 2006. 21 December: The Government abandons the proposed carbon tax after the New Zealand First and United Future parties opposed it. The Government says the tax would not be effective at lowering emissions. The tax was supposed to help New Zealand meet its obligations under the Kyoto Protocol. 21 December: The minimum wage will increase from NZ$9.50 to $10.25 per hour for adults, and from $7.60 to $8.20 for under 18 year olds. The increases take effect on 27 March 2006. (NZ Herald)
27 December: The Treaty House at Waitangi is superficially damaged when a man drives a car into it. The Treaty of Waitangi was signed in the grounds of this house, and it has been the focus of protests over recent decades. (Stuff)

Сахналық өнер

Бени сыйлығы Жаңа Зеландияның эстрада өнерпаздары клубы Элейн Брейсиге берілді.

Радио

Радио Live бүкіл ел бойынша хабар таратуды бастады. RadioWorks компаниясы LocalWorks брендіне қарасты дәстүрлі радиостансаларын More FM деп қайта атағаннан кейін More FM бренді бүкіл ел бойынша таратыла бастады.

Интернет

8 ақпан: "Те Ара" – Жаңа Зеландияның Ұлттық энциклопедиясы ағылшын және маори тілдерінде жарияланды.

Жеңіл атлетика

Мэтт Дравицки 5 маусымда Крайстчерчте ерлер марафонында 2:22:03 уақыт көрсетіп, алғашқы ұлттық жеңісін тойлады, ал Ширин Крамптон әйелдер чемпионатында да өз тарихында тұңғыш рет жеңіске жетті (2:37:24).

Крикет

Наурыз: Жаңа Зеландия крикет командасы тесттік және бір күндік серияларда Австралияға есе жіберді. Желтоқсан: Жаңа Зеландия крикет командасы Чаппелл-Хэдли кубогы үшін өткен бір күндік серияда 2:1 есебімен жеңілді, бірақ соңғы ойында 332 ұпайды сәтті қуып жете отырып, жаңа әлемдік рекорд орнатты.

Гольф

20 маусым (АҚШ-та 19 маусым) – Майкл Кэмпбелл гольф спортындағы маңызды турнирді жеңіп алған екінші жаңа зеландиялық болып танылды, ол Тайгер Вудсты екі ұпаймен оқсытып, АҚШ Ашық чемпионатында жеңіске жетті.

Қайықтану

3 қыркүйек: Жаңа Зеландия командасы Жапонияның Гифу қаласында өткен Әлем чемпионатында қатысқан бес түрдің төртеуінде алтын медаль жеңіп алды.

Регби одағы

9 шілде – All Blacks Британдық және Ирландиялық арыстандарының гастрольдік командасын 3:0 есебімен таза жеңіліске ұшыратты. 3 қыркүйек: All Blacks 2005 жылғы Tri Nations Series турнирінің соңғы матчында Австралияның Wallabies командасын 34:24 есебімен жеңіп, титулді алтыншы рет жеңіп алды. 27 қараша – All Blacks Эдинбургте Шотландияны жеңіп, регбидегі "Grand Slam" жасай білген екінші All Blacks гастрольдік командасы болды – Уэльс, Ирландия, Англия және Шотландияны бір гастроль барысында жеңіп шықты (бірінші рет 1978 жылы осы жетістікке қол жеткізген).