Кіріспе

Венеция догтарының мемлекеттік баржасы
Венеция мемлекеттік баржасы

Буцентавр (/b//juː/'/s//ɛ//n//t//ɔr/ bewSENtor; итальян және венеция тілдерінде bucintoro) – Венеция догтарының салтанатты баржасы. Ол әр жыл сайын Аспанға көтерілу күні (Festa della Sensa) 1798 жылға дейін дожды Адриатика теңізіне алып шығып, «Теңізбен одаласу» рәсімін өткізген – бұл рәсім Венецияны теңізбен символдық түрде үйлендірген. Ғалымдардың пікірінше, төрт ірі баржа болған, алғашқы маңызды буцентавр 1311 жылы салынған. Тарихи буцентаврлардың соңғысы және ең сәндісі 1729 жылы дож Альвизе III Себастьяно Моченигоның тұсында алғашқы сапарын жасады. Каналлетто мен Франческо Гуарди салған суреттерде бейнеленген кеме ұзын және биік болған. Екі қабатты жүзбелі сарайдың басты залында 90 орын болған. Дождың тағы орындығы кормада орналасқан, ал кеменің басында Әділеттің семсер мен таразы ұстаған бейнесі болған. Кемені 168 ескермен жүргізіп, оны басқару үшін тағы 40 теңізші қажет болған. Кеме 1798 жылы Наполеонның бұйрығымен Венецияны бағындырудағы жеңісін символдау үшін жойылған. 2008 жылдың ақпан айында Fondazione Bucintoro 1729 жылғы буцентаврды қайта құруға 20 миллион еуролық жоба жариялады. Жұмыс 2008 жылдың 15 наурызында Арсенале кеме жасау зауытында және теңіз портында басталды.

Атаудың шығу тегі

Букинторо атауының шығу тегі белгісіз, бірақ бір мүмкіндік – ол лагуна кемесіне арналған дәстүрлі термин, венециялық бурцио, және «алтынмен қапталған» деген мағынаны білдіретін «in oro» сөздерінен туындаған болуы мүмкін. Екінші жағынан, Франческо Сансовино (1521–1586) 1293 жылғы құжаттарға сүйене отырып, оның Арсенал кемежайында салынған бұрынғы кемеге, «navilium duecentorum hominum» деп ат қойылғанын айтқан. Сондай-ақ, кемеге Вергилийдің Энейдің әкесінің өліміне құрмет көрсету үшін сипаттаған жерлеу рәсімдерінде айтылған Кентавр кемесінің аты берілген деген болжам бар; букинтавр Энеидадағы кемеден екі есе үлкен болған. Атау кеменің бортында ойналған трубалар мен мүйіздердің дыбыстарын да білдіруі мүмкін. Букинторо термині орта ғасырларда грек сөзі βουκένταυρος (букентаврос) – «өкше центвр» (βους – ‘өкше’, κένταυρος – ‘центвр’) сөзімен салыстырылып, латын тілінде bucentaurus деп латыншаланды. Көптеген адамдар бұл атаудың өкілдік ететін адамның басына өкше басы бар жаратылыстан шыққандығын болжады, оның мүсіні баржаның тұғыры ретінде пайдаланылды. Алайда, бұл туындау қиялға толы; грек мифологиясында βουκένταυρος сөзі белгілі емес. Шындығында, «букентавр» атауы кез келген үлкен және сәнді венециялық кемелерге берілген сияқты. Дю Канге дож Андреа Дандолоның жылнамасынан цитата келтіреді: «cum uno artificioso et solemni Bucentauro, super quo venit usque ad S. Clementem, quo jam pervenerat principalior et solemnior Bucentaurus cum consiliariis, &c [ жақсы жасалған және әсем Букентаврмен, ол Сан-Клементке келді, онда одан да маңызды және әсем Букентавр кеңесшілерімен бірге келді және т.б.]».

Кемелердің

Буцентаврлар дәуірінен бұрын, Венеция лагунасындағы рәсімдер үшін доджға Венеция флотынан қарапайым галера берілген болуы мүмкін. Венецияның теңіз күші арқасында байлығы артқан сайын, арнайы кеме салу жоспарлары жасалды. Бұл туралы 1252 жылғы Рениеро Зеноның, 1268 жылғы Лоренцо Тиеполоның және 1312 жылғы Джованни Соранцоның додж болып тағайындалғанда берген қасиетті серттері куәлік етеді. Олар Арсенал кеме жасау орнында және теңіз депосында буцентавр құрылысы туралы айтады.

