Венеция қаласы: Италияның су қаласы

Кіріспе

Венеция (veˈnɛttsja) – Италияның солтүстік-шығысындағы қала және Венето аймағының астанасы. Қала 126 аралдың тобында салынған, олар ашық су кеңістіктерімен және каналдармен бөлінеді; қаланың бөліктері 472 көпірмен байланысты. Аралдар По және Пьяве өзендерінің арасындағы (дәлірек айтқанда, Брента мен Силе өзендерінің аралығында) Венеция лагунасында, жабық шығанақта орналасқан. 2020 жылы Үлкен Венецияда немесе Венеция коммунасында шамамен 258 685 адам тұрады, олардың 51 000-ы тарихи Венеция арал қаласында (centro storico), ал қалғаны материкте (terraferma) тұрады. Падуа және Тревизо қалаларымен бірге Венеция Падуа-Тревизо-Венеция метрополиялық аймағына (PATREVE) кіреді, ол жалпы саны 2,6 миллион адамды құрайтын статистикалық метрополиялық аймақ болып саналады. Атауы біздің заманымызға дейінгі X ғасырда осы аймақты мекендеген ежелгі венетер халқынан шыққан. Қала тарихи тұрғыдан 810 жылдан 1797 жылға дейін шамамен мың жыл бойы Венеция Республикасының астанасы болды. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде ол маңызды қаржы және теңіз күшіне ие болды, сондай-ақ крест жорықтары мен Лепанто шайқасы үшін маңызды база болды, әрі жібек, астық және дәмдеуіштер, сонымен қатар 13 ғасырдан 17 ғасырдың соңына дейін өнер саудасының маңызды орталығы болды. Венеция қала-мемлекеті 9 ғасырда пайда болған және 14 ғасырда ең үлкен өркендеуге жеткен алғашқы халықаралық қаржы орталығы деп есептеледі. Бұл Венецияны тарихының көп бөлігінде бай қалаға айналдырды. Ғасырлар бойы Венеция Адриатика теңізі мен Италия түбегіндегі көптеген аумақтарды бағындырды, бұл қазіргі күнге дейін көрініп тұрған сәулет және мәдениетке елеулі әсер етті. Бірнеше тарихшылар Венеция арсеналын тарихтағы алғашқы фабрика деп санайды және ол Венецияның теңіз күшінің негізі болды. Венецияның тәуелсіздігі 1797 жылы Наполеонның қолынан тоқтатылды. Кейін 1866 жылы қала Италия Корольдігінің құрамына кірді. Венеция "Доминанте", "Серениссима", "Адриатиканың патшайымы", "Су қаласы", "Маскалар қаласы", "Көпірлер қаласы", "Жүзбелі қала" және "Каналдар қаласы" деп аталады. Лагуна мен лагунадағы қаланың тарихи бөліктері 1987 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Венеция мен оның лагунасы экологиясы мен мәдени мұраны сақтау тұрғысынан үнемі қауіп төніп тұрғандықтан, Венецияның ЮНЕСКО тізіміне қатысты мәселелер ЮНЕСКО тарапынан үнемі қарастырылып келеді. Венецияның кейбір бөліктері әсем табиғаты, сәулеті және өнер туындыларымен танымал. XXI ғасырда Венеция әлі де танымал туристік орын, маңызды мәдени орталық және әлемдегі ең әдемі қалалардың бірі ретінде танылды. "Таймс" газеті оны Еуропаның ең романтикалық қалаларының бірі деп сипаттады, ал "Нью-Йорк Таймс" газеті оны "адам қолынан шыққан сөзсіз ең әдемі қала" деп атады. Алайда, қала туристердің көптігі, ластану, су тасқыны және ғимараттарға тым жақын келіп жүзетін круиздік кемелер сияқты қиындықтарға тап болып отыр.

City in Veneto, Italy

Venice (, veˈnɛttsja) is a city in northeastern Italy and the capital of the Veneto region. It is built on a group of 126 islands that are separated by expanses of open water and by canals; portions of the city are linked by 472 bridges. The islands are in the shallow Venetian Lagoon, an enclosed bay lying between the mouths of the Po and the Piave rivers (more exactly between the Brenta and the Sile). In 2020, around 258,685 people resided in greater Venice or the Comune di Venezia, of whom around 51,000 live in the historical island city of Venice (centro storico) and the rest on the mainland (terraferma). Together with the cities of Padua and Treviso, Venice is included in the Padua Treviso Venice Metropolitan Area (PATREVE), which is considered a statistical metropolitan area, with a total population of 2.6 million. The name is derived from the ancient Veneti people who inhabited the region by the 10th century BC. The city was historically the capital of the Republic of Venice for almost a millennium, from 810 to 1797. It was a major financial and maritime power during the Middle Ages and Renaissance, and a staging area for the Crusades and the Battle of Lepanto, as well as an important centre of commerce—especially silk, grain, and spice, and of art from the 13th century to the end of the 17th. The city state of Venice is considered to have been the first real international financial centre, emerging in the 9th century and reaching its greatest prominence in the 14th century. This made Venice a wealthy city throughout most of its history. For centuries Venice possessed numerous territories along the Adriatic Sea and within the Italian peninsula, leaving a significant impact on the architecture and culture that can still be seen today. The Venetian Arsenal is considered by several historians to be the first factory in history, and was the base of Venice's naval power. The sovereignty of Venice came to an end in 1797, at the hands of Napoleon. Subsequently, in 1866, the city became part of the Kingdom of Italy. Venice has been known as "La Dominante", "La Serenissima", "Queen of the Adriatic", "City of Water", "City of Masks", "City of Bridges", "The Floating City", and "City of Canals". The lagoon and the historic parts of the city within the lagoon were inscribed as a UNESCO World Heritage Site in 1987, covering an area of In view of the fact that Venice and its lagoon are under constant threat in terms of their ecology and the safeguarding of the cultural heritage, Venice's UNESCO listing has been under constant examination by UNESCO. Parts of Venice are renowned for the beauty of their settings, their architecture, and artwork. In the 21st century, Venice remains a very popular tourist destination, a major cultural centre, and has been ranked many times the most beautiful city in the world. It has been described by The Times as one of Europe's most romantic cities and by The New York Times as "undoubtedly the most beautiful city built by man". However, the city faces challenges including an excessive number of tourists, pollution, tide peaks and cruise ships sailing too close to buildings.

Шығу тегі

Тіпті, қазіргі уақытта сақталған тарихи деректерде Венецияның құрылуы немесе салынғандығы туралы тікелей мәлімет жоқ, бірақ дәстүр мен қолжетімді дәлелдер бірнеше тарихшыларды Венецияның алғашқы халқының жақын маңдағы римдік қалалардан, мысалы, Патавиум (Падуа), Аквилея, Тарвизиум (Тревизо), Альтинум және Конкордия (қазіргі Портогруаро) сияқты қашқындардан, сондай-ақ қорғаныссыз ауылдық жерлерден, германдықтар мен ғұндардың бір-бірінен кейін келетін шабуылдарынан қашқан адамдардан тұратынына келісімге келтірді. Бұл "апостольдық отбасылар" деп аталатын, Венецияның алғашқы дожы сайланған он екі негізін қалаушы отбасы туралы құжаттармен де расталады, олар көбінесе римдік отбасыларынан тегін шығарады. Кейбір римдік дереккөздерде бастапқы батпақты лагуналардағы аралдарда тұратын балықшылар туралы айтылады, олар incolae lacunae ("лагуна тұрғындары") деп аталған. Дәстүрлі негіз бірінші шіркеудің, Риалто (Ривоалто, "Жоғары жағалау") аралындағы Сан-Джакомо шіркеуінің қасиеттіленуімен байланысты, бұл 421 жылдың 25 наурызында (Жариялану мерекесі) түскі уақытта болды деп есептеледі. 166-168 жылдары квадилер мен маркоманндықтар аймақтағы негізгі римдік қаланы, қазіргі Одерцоны қиратты. Римдік Италияның бұл бөлігін V ғасырдың басында вестготтар қайтадан басып алды, ал шамамен 50 жылдан кейін Атилла бастаған ғұндар басып алды. Италия түбегінің солтүстігіне соңғы және ең ұзақ созылған көші-қон, 568 жылы Ломбардтардың келуі, Шығыс Рим империясын қазіргі Венетодағы жағалаудың тар жолағымен қалдырды, оның ішінде Венеция да бар. Рим/Византиялық аумақ Равенна экзархаты ретінде ұйымдастырылды, ол осы ежелгі портынан басқарылды және Константинопольдегі император тағайындаған вице-король (экзарх) бақылады. Равенна мен Венеция теңіз жолдарымен ғана байланысты болды, ал венециялықтардың оқшаулануы автономияның артуына әкелді. Жаңа порттар салынды, оның ішінде Венеция лагунасындағы Маламукко мен Торчелло порттары. Tribuni maiores лагунадағы аралдардың ең алғашқы тұрақты басқару комитетін құрады, бұл шамамен 568 жылдан бастап сақталды. Венецияның алғашқы дожы Паоло Луцио Анафест (Анафест Паулиций) 697 жылы сайланды, бұл туралы Венецияның дияконы Иоанн 1008 жылы ең көне жылнамасында жазған. Кейбір қазіргі тарихшылар Паоло Луцио Анафест шын мәнінде экзарх Пауыл болды деп санайды, ал Пауылдың ізбасары Марчелло Тегальяно Пауылдың magister militum (немесе "генерал"), сөзбе-сөз "әскерлердің басшысы" болды. 726 жылы папа Григорий II-нің шақыруымен экзархаттың сарбаздары мен азаматтары иконаны қорлау мәселесіне қарсы көтерілді. Өз билеушісі, Византия императоры Лев III-нің әрекеттеріне жауапты деп есептелген экзарх өлтірілді, ал көптеген шенеуніктер хаоста қашып кетті. Осы кезде лагуна халқы алғаш рет өздерінің тәуелсіз басшысын сайлады, бірақ бұл көтерілістермен байланысы нақты емес. Урсус 117 "дождың" біріншісі болды (дож - латынша dux ("жетекші") сөзінің венециялық диалектідегі нұсқасы); ағылшын тіліндегі сәйкес сөз - герцог, стандартты итальян тілінде duca (сондай-ақ "duce"). Оның бастапқы көзқарасы қандай болса да, Урсус император Лев III-нің Равеннаны қайтару үшін жасаған сәтті әскери жорылын қолдады, ерлер мен кемелерді жіберді. Бұл мойындалып, Венеция "көптеген артықшылықтар мен жеңілдіктерге ие болды" және Урсус жеке өзі далада болды, Лев оны дукс деп бекітті және гипатус (грек тілінен "консул" деген мағынаны білдіреді) атағын берді. 751 жылы Ломбард королі Аистульф Равенна экзархатының көп бөлігін басып алды, Венецияны жалғыз және үнемі автономды Византиялық бекініс ретінде қалдырды. Осы кезеңде жергілікті Византиялық губернатордың ("герцог/дукс", кейіннен "дож") орны Маламуккода болды. Лагунадағы аралдардағы қоныстану Ломбардтардың басқа Византиялық аумақтарды басып алуымен, босқындар бұл аймақта пана іздегендіктен, көбейген болуы мүмкін. 775-776 жылдары Оливоло (Сан-Пьетро-ди-Кастелло) епископтық ордасы құрылды. Герцог Аньелло Партисиако (811-827) тұсында герцогтың ордасы Маламуккодан қазіргі Венециядағы қорғанысы мықты Риалтоға көшті. Кейін мұнда Санкт-Захария монастыры мен алғашқы герцог сарайы және Санкт-Марк базиликасы, сондай-ақ Оливоло мен Риальто арасындағы қабырғалы қорғаныс (цивитатис мурус) салынды. Шарль-Магний қаланы өзінің билігіне бағындыруға тырысты. Ол папаға Венеция тұрғындарын Адриатика жағалауындағы Пентаполис қалаларынан қууға бұйрық берді; Карл Македонскийдің ұлы, Италия королі, Ломбардтар королі, әкесінің билігімен Венецияға шабуыл жасады. Алайда, бұл өте қымбат сәтсіздікке ұшырады. Қоршау алты айға созылды, Пепин армиясы жергілікті батпақтардың ауруларынан зардап шекті және 810 жылы кері шегінуге мәжбүр болды. Бірнеше айдан кейін Пепиннің өзі сол жерде жұққан аурудан қайтыс болды. Осыдан кейін, 814 жылы Шарль-Магний мен Византия императоры Никефор арасындағы келісім Венецияны Византиялық аумақ ретінде таныды және қалаға Адриатика жағалауындағы сауда құқықтарын берді. 828 жылы қаланың жаңа беделі Александриядан әкелінген, әулие Марк Евангелистің реліквияларын алғаннан кейін артты; олар жаңа базиликаға қойылды. Қанатты арыстан – Венецияда кең таралған – әулие Марк символы болып табылады. Патриархалдық орда да Риальтоға көшті. Қоғам дамып, Византия билігі әлсіреген сайын, оның автономиясы өсті, соңынан тәуелсіздікке апарып соқты.

Although no surviving historical records deal directly with the founding or building of Venice, tradition and the available evidence have led several historians to agree that the original population of Venice consisted of refugees – from nearby Roman cities such as Patavium (Padua), Aquileia, Tarvisium (Treviso), Altinum, and Concordia (modern Portogruaro), as well as from the undefended countryside – who were fleeing successive waves of Germanic and Hun invasions. This is further supported by the documentation on the so called "apostolic families", the twelve founding families of Venice who elected the first doge, who in most cases trace their lineage back to Roman families. Some late Roman sources reveal the existence of fishermen, on the islands in the original marshy lagoons, who were referred to as incolae lacunae ("lagoon dwellers"). The traditional founding is identified with the dedication of the first church, that of San Giacomo on the islet of Rialto (Rivoalto, "High Shore")—said to have taken place at the stroke of noon on 25 March 421 (the Feast of the Annunciation). Beginning as early as AD 166–168, the Quadi and Marcomanni destroyed the main Roman town in the area, present day Oderzo. This part of Roman Italy was again overrun in the early 5th century by the Visigoths and, some 50 years later, by the Huns led by Attila. The last and most enduring immigration into the north of the Italian peninsula, that of the Lombards in 568, left the Eastern Roman Empire only a small strip of coastline in the current Veneto, including Venice. The Roman/Byzantine territory was organized as the Exarchate of Ravenna, administered from that ancient port and overseen by a viceroy (the Exarch) appointed by the Emperor in Constantinople. Ravenna and Venice were connected only by sea routes, and with the Venetians' isolation came increasing autonomy. New ports were built, including those at Malamocco and Torcello in the Venetian lagoon. The tribuni maiores formed the earliest central standing governing committee of the islands in the lagoon, dating from c. 568. The traditional first doge of Venice, Paolo Lucio Anafesto (Anafestus Paulicius), was elected in 697, as written in the oldest chronicle by John, deacon of Venice c. 1008. Some modern historians claim Paolo Lucio Anafesto was actually the Exarch Paul, and Paul's successor, Marcello Tegalliano, was Paul's magister militum (or "general"), literally "master of soldiers". In 726 the soldiers and citizens of the exarchate rose in a rebellion over the iconoclastic controversy, at the urging of Pope Gregory II. The exarch, held responsible for the acts of his master, Byzantine Emperor Leo III, was murdered, and many officials were put to flight in the chaos. At about this time, the people of the lagoon elected their own independent leader for the first time, although the relationship of this to the uprisings is not clear. Ursus was the first of 117 "doges" (doge is the Venetian dialectal equivalent of the Latin dux ("leader"); the corresponding word in English is duke, in standard Italian duca (see also "duce".) Whatever his original views, Ursus supported Emperor Leo III's successful military expedition to recover Ravenna, sending both men and ships. In recognition of this, Venice was "granted numerous privileges and concessions" and Ursus, who had personally taken the field, was confirmed by Leo as dux and given the added title of hypatus (from the Greek for "consul"). In 751, the Lombard King Aistulf conquered most of the Exarchate of Ravenna, leaving Venice a lonely and increasingly autonomous Byzantine outpost. During this period, the seat of the local Byzantine governor (the "duke/dux", later "doge"), was at Malamocco. Settlement on the islands in the lagoon probably increased with the Lombard conquest of other Byzantine territories, as refugees sought asylum in the area. In 775/6, the episcopal seat of Olivolo (San Pietro di Castello) was created. During the reign of duke Agnello Particiaco (811–827) the ducal seat moved from Malamocco to the more protected Rialto, within present day Venice. The monastery of St Zachary and the first ducal palace and basilica of St. Mark, as well as a walled defense (civitatis murus) between Olivolo and Rialto, were subsequently built here. Charlemagne sought to subdue the city to his rule. He ordered the pope to expel the Venetians from the Pentapolis along the Adriatic coast; Charlemagne's own son Pepin of Italy, king of the Lombards, under the authority of his father, embarked on a siege of Venice itself. This, however, proved a costly failure. The siege lasted six months, with Pepin's army ravaged by the diseases of the local swamps and eventually forced to withdraw in 810. A few months later, Pepin himself died, apparently as a result of a disease contracted there. In the aftermath, an agreement between Charlemagne and the Byzantine Emperor Nicephorus in 814 recognized Venice as Byzantine territory, and granted the city trading rights along the Adriatic coast. In 828 the new city's prestige increased with the acquisition, from Alexandria, of relics claimed to be of St Mark the Evangelist; these were placed in the new basilica. Winged lions – visible throughout Venice – are the emblem of St Mark. The patriarchal seat was also moved to Rialto. As the community continued to develop, and as Byzantine power waned, its own autonomy grew, leading to eventual independence.

Кеңейту

9-12 ғасырларда Венеция қуатты теңіз империясына айналды (итальян талассократиясы, сондай-ақ marinara республикасы деп те аталады). Венециядан басқа тағы жеті қала болды: ең маңыздылары Генуя, Пиза және Амальфи; ал аз танымал болғандары Рагуза, Анкона, Гаета және Ноли болды. Адриатиканың басында орналасқан стратегиялық орны Венецияның теңіз және сауда күшін бекемдеді. Далмация жағалауындағы қарақшыларды жою арқасында қала Батыс Еуропа мен қалған әлем арасындағы гүлденген сауда орталығы болды, әсіресе Византия империясы мен Азиямен, мұнда оның теңіз флоты теңіз жолдарын қарақшылықтан қорғады. Венеция Республикасы 1200 жылға дейін Адриатиканың шығыс жағалауындағы бірқатар жерлерді, негізінен сауда мақсатында, ол жерде орналасқан қарақшылар саудаға қауіп төндіргендіктен, басып алды. Дож Далмация герцогы және Истрия герцогы атақтарын иеленді. Кейінгі кезде Гарда көлінің батысына дейін Адда өзеніне дейін созылған материктегі иеліктер Терраферма деп аталды; олар ішінара соғысушы көршілерге қарсы буфер ретінде, ішінара Альпі сауда жолдарына кепілдік беру үшін, ішінара материктегі бидаймен қамтамасыз ету үшін (қала оған тәуелді болды) сатып алынды. Теңіз сауда империясын құру кезінде Венеция тұз саудасына үстемдік етті, Эгей теңізіндегі көптеген аралдарды, соның ішінде Критті және Жерорта теңізіндегі Кипрді өз бақылауына алды және Таяу Шығыстағы негізгі күш-жігерді құраушы болды. Сол кездегі стандарттарға сәйкес, Венецияның өз материктік аумақтарының басқаруы салыстырмалы түрде ағартылған болатын және Бергамо, Бреша және Верона сияқты қалалардың азаматтары, жаулап алушылар қауіп төндірген кезде, Венецияның егемендігін қорғауға жиналды. Венеция Константинопольмен тығыз байланысты болды, Шығыс Рим империясында екі рет сауда артықшылықтары берілді, сол үшін де Шығыс империясына Норман және түрік шабуылына қарсы тұру үшін алтын бұқалар немесе "хризобуктар" арқылы көмек көрсетілді. Бірінші хризобулда Венеция империяға құрмет көрсеткенін мойындады; бірақ екіншісінде Византияның құлдырауы мен Венецияның құдіретінің артуын көрсетеді. Төртінші крест жорығынан кейін Венеция императорлық державаға айналды, ол жолдан тайғаннан кейін 1204 жылы Константинопольді басып алып, оны шауып, Латын империясын құрды. Бұл жаулап алудың нәтижесінде Византияның байтақ олжасы Венецияға қайтарылды. Бұл олжаға Константинопольдің Ипподромынан алтыннан жасалған қола аттар кірді, олар бастапқыда Венеция соборының кіреберісінің үстінде орналасқан, Санкт-Марк базиликасы (Оригиналдар репликалармен ауыстырылды, және қазір базиликада сақталады.) Константинополь құлағаннан кейін бұрынғы Шығыс Рим империясы латын крестоносцы мен венецианцы арасында бөлінді. Кейіннен Венеция Жерорта теңізінде Архипелаг герцогтігі деп аталатын ықпал ету сферасын жасап, Критті басып алды. Константинопольды басып алу Византия империясын жоюда Манзикерттен кейін Анадолу тақырыптарының жоғалуы сияқты шешуші фактор болып шықты. Византиялықтар жарым ғасырдан кейін қираған қаланы қайтадан қолға алса да, Византия империясы түпкілікті әлсіреп, 1453 жылы Сұлтан Мехмед Жеңімпаз қаланы басып алғанға дейін өзінің бұрынғы кейіпкері ретінде өмір сүрді. Адриатика теңізінің жағасында орналасқан Венеция әрдайым Византия империясы мен Таяу Шығысқа кеңінен сауда жасайтын. 13 ғасырдың аяғында Венеция бүкіл Еуропадағы ең бай қала болды. Өзінің билігі мен байлығының шыңына жеткен кезінде оның 36000 теңізшісі болды, олар 3300 кемемен жүзіп, Жерорта теңізі саудасына үстемдік жүргізді. Венецияның жетекші отбасылары бір-бірімен ең керемет сарайларды салу және ең үлкен және талантты суретшілердің жұмысын қолдау үшін жарысты. Қалаға Венецияның ақсүйек отбасыларының мүшелері қатысқан Ұлы кеңес билік жүргізді. Ұлы кеңес барлық мемлекеттік лауазымды тұлғаларды тағайындады және 200-300 адамнан тұратын Сенат сайлады. Бұл топ тиімді басқару үшін тым үлкен болғандықтан, Ондық кеңес (сонымен қатар герцогтік кеңес немесе Синьория деп те аталады) қаланың әкімшілік бөлігін бақылады. Ұлы кеңестің бір мүшесі "дож" немесе герцог болып сайланды. Ол әдетте өлгенге дейін атақты ұстайтын, бірақ бірнеше дожтар олигархиялық әріптестерінің қысымымен саяси сәтсіздікке ұшырап, орнынан түсуге және монастырьге кетуге мәжбүр болды. Венеция үкіметтік құрылымы ежелгі Римдегі республикалық жүйеге ұқсас болды, сайланған бас атқарушы (дож), ақсүйектер жиналысы сияқты, және шектеулі саяси билігі бар жалпы азаматтар, бастапқыда әрбір жаңа сайланған дождың бекітуін беру немесе одан бас тарту құқығына ие болды. Шіркеу және түрлі жеке меншік әскери қызметке байланысты болды, бірақ қаланың ішінде рыцарьдық иелік болған жоқ. Cavalieri di San Marco Венецияда құрылған жалғыз рыцарьдық орден болды, және ешбір азамат үкіметтің келісімінсіз шетелдік орденге қабылдануға немесе қосылуға құқылы болмады. Венеция өзінің тәуелсіз кезеңі бойына республика болып қала берді, және саясат пен әскери істер ажыратылды, тек кейде дож жеке өзі әскери басшылыққа басшылық еткен. Соғыс басқа құралдармен сауданың жалғасы ретінде қарастырылды. Сондықтан, қаланың ертеде көптеген жалдамалы әскерлерді басқа жерде қызмет етуге жұмымен қамтамасыз етуі, және кейінірек билеуші класс саудамен айналысқанда шетелдік жалдамалы әскерлерге сенуі. Венеция халқы көбінесе православие Рим католиктері болғанымен, Венеция мемлекеті діни фанатизмнен босатылғанымен ерекшеленді және Контрреформация кезінде діни ерестік үшін ешкімді жазаламады. Бұл байқалатын ынтаның жоқтығы Венецияның папамен жиі қақтығыстарына себеп болды. Осы контексте, Англиялық дін қызметкері Уильям Беделлдің жазбалары ерекше маңызға ие. Венеция бірнеше рет интердиктке тап болды және екі рет оның күшіне енді. Екінші, ең танымал жағдай 1606 жылы Папа Павел V бұйрығымен болды.

From the 9th to the 12th centuries, Venice developed into a powerful maritime empire (an Italian thalassocracy known also as repubblica marinara). In addition to Venice there were seven others: the most important ones were Genoa, Pisa, and Amalfi; and the lesser known were Ragusa, Ancona, Gaeta and Noli. Its own strategic position at the head of the Adriatic made Venetian naval and commercial power almost invulnerable. With the elimination of pirates along the Dalmatian coast, the city became a flourishing trade centre between Western Europe and the rest of the world, especially with the Byzantine Empire and Asia, where its navy protected sea routes against piracy. The Republic of Venice seized a number of places on the eastern shores of the Adriatic before 1200, mostly for commercial reasons, because pirates based there were a menace to trade. The doge already possessed the titles of Duke of Dalmatia and Duke of Istria. Later mainland possessions, which extended across Lake Garda as far west as the Adda River, were known as the Terraferma; they were acquired partly as a buffer against belligerent neighbours, partly to guarantee Alpine trade routes, and partly to ensure the supply of mainland wheat (on which the city depended). In building its maritime commercial empire, Venice dominated the trade in salt, acquired control of most of the islands in the Aegean, including Crete, and Cyprus in the Mediterranean, and became a major power broker in the Near East. By the standards of the time, Venice's stewardship of its mainland territories was relatively enlightened and the citizens of such towns as Bergamo, Brescia, and Verona rallied to the defence of Venetian sovereignty when it was threatened by invaders. Venice remained closely associated with Constantinople, being twice granted trading privileges in the Eastern Roman Empire, through the so called golden bulls or "chrysobulls", in return for aiding the Eastern Empire to resist Norman and Turkish incursions. In the first chrysobull, Venice acknowledged its homage to the empire; but not in the second, reflecting the decline of Byzantium and the rise of Venice's power. Venice became an imperial power following the Fourth Crusade, which, having veered off course, culminated in 1204 by capturing and sacking Constantinople and establishing the Latin Empire. As a result of this conquest, considerable Byzantine plunder was brought back to Venice. This plunder included the gilt bronze horses from the Hippodrome of Constantinople, which were originally placed above the entrance to the cathedral of Venice, St Mark's Basilica (The originals have been replaced with replicas, and are now stored within the basilica.) After the fall of Constantinople, the former Eastern Roman Empire was partitioned among the Latin crusaders and the Venetians. Venice subsequently carved out a sphere of influence in the Mediterranean known as the Duchy of the Archipelago, and captured Crete. The seizure of Constantinople proved as decisive a factor in ending the Byzantine Empire as the loss of the Anatolian themes, after Manzikert. Although the Byzantines recovered control of the ravaged city a half century later, the Byzantine Empire was terminally weakened, and existed as a ghost of its old self, until Sultan Mehmet The Conqueror took the city in 1453. Situated on the Adriatic Sea, Venice had always traded extensively with the Byzantine Empire and the Middle East. By the late 13th century, Venice was the most prosperous city in all of Europe. At the peak of its power and wealth, it had 36,000 sailors operating 3,300 ships, dominating Mediterranean commerce. Venice's leading families vied with each other to build the grandest palaces and to support the work of the greatest and most talented artists. The city was governed by the Great Council, which was made up of members of the noble families of Venice. The Great Council appointed all public officials, and elected a Senate of 200 to 300 individuals. Since this group was too large for efficient administration, a Council of Ten (also called the Ducal Council, or the Signoria), controlled much of the administration of the city. One member of the great council was elected "doge", or duke, to be the chief executive; he would usually hold the title until his death, although several Doges were forced, by pressure from their oligarchical peers, to resign and retire into monastic seclusion, when they were felt to have been discredited by political failure. The Venetian governmental structure was similar in some ways to the republican system of ancient Rome, with an elected chief executive (the doge), a senator like assembly of nobles, and the general citizenry with limited political power, who originally had the power to grant or withhold their approval of each newly elected doge. Church and various private property was tied to military service, although there was no knight tenure within the city itself. The Cavalieri di San Marco was the only order of chivalry ever instituted in Venice, and no citizen could accept or join a foreign order without the government's consent. Venice remained a republic throughout its independent period, and politics and the military were kept separate, except when on occasion the Doge personally headed the military. War was regarded as a continuation of commerce by other means. Therefore, the city's early employment of large numbers of mercenaries for service elsewhere, and later its reliance on foreign mercenaries when the ruling class was preoccupied with commerce. Although the people of Venice generally remained orthodox Roman Catholics, the state of Venice was notable for its freedom from religious fanaticism, and executed nobody for religious heresy during the Counter Reformation. This apparent lack of zeal contributed to Venice's frequent conflicts with the papacy. In this context, the writings of the Anglican divine William Bedell are particularly illuminating. Venice was threatened with the interdict on a number of occasions and twice suffered its imposition. The second, most noted, occasion was in 1606, by order of Pope Paul V.

Жаңадан ойлап табылған неміс баспа машинасы 15 ғасырда Еуропа бойынша жылдам тарады, және Венеция оны қабылдауға асықты. 1482 жылға қарай Венеция әлемдегі баспа орталығы болды; жетекші баспагер Альдус Мануций болды, ол қалтаға салынатын кітаптарды ойлап тапты. Оның Aldine Editions дәуірдің барлық белгілі грек қолжазбаларының аудармаларын қамтыды.

Құлдырау

Венецияның құлдырауы 15 ғасырда басталды. Венеция 1422–1430 жылдардағы Салоника қоршауы кезінде Осман империясымен қақтығысты және 1453 жылы Константинопольді қоршаған түріктерге қарсы қорғануға көмектесу үшін кемелерін жіберді. Константинополь құлағаннан кейін, солтан Мехмед II Осман-Венеция соғыстарының біріншісін жариялады, нәтижесінде Венеция шығыс Жерорта теңізіндегі өзінің көптеген иеліктерінен айырылды. 1497–1499 жылдардағы Васко да Гаманың саяхаты Үміт мүйісі арқылы Үндістанға теңіз жолын ашты және Венецияның монополиясын жойды. Венецияның ескекпен жүретін кемелері мұхиттарды кезіп өтуге қолайсыз болғандықтан, Венеция отарлар үшін күресте қалып қойды. 1348 жылы Венецияны қара өлім жайлады, ал 1575–1577 жылдары қайтадан соқты. Үш жылдың ішінде осы індеттен шамамен 50 000 адам көз жұмды. 1630 жылы 1629–1631 жылдардағы итальян обасы Венецияның 150 000 азаматының үштен бірін өлтірді. Венеция Ренессанстың соңғы кезеңінде халықаралық сауда орталығы ретіндегі позициясын жоғалта бастады, себебі Португалия Еуропаның Шығыспен саудадағы басты делдалына айналды, бұл Венецияның зор байлығының негізіне нұқсан келтірді. Франция мен Испания Италия соғыстарында Италия үстемдігі үшін күресіп, Венецияның саяси ықпалын азайтып жіберді. Дегенмен, Венеция ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттау бойынша маңызды орынды сақтап, 18 ғасырдың ортасына дейін ірі өндіріс орталығы болып қала берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тарихи қала көбінесе шабуылдан құтылды, ерекше көзге түскен агрессивті әрекет – 1945 жылдың наурыз айында қаладағы неміс теңіз операцияларына жасалған Корольдік әуе күштерінің сәтті және дәл соққысы болған «Боулер» операциясы. Мақсаттар қаланың архитектурасына зиян келтірмей жойылды. Алайда, Местре мен Маргерадағы өнеркәсіптік аймақтар, сондай-ақ Падуа, Триест және Трентоға баратын теміржол желілері бірнеше рет бомбаланды. 1945 жылдың 29 сәуірінде британдық және жаңазеландиялық әскерлер, британдық сегізінші армиясының генерал-лейтенанты Фрейберг басшылығымен Венецияны азат етті, ол итальяндық партизан қозғалысының ошағы болған. 1987 жылы Венеция ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне «Венеция және оның лагунасы» деген атаумен енгізілді.

Venice's long decline started in the 15th century. Venice confronted the Ottoman Empire in the Siege of Thessalonica (1422–1430) and sent ships to help defend Constantinople against the besieging Turks in 1453. After the Fall of Constantinople, Sultan Mehmed II declared the first of a series of Ottoman Venetian wars that cost Venice much of its eastern Mediterranean possessions. Vasco da Gama's 1497–1499 voyage opened a sea route to India around the Cape of Good Hope and destroyed Venice's monopoly. Venice's oared vessels were at a disadvantage when it came to traversing oceans, therefore Venice was left behind in the race for colonies. The Black Death devastated Venice in 1348 and struck again between 1575 and 1577. In three years, the plague killed some 50,000 people. In 1630, the Italian plague of 1629–31 killed a third of Venice's 150,000 citizens. Venice began to lose the position as a centre of international trade during the later part of the Renaissance as Portugal became Europe's principal intermediary in the trade with the East, striking at the very foundation of Venice's great wealth. France and Spain fought for hegemony over Italy in the Italian Wars, marginalising its political influence. However, Venice remained a major exporter of agricultural products and until the mid 18th century, a significant manufacturing centre. During World War II, the historic city was largely free from attack, the only aggressive effort of note being Operation Bowler, a successful Royal Air Force precision strike on the German naval operations in the city in March 1945. The targets were destroyed with virtually no architectural damage inflicted on the city itself. However, the industrial areas in Mestre and Marghera and the railway lines to Padua, Trieste, and Trento were repeatedly bombed. On 29 April 1945, a force of British and New Zealand troops of the British Eighth Army, under Lieutenant General Freyberg, liberated Venice, which had been a hotbed of anti Mussolini Italian partisan activity. Venice was listed as a UNESCO World Heritage Site in 1987, inscribing it as "Venice and its Lagoon".

География

Венеция Италияның солтүстік-шығысында, Венето аймағында орналасқан. Қала 118 шағын аралдың тобында орналасқан, оларды каналдар бөліп тұрады және 438 көпірмен байланысқан. Венецияның тарихи орталығы алты ауданға, немесе сестьериге бөлінген, олардың атаулары: Канальегио, Кастелло, Дорсодуро, Сан-Марко, Сан-Поло және Санта-Кроче. Венеция Альп тауларынан шығысқа қарай ағып жатқан өзендердің әкелген аллювиалды шөгіндісінің үстінде жатыр, бұл шөгінді Адриатика теңізінің басынан шығыстан батысқа қарай ағынмен созылып, ұзын жағалауларды, немесе лидоларды құрайды.

Батуы

Венецияның жер бетінің біртіндеп төмендеуі, басқа факторлармен қатар, қаланың ең төменгі жатқан жерлерінің жоғары толқын кезінде суға батуына себеп болып, Acqua alta ("жоғары су") деп аталатын маусымдық құбылыстың пайда болуына әсер етті.

Ғимараттардың іргетастары

Барбарийлер шапқыншылығынан қашып, осы жағалау лагунасындағы Торчельо, Иесоло және Маламукко құмды аралдарына паналағандар, суға төзімділігімен белгілі қарағай ағаштарының діңдерінен жасалған, тығыз орналасқан үймелерді саз бен құмға қадап, қатты қысылған саз қабатына жеткенше үй салуды үйренді. Құрылыс негіздері үймелердің үстіне қойылған Истриялық әк тас плиталарына тірелді.

Су тасқыны

Күзден көктемге дейін қалаға Адриатика теңізінен келетін су тасқыны жиі қауіп төндіреді. Алты жүз жыл бұрын венециялықтар құрлықтан болатын шабуылдардан қорғану үшін лагунаға құятын барлық ірі өзендерді басқа бағытқа бұрып, қала маңындағы аумақтың шөгінділермен толуына жол бермеді. Осының нәтижесінде лагунаның тереңдігі артты. Сонымен қатар, Венецияның ең төменгі бөлігі – Сан-Марко базиликасы теңіз деңгейінен небары бірнеше метр ғана биік орналасқан және қаланың су тасқынына ең бейім бөліктерінің бірі болып табылады. 1604 жылы Венеция су тасқынынан келген зиянды өтеу үшін алғашқы мөр бажы салығын енгізді. 1608 жылы күтілгеннен кем кіріс түскенде, Венеция "ресми тұлғаларға хаттар" үшін қолданылатын, үстіне "AQ" деген жазуы бар және нұсқаулары басылған қағазды пайдалануға көшті. Бастапқыда бұл салық уақытша болды, бірақ 1797 жылы Республика құлағанға дейін күшінде болды. Салық енгізілгеннен кейін көп ұзамай Испания да осындай қағазды жалпы салық салу мақсатында шығарды, және бұл практика басқа елдерге тарады. 20 ғасырда лагунаның шеткі аймақтарына су тарту үшін көптеген артезиандық құдықтар салынған кезде Венеция баяу суға батуын бастады. Бұл құбылыстың себебі жер асты суының тартылып алынуы екені анықталды. Артезиандық құдықтарға 1960 жылдары тыйым салынғаннан кейін судың батуы айтарлықтай баяулады. Дегенмен, қала әлі де жиі болатын төмен деңгейдегі су тасқыны – Acqua alta қаупіне тап болып тұрады, ол белгілі бір су тасқыны кезінде оның жағалауларында бірнеше сантиметрге дейін көтеріледі. Көптеген ескі үйлерде бұрын тауарларды түсіру үшін қолданылатын баспалдақтар қазір су астында қалып, бұрынғы бірінші қабатты тұруға жарамсыз етеді. Зерттеулер көрсеткендей, қала жылына 1–2 мм жылдамдықпен суға батуда, сондықтан да ескерту күйі күшінде қалды. 2003 жылдың мамыр айында Италияның премьер-министрі Сильвио Берлускони MOSE жобасын іске қосты, бұл жоба қуыс жүзетін қақпалардың тиімділігін бағауға арналған тәжірибелік модель болып табылады және 2023 жылдың соңында аяқталуы күтілуде. Жобаның идеясы – лагунаға кіретін үш бағытта теңіз түбіне 78 қуыс понтонды орнату. Су деңгейінің жоғарылауы болжамдалған кезде, понтондар ауамен толтырылып, теңіз жағынан тіреліп, лагуна жағында жүзіп, Адриатика теңізінен келетін суды тоқтатады. Бұл инженерлік жұмыстың 2018 жылға дейін аяқталуы тиіс еді. Reuters агенттігінің хабарлауынша, MOSE жобасындағы кешігудің себебі "сыбайлас жемқорлыққа" байланысты. Жобаның сәтті аяқталуына кепілдік жоқ, және шығындары өте жоғары, шамамен 2 миллиард евросы сыбайлас жемқорлыққа жұмсалған. Mose – бұл 800 миллион евроға (675 миллион фунт стерлинг) бағаланған, бірақ кем дегенде 7 миллиард евроға (6 миллиард фунт стерлинг) жететін фараондық жоба. Егер бөгеттер су деңгейі 90 см болғанда жабылса, Сан-Марконың көп бөлігінің су астында қалуы мүмкін; бірақ егер су деңгейі өте жоғары болғанда ғана жабылса, онда адамдар осындай үлкен қаражатты мәселені шешпеген нәрсеге жұмсаудың логикасына таңғалады. Сонымен қатар, круиздік кемелер қақпаларды ашық ұстауға қысым көрсетуі мүмкін. 2019 жылдың 13 қарашасында Венеция су тасқынына ұшырады, су деңгейі 1966 жылдан бері ең жоғары деңгейге жетті (1,94 м). Қаланың 80% -дан астамы су астында қалды, бұл мәдени мұра орындарына, соның ішінде 50-ден астам шіркеуге зақым келтірді, нәтижесінде туристер сапарларын тоқтатуға мәжбүр болды. Әртүрлі дереккөздердің, соның ішінде Сан-Марко базиликасының консервация бөлімінің басшысы Марко Пиананың мәлімдемесіне сәйкес, жоспарланған су тасқыны кедергісі осы оқиғаның алдын алуға мүмкіндік берген болар еді. Қала әкімі су тасқынынан қорғану жұмыстары жалғасатынын уәделеді. Washington Post газеті жасаған егжей-тегжейлі талдау:"Теңіз деңгейі Венецияда әлемнің басқа аймақтарына қарағанда одан да жылдам көтерілуде. Сонымен қатар, қала Италия жағалауының астындағы тектоникалық плиталардың жылжуы нәтижесінде батуда. Бұл факторлардың бәрі, сондай-ақ климаттың өзгеруімен байланысты жиі болатын ауа райының экстремалды құбылыстары су тасқынына себепші болады" делінген. Су тасқыны жөніндегі сарапшы Хенк Овинк CNN телеарнасына берген сұхбатында, қоршаған орта факторлары да проблеманың бір бөлігі болғанымен, "Венециядағы тарихи су тасқыны климаттық дағдарыстың ғана емес, сондай-ақ нашар инфрақұрылым мен тиімсіз басқарудың салдарынан болып отыр" деді. Италия үкіметі қалаға ең шұғыл мәселелерді жөндеуге көмектесу үшін 20 миллион евро көлемінде қаржы бөлуге уәде берді, бірақ Бругнароның бағалауынша, жалпы зиян "жүздеген миллион" немесе кем дегенде 1 миллиард евроға жетеді. 2020 жылдың 3 қазанында MOSE алғаш рет жоғары су тасқыны оқиғасына жауап ретінде іске қосылды, бұл қаланың төменгі бөлігін (әсіресе Сан-Марко алаңы) су басудан сақтады.

Between autumn and early spring, the city is often threatened by flood tides pushing in from the Adriatic. Six hundred years ago, Venetians protected themselves from land based attacks by diverting all the major rivers flowing into the lagoon and thus preventing sediment from filling the area around the city. This created an ever deeper lagoon environment. Additionally, the lowest part of Venice, St Mark's Basilica, is only above sea level, and one of the most flood prone parts of the city. In 1604, to defray the cost of flood relief, Venice introduced what could be considered the first example of a stamp tax. When the revenue fell short of expectations in 1608, Venice introduced paper, with the superscription "AQ" and imprinted instructions, which was to be used for "letters to officials". At first, this was to be a temporary tax, but it remained in effect until the fall of the Republic in 1797. Shortly after the introduction of the tax, Spain produced similar paper for general taxation purposes, and the practice spread to other countries. During the 20th century, when many artesian wells were sunk into the periphery of the lagoon to draw water for local industry, Venice began to subside. It was realized that extraction of water from the aquifer was the cause. The sinking has slowed markedly since artesian wells were banned in the 1960s. However, the city is still threatened by more frequent low level floods – the Acqua alta, that rise to a height of several centimetres over its quays – regularly following certain tides. In many old houses, staircases once used to unload goods are now flooded, rendering the former ground floor uninhabitable. Studies indicate that the city continues sinking at a relatively slow rate of 1–2mm per year; therefore, the state of alert has not been revoked. In May 2003, Italian Prime Minister Silvio Berlusconi inaugurated the MOSE Project , an experimental model for evaluating the performance of hollow floatable gates, expected to be completed in late 2023; the idea is to fix a series of 78 hollow pontoons to the sea bed across the three entrances to the lagoon. When tides are predicted to rise above , the pontoons will be filled with air, causing them to float on lagoon side while hinged at sea floor on seaside, thus blocking the incoming water from the Adriatic Sea. This engineering work was due to be completed by 2018. A Reuters report stated that the MOSE Project attributed the delay to "corruption scandals". The project is not guaranteed to be successful and the cost has been very high, with as much as approximately €2 billion of the cost lost to corruption. Mose is a pharaonic project that should have cost €800m [£675m] but will cost at least €7bn [£6bn]. If the barriers are closed at only 90 cm of high water, most of St Mark's will be flooded anyway; but if closed at very high levels only, then people will wonder at the logic of spending such sums on something that didn't solve the problem. And pressure will come from the cruise ships to keep the gates open. On 13 November 2019, Venice was flooded when waters peaked at , the highest tide since 1966 (1.94 m). More than 80% of the city was covered by water, which damaged cultural heritage sites, including more than 50 churches, leading to tourists cancelling their visits. The planned flood barrier would have prevented this incident according to various sources, including Marco Piana, the head of conservation at St Mark's Basilica. The mayor promised that work on the flood barrier would continue, One of the effects of climate change is sea level rise which causes an increase in frequency and magnitude of floodings in the city. A Washington Post report provided a more thorough analysis:"The sea level has been rising even more rapidly in Venice than in other parts of the world. At the same time, the city is sinking, the result of tectonic plates shifting below the Italian coast. Those factors together, along with the more frequent extreme weather events associated with climate change, contribute to floods." Henk Ovink, an expert on flooding, told CNN that, while environmental factors are part of the problem, "historic floods in Venice are not only a result of the climate crisis but poor infrastructure and mismanagement". The government of Italy committed to providing 20 million euros in funding to help the city repair the most urgent aspects although Brugnaro's estimate of the total damage was "hundreds of millions" to at least 1 billion euros. On 3 October 2020, the MOSE was activated for the first time in response to a predicted high tide event, preventing some of the low lying parts of the city (in particular the Piazza San Marco) from being flooded.

Сестриялар

Тарихи Венеция қаласы алты сестиереге бөлінген және барлығы 127 жеке аралдан тұрады, олардың көпшілігі көршілерімен тек тар арналармен бөлінеді. + Sestiere Sestiere Abbr. (Қысқаша) Аймақ поп. (Халық саны) (2011 10 09) Тығыздығы No (Көмір) аралдары Cannaregio CN 121.36 16.950 13.967 33 Castello CS 173.97 14.813 8.514 26 San Marco SM 54.48 4.145 7.552 16 Dorsoduro DD 161.32 13.398 8.305 31 San Polo SP 46,70 9.183 19.665 7 Santa Croce SC 88.57 2.257 2.548 14 Тарихи орталық 646.80 60.746 9.392 127. Сестиерелердің әрқайсысы қазір ешқандай дербестікке ие емес, статистикалық және тарихи аймақ болып табылады. Гондоланың тұмсығындағы ферроның алты саусағы немесе фалангасы алты сестиерені білдіреді. Венеция лагунасының басқа аралдары тарихи түрде едәуір дербестікке ие болғандықтан, сестиерелердің бір бөлігін құрамайды. Әр сестиереде үй нөмірлерінің өзіндік жүйесі бар. Әрбір үйдің ауданда бірегей нөмірі бар, ол бірден бірнеше мыңға дейін, әдетте ауданның бір бұрышынан екінші бұрышына дейін нөмірленеді, бірақ көбінесе оңай түсінікті емес. 11-15 ғасырларда Венецияда Киелі жерге қажылық сапарлар ұйымдастырылды. Генуя, Пиза, Марсель, Анкона және Дубровник сияқты басқа порттар Венециядан діни саяхатшыларды жақсы ұйымдастырылған түрде тасымалдаумен бәсекелесе алмады. Жұлфадан келген армян саудагерлері Венециядағы жетекші саудагерлер болды, әсіресе 17 ғасырда Сцериман отбасы. Олар асыл тастар мен алмастармен сауда жасауға маманданған. Сауда көлемі миллион тоннаға жетті, бұл 17 ғасыр үшін ерекше жағдай еді. Бұл 17 ғасырда өзгерді, Португалия сияқты елдер Венецияның сауда империясын басып алды және теңіз күшінің маңыздылығы төмендеді. 18 ғасырда Венеция ірі ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік экспорттаушыға айналды. 18 ғасырдағы ең ірі өнеркәсіптік кешен Венеция Арсеналы болды, ал итальяндық армия оны әлі күнге дейін пайдаланады (кейбір кеңістіктер ірі театрлық және мәдени қойылымдар үшін, сондай-ақ өнер орталықтары ретінде пайдаланылса да). Екінші дүниежүзілік соғыстан бері көптеген венециялықтар жұмыс іздеп, қолжетімді тұрғын үй табу үшін көршілес Местре және Порто-Маргера қалаларына көшіп кетті. Бүгінде Венеция экономикасы негізінен туризмге, кеме жасауға (негізінен Местре мен Порто Маргерада), қызмет көрсетуге, саудаға және өнеркәсіптік экспортқа негізделген. Екі банк те жабылады, ал олардың құнды активтері басқа итальяндық Intesa Sanpaolo банкіне беріледі, ол өтемақы ретінде 5,2 миллиард евро алады. Италия үкіметі жабық банктерден алынған қайтарымсыз қарыздардан туындаған шығындарға жауапты болады. Бұл шығын 5,2 миллиард евроны құрайды, сонымен қатар 12 миллиард евроға жететін нашар қарыздарды жабуға қосымша кепілдіктер беріледі.

The historic city of Venice has historically been divided into six sestieri, and is made up of a total of 127 individual islands, most of which are separated from their neighbors by narrow channels only. + Sestiere Sestiere Abbr. (Abbreviation) Area Pop. (Population) (2011 10 09) Density No. (Number) of islands Cannaregio CN 121.36 16.950 13.967 33 Castello CS 173.97 14.813 8.514 26 San Marco SM 54.48 4.145 7.552 16 Dorsoduro DD 161.32 13.398 8.305 31 San Polo SP 46,70 9.183 19.665 7 Santa Croce SC 88.57 2.257 2.548 14 Historic centre 646.80 60.746 9.392 127

Each sestiere is now a statistical and historical area without any degree of autonomy. The six fingers or phalanges of the ferro on the bow of a gondola represent the six sestieri. Other islands of the Venetian Lagoon do not form part of any of the sestieri, having historically enjoyed a considerable degree of autonomy. Each sestiere has its own house numbering system. Each house has a unique number in the district, from one to several thousand, generally numbered from one corner of the area to another, but not usually in a readily understandable manner. From the 11th century until the 15th century, pilgrimages to the Holy Land were offered in Venice. Other ports such as Genoa, Pisa, Marseille, Ancona, and Dubrovnik were hardly able to compete with the well organized transportation of pilgrims from Venice. Armenian merchants from Julfa were the leading traders in Venice, especially the Sceriman family in the 17th century. They were specialized in the gems and diamonds business. The trade volume reached millions of tons, which was exceptional for 17th century. This all changed by the 17th century, when Venice's trade empire was taken over by countries such as Portugal, and its importance as a naval power was reduced. In the 18th century, it became a major agricultural and industrial exporter. The 18th century's biggest industrial complex was the Venice Arsenal, and the Italian Army still uses it today (even though some space has been used for major theatrical and cultural productions, and as spaces for art). Since World War II, many Venetians have moved to the neighboring cities of Mestre and Porto Marghera, seeking employment as well as affordable housing. Today, Venice's economy is mainly based on tourism, shipbuilding (mainly in Mestre and Porto Marghera), services, trade, and industrial exports. Both banks would be wound down and their assets that have value taken over by another Italian bank, Intesa Sanpaolo, which would receive €5.2 billion as compensation. The Italian government would be responsible for losses from any uncollectible loans from the closed banks. The cost would be €5.2 billion, with further guarantees to cover bad loans totaling €12 billion.

Туризм

Венеция өзінің атақты өнері мен сәулетін көруге ниеттенген туристер үшін маңызды бағыт болып табылады. Бұл "шамадан тыс туризм" Венецияның экожүйесінде халық тығыздығының артуына және экологиялық проблемаларға алып келеді. 2017 жылы ЮНЕСКО Венецияны өзінің "Қауіп төндік" тізіміне қосуды қарастырды, онда соғыс зардап шеккен елдердегі тарихи қираған орындар бар. Венецияда қайта орнатуға келмейтін өзгерістерге себеп болатын келушілердің санын азайту үшін агенттік круиздік кемелердің санын шектеуді, сондай-ақ тұрақты туризмді дамыту стратегиясын іске асыруды қолдайды. Туризм 18 ғасырдан бері Венеция экономикасының маңызды бөлігі болып табылады, сол кезде Венеция – әдемі қалалық пейзажымен, ерекшелігімен және бай музыкалық және көркемдік мәдени мұрасымен Grand Tour бағытындағы аялдама болған. 19 ғасырда Венеция "байлар мен мәшһүрлер" үшін сәнді орталыққа айналды, олар көбінесе Даниэли қонақ үйі мен Каффе Флориан сияқты сәнді мекемелерде тамақтанатын. Дегенмен, басқа мәліметтерге қарағанда, мұндай бір күндік саяхатшылар қалаға барғанда бірнеше сағат ішінде салыстырмалы түрде аз шығыс жасайды. 2015 жылдың қаңтар айында аймақтық сот тыйымды жойды, бірақ кейбір әлемдік круиздік компаниялар Венецияны қорғау үшін ұзақ мерзімді шешім табылғанға дейін оны сақтауға ниетті екенін білдірді. P&O Cruises Венецияны жазғы кестеден алып тастады; Holland America өзінің кемелерінің бірін осы аймақтан Аляскаға көшірді; ал Cunard кемелерінің сапарларын қысқартты (2017 және одан әрі 2018 жылдары). Нәтижесінде Венеция порты басқармасы 2017 жылы 2016 жылмен салыстырғанда круиздік кемелердің келуін 11,4%-ға төмендегенін есептеді, бұл Венеция үшін кірістің де осындай деңгейде төмендеуіне әкелді. 2013 жылы Джудекка каналына үлкен круиздік кемелерге тыйым салу әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, Венеция лагунасын бақылайтын итальяндық министрлер комитеті 2017 жылдың қарашасында ресми директива шығарды, онда ең ірі круиздік кемелерді Сан-Марко алаңына және Үлкен каналдың кіреберісіне жақындатпау көзделген. 55 000 тоннадан асатын кемелер Маргераға жету үшін Витторио Эммануэле III каналы арқылы белгілі бір бағытты ұстанғаны жөн. 2014 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы қалаға круиздік кемелерге каналдарға тыйым салынбаса, оны ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне қауіп төндік орындар ретінде енгізуі мүмкін екенін ескертті. Олардың мәлімдемесіне сәйкес, кемелерге балама бағыт құру жоспары каналды кеңінен қазуды және жаңа порт салуды талап етеді, оның аяқталуына төрт жыл уақыт керек. Алайда No Grandi Navi (Үлкен кемелерге жоқ) атты белсенділер тобы кемелердің қоздырған ластануының әсері қайта бағыттау жоспарымен азайтылмайды деп мәлімдеді. Кейбір жергілікті тұрғындар круиздік кемелердің жолаушыларының санын азайтуға бағытталған жаңа әдістерді белсенді түрде іске асыруға тырысты. Олардың бағалауынша, ең көп келушілер күніне 30 000-ға жетеді. 2017 жылдың маусым айында ірі круиздік кемелерге тыйым салу туралы бейресми референдум өтті. Белсенділер ұйымдастырған 60 сайлау учаскесінде 18 000-нан астам адам дауыс берді, олардың 17 874-і лагунаға үлкен кемелердің кіруіне тыйым салуды қолдады. Ол кезде Венеция халқы шамамен 50 000 адамды құрады. 2019 жылдың 2 маусымында MSC Opera круиздік кемесі Джудекка каналында тоқтаған River Countess туристік кемесіне соқтығысып, бес адамды жарақаттады және мүліктің зардап шегуіне себеп болды. Осы оқиға үлкен круиздік кемелерді Джудекка каналына кіргізбеу туралы жаңа талаптарға, соның ішінде осы мәселе бойынша қоршаған орта министрінің Twitter-де жариялаған хабарламасына әкелді. Қала әкімі билікті круиздік кемелердің Витторио Эммануэле каналын пайдалануын бастау үшін қажетті қадамдарды жеделдетуге шақырды. Италияның көлік министрі "лагунаны және туризмді қорғау үшін көп жылдық әрекетсіздіктен кейін шешім" туралы айтты, бірақ нақты мәліметтер жарияланбады. 2019 жылға қарай ірі кемелердің қаланың тарихи ауданына жақындауына жол бермейтін балама бағытты құрудың 2017 жылғы жоспары әлі бекітілмеген. Ұзақ мерзімде кемелерге арналған орын жаңа терминалдарда, мысалы, Кьоджада немесе Лидо Сан-Николода қарастырылатын болады. Алайда бұл жоспар дереу іске аспады, өйткені қоғамдық тыңдаулар әлі басталған жоқ. Жыл сайын 1,5 миллионнан астам адам круиздік кемелермен Венецияға келеді. Италия үкіметі 2021 жылдың тамызынан бастап ірі круиздік кемелерді басқа бағытқа бұру туралы шешім қабылдады.

Venice is an important destination for tourists who want to see its celebrated art and architecture. This "overtourism" creates overcrowding and environmental problems for Venice's ecosystem. By 2017, UNESCO was considering the addition of Venice to its "In Danger" list, which includes historical ruins in war torn countries. To reduce the number of visitors, who are causing irreversible changes in Venice, the agency supports limiting the number of cruise ships as well as implementing a strategy for more sustainable tourism. Tourism has been a major part of the Venetian economy since the 18th century, when Venice – with its beautiful cityscape, uniqueness, and rich musical and artistic cultural heritage – was a stop on the Grand Tour. In the 19th century, Venice became a fashionable centre for the "rich and famous", who often stayed and dined at luxury establishments such as the Danieli Hotel and the Caffè Florian, and continued to be a fashionable city into the early 20th century. Other reports, however, point out that such day trippers spend relatively little in the few hours of their visits to the city. In January 2015, a regional court scrapped the ban, but some global cruise lines indicated that they would continue to respect it until a long term solution for the protection of Venice is found. P&O Cruises removed Venice from its summer schedule; Holland America moved one of its ships from this area to Alaska; and Cunard reduced (in 2017 and further in 2018) the number of visits by its ships. As a result, the Venice Port Authority estimated an 11.4 per cent drop in cruise ships arriving in 2017 versus 2016, leading to a similar reduction in income for Venice. Having failed in its 2013 bid to ban oversized cruise ships from the Giudecca Canal, the Italian inter ministerial Comitatone overseeing Venice's lagoon released an official directive in November 2017 to keep the largest cruise ships away from the Piazza San Marco and the entrance to the Grand Canal. Ships over 55,000 tons will be required to follow a specific route through the Vittorio Emmanuele III Canal to reach Marghera, an industrial area of the mainland, where a passenger terminal would be built. In 2014, the United Nations warned the city that it may be placed on UNESCO's List of World Heritage in Danger sites unless cruise ships are banned from the canals near the historic centre. According to the officials, the plan to create an alternative route for ships would require extensive dredging of the canal and the building of a new port, which would take four years, in total, to complete. However, the activist group No Grandi Navi (No big Ships), argued that the effects of pollution caused by the ships would not be diminished by the re routing plan. Some locals continued to aggressively lobby for new methods that would reduce the number of cruise ship passengers; their estimate indicated that there are up to 30,000 such sightseers per day at peak periods, An unofficial referendum to ban large cruise ships was held in June 2017. More than 18,000 people voted at 60 polling booths set up by activists, and 17,874 favored banning large ships from the lagoon. The population of Venice at the time was about 50,000. On 2 June 2019, the cruise ship MSC Opera rammed a tourist riverboat, the River Countess, which was docked on the Giudecca Canal, injuring five people, in addition to causing property damage. The incident immediately led to renewed demands to ban large cruise ships from the Giudecca Canal, including a Twitter message to that effect posted by the environment minister. The city's mayor urged authorities to accelerate the steps required for cruise ships to begin using the alternate Vittorio Emanuele canal. Italy's transport minister spoke of a "solution to protect both the lagoon and tourism after many years of inertia" but specifics were not reported. as of 2019, the 2017 plan to establish an alternative route for large ships, preventing them from coming near the historic area of the city, has not yet been approved. In the long term, space for ships would be provided at new terminals, perhaps at Chioggia or Lido San Nicolo. That plan was not imminent however, since public consultations had not yet begun. Over 1.5 million people per year arrive in Venice on cruise ships. The Italian government decided to divert large cruise ships beginning August 2021.

Туризмді азайтудың басқа да шаралары

2013 жылы Гидекка каналынан үлкен круиздік кемелерді тыйым салу әрекеті сәтсіз аяқталып, қала 2017 жылдың ортасында жаңа стратегияға көшті, ол қосымша қонақүйлер салуға тыйым салды. Қазіргі уақытта 24 000-нан астам қонақүй бөлмесі бар. Бұл тыйым тарихи орталықтағы қысқа мерзімді жалға алуға қатысты емес, бұл Венеция тұрғындарының өмір сүру құнын қымбаттатуда. Дегенмен, жыл сайынғы миллиондаған келушілердің жартысынан да азы түнеуге қалады. Круиздік кемелер, ежелгі қаланың негізін тозуды жылдамдатып, лагунада ластану тудырудан басқа, күндізгі туристердің көптігін әкеліп, маусымда Санкт-Марк алаңы мен басқа да танымал орындарды қадам басуға қиын жасайды. Үкімет шенеуніктері «жеп-қашу» туристерінен, яғни бір күнге дейін болатындардан экономикаға көп пайда көрілмейтінін біледі, бұл круиздік кемелерден келгендерге тән. 2019 жылдың 28 ақпанында Венеция қалалық кеңесі тарихи орталыққа және лагунадағы аралдарға күндізгі саяхатшылар үшін жаңа кіру төлемін енгізетін жаңа қағиданы мақұлдады. Төлемнен түскен қосымша қаражат Венеция тұрғындарының қаржылық жүгін азайту, тазалау, қауіпсіздікті қамтамасыз ету және «венециялықтарға сәндірек өмір сүруге мүмкіндік беру» үшін пайдаланылады. Жаңа салықтың мөлшері ескі қалаға күтілетін туристер ағынына байланысты 3-10 евроны құрайды. Студенттер, 6 жасқа дейінгі балалар, еріктілер, Венето аймағының тұрғындары және спорттық іс-шараларға қатысушылар сияқты саяхатшылардың кейбір түрлері үшін төлем алынбайды. Түнеушілер де «тұру» салығын төлейді, олар Венецияға келетін 28 миллион адамның жылдық санының шамамен 40% құрайды. Кіру төлемінің 2019 жылдың қыркүйегінде күшіне енуі күтілді, бірақ ол алдымен 2020 жылдың 1 қаңтарына, содан кейін коронавирус пандемиясының салдарынан кейінге шегерілді. 5 евролық жаңа төлем түнеуге қаламайтын туристерден бастап 2024 жылдың 25 сәуірінен бастап алынады. Ол тек келушілердің ең көп болатын күндері ғана алынады, және Венето тұрғындары, қонақүй қонақтары (Венецияның құрлықтағы аудандары да қоса), жергілікті жұмысшылар және студенттер сияқты бірнеше санаттағы адамдар төлемнен босатылады. 2024 жылдың 1 маусымынан күшіне енетін ереже туристік топтарды 25 адаммен шектейді және мегафондарды пайдалануға тыйым салады.

Having failed in its 2013 bid to ban oversized cruise ships from the Giudecca Canal, the city switched to a new strategy in mid 2017, banning the creation of any additional hotels. Currently, there are over 24,000 hotel rooms. The ban does not affect short term rentals in the historic centre which are causing an increase in the cost of living for the native residents of Venice. Fewer than half of the millions of annual visitors stay overnight, however. In addition to accelerating erosion of the ancient city's foundations and creating some pollution in the lagoon, cruise ships dropping an excessive number of day trippers can make St. Marks Square and other popular attractions too crowded to walk through during the peak season. Government officials see little value to the economy from the "eat and flee" tourists who stay for less than a day, which is typical of those from cruise ships. On 28 February 2019, the Venice City Council voted in favour of a new municipal regulation requiring day trippers visiting the historic centre, and the islands in the lagoon, to pay a new access fee. The extra revenue from the fee would be used for cleaning, maintaining security, reducing the financial burden on residents of Venice, and to "allow Venetians to live with more decorum". The new tax would be between €3 and €10 per person, depending on the expected tourist flow into the old city. The fee could be waived for certain types of travelers: including students, children under the age of 6, voluntary workers, residents of the Veneto region, and participants in sporting events. Overnight visitors, who already pay a "stay" tax and account for around 40% of Venice's yearly total of 28 million visitors, would also be exempted. The access fee was expected to come into effect in September 2019; but it was postponed, firstly, until 1 January 2020, and then, again, due to the coronavirus pandemic. The new charge of €5 started to be imposed on those tourists who are not staying overnight and came into force on 25 April 2024. It is only charged on peak visitor days, and several classes of people are exempt, including Veneto residents, hotel guests (including mainland boroughs of Venice), local workers, and students. A regulation taking effect on June 1, 2024, limits tour groups to 25 people and bans megaphones.

Тарихи орталықта

Венеция 177 канал арқылы 400 көпірмен байланысқан 118 аралдан тұратын архипелаг үстінде салынған. 19 ғасырда құрлыққа дейінгі тас жол темір жолды Венецияға жеткізді. Трончетто аралы мен Пьяццале Ромадағы Понте-делла-Либерта тас жолы және терминалдық тұрақтар 20 ғасырда салынды. Қаланың солтүстік жиегіндегі теміржол және автокөлік терминалдарынан басқа, қаланың тарихи орталығындағы көлік, бұрынғы ғасырлардағыдай, толығымен су арқылы немесе жаяу жүру арқылы жүзеге асырылады. Венеция – Еуропадағы ең ірі автокөліктен таза қалалық аймақ және 21 ғасырда автокөлік немесе жүк көлігі болмайтын, жұмыс істейтін маңызды қала болып қала бергенімен Еуропада бірегей. Классикалық венециялық қайық – гондола (көпше түрі: гондола), бірақ қазір көбінесе туристер үшін, немесе тойларда, жерлеу рәсімдерінде немесе басқа да салтанаттарда, сондай-ақ Гранд-каналды жақын жердегі көпірдің орнына кесіп өту үшін трагетти (жекеше түрі: трагетто) ретінде қолданылады. Трагеттилерді екі ескермен басқарады. Венецияда ерекше киім үлгісіндегі 400-ге жуық лицензиялы гондольер бар, ал қайықтардың саны екі ғасыр бұрынғы 10 000-нан азырақ. Көптеген гондолалар ұсақталған барқыттан жасалған орындықтармен және парсы кілемдерімен әсем безендірілген. Қалада жұмыс істейтін әр гондоланың алдында «феро» (темір) деп аталатын үлкен металл бөлік орналасқан. Оның пішіні ғасырлар бойы өзгерген, бұл туралы көптеген белгілі суреттерде жазылған. Оның пішіні, дождың бас киімінің бейнесімен толықтырылып, біртіндеп стандартталды және кейін жергілікті заңмен бекітілді. Ол қаланың сестирилерін білдіретін алға қарай бағытталған алты таяқшадан және Джудекканы білдіретін артқа қарай бағытталған бір таяқшадан тұрады. Сандоло – танымал, бірақ кішкентай, қарапайым, соған ұқсас қайық.

Су жолдары

Орта ғасырларда Венецияның шағын аралдары батпақты жерлерді тасқын сулардан жоғары көтеру үшін топырақ қазу арқылы кеңейтілді. Соның нәтижесінде пайда болған каналдар қала экономикасының маңызды бөлігі болған теңізшіл мәдениеттің дамуына көмектесті. Бүгінде де осы каналдар қала ішінде тауарлар мен адамдарды тасымалдау құралы ретінде қолданылады. Қаланың ішіндегі каналдардың күрделі желісі жаяу өтушілер