1311 ж. Буцентавр

Тарихшылар төрт үлкен баржа салынғанын келіседі. Бюцентавр теңізді тойлау рәсімі үшін ғана емес, сонымен қатар Мәриям ананы құрметтейтін мерекелер сияқты басқа да мемлекеттік шараларда, жаңадан тәж киген догарессаларды (дождардың әйелдерін) Дож сарайына жеткізуде де қолданылды. 1401 жылдың 6 мамырында дождың бюцентаврды жеке пайдалануына тыйым салатын заң қабылданды. Құжаттарда 1449 жылы 1311 жылғыдан үлкен тағы бір бюцентавр салынғаны айтылады, бірақ осы кеме туралы көп мәлімет жоқ. Бұл бюцентавр венециялық жылнамаларда жиі кездеседі. 1574 жылдың шілдесінде Францияның Генрих III-і дожбен бірге Гранд-канал арқылы Ка-Фоскариге жеткізілді, онда ол Венецияға келген кезінде тұрды. Кеме 1597 жылдың 4 мамырында жаңадан тәж киген догаресса Моросина Моросини Гриманиді Дож сарайына жеткізу үшін де пайдаланылды. Бұл оқиғаға арнап Джакомо Франко, Андреа Висентино, Себастьян Вранкс және анонимді суретшілер көптеген гравюралар мен суреттер жасады.

Теңіздің неке рәсімі

"Адриатикалық үйлену", немесе дәлірек айтқанда "Теңіз үйлену" (итальян тілінде Sposalizio del Mare) – Венецияның теңіздегі үстемдігін бейнелейтін рәсім. Бұл рәсім шамамен 1000 жылы Дож Пьетро II Орсеолоның Далмацияны бағындыруының құрметіне құрылған, бастапқыда жалбарыну және мойынсыну рәсімі болған. Көктемге көтерілу күні (Ascension Day) дождің экспедицияға аттанған күні ретінде таңдалған. Рәсім 1311 жылдан бастап Венеция Лидо портынан теңізге шыққан, дождың кемесі – Bucentaur басқаратын салтанатты қайықтар шеруі түрінде өткізілді.

Қазіргі заманғы қайта құру

2008 жылдың ақпан айында 1798 жылы қираған буцентаврды қайта құру жоспарлары жарияланды. 2008 жылдың 15 наурызында 200-ден астам кеме жасаушы, ағаш кесуші және зергерлер Арсеналда жұмыс істей бастады. Италия баспасөзінде хабарланғандай, буцентаврдың құрылысы екі жылға созылуы тиіс. Алайда, 2008 жылдың наурыз айында 20 миллион еуроға бағаланған жобаны басқаратын Fondazione Bucintoro бас директоры полковник Джорджио Патерно: «Біз оны мүмкіндігінше жылдам салуға тырысамыз, бірақ біз асықпаймыз» деді. Жобада кеме жасаудың дәстүрлі әдістері мен түпнұсқа материалдар, оның ішінде шаған және қарағай ағашы қолданылады, сондай-ақ алтын әшекейлер қайта жасалады. Бұл қорға Венето және Ломбардия аймақтарының кәсіпкерлері қолдау көрсетіп отыр, сонымен қатар Франция президенті Николя Саркозиге 1729 жылғы кемеге Наполеонның келтірген «вандализмі» үшін өтеу ретінде Францияның қаржылық үлес қосуы туралы хат жолдады. Fondazione Bucintoro кеменің «әлемдегі ең көп саяхатшыларға таныс жүзбелі мұражайға» айналуына үміттенеді, сонымен қатар бұл жобаны «Венецияға бұрынғы даңқын және ескі рухын қайтаруға көмектесу құралы» ретінде қарастырды. Патерноның сөзіне сүйенсек, «Миллиондаған туристердің шабуылынан қала өзінің ерекшелігін жоғалтып, тарихымен мәдени байланысын үзу қаупі бар. Жаңа ғасырға қарай өмір сүру жеткіліксіз, қала өзінің жарқын өткенімен байланысып, оны еске алуы керек». 2023 жылға дейін жоспарланған қайта құрылыс туралы ешқандай жаңалық жарияланбады, бұл көптеген адамдарды жоба тоқтатылған деген ойға жетеді.

Мақалалар

Франко, Джакомо (1609 ж. шамасында), [Венециялық ерлер мен әйелдердің киімдерінен иллюстрация] Habiti d'huomeni et donne venetiane [Венециялық ерлер мен әйелдердің киімдерінен иллюстрация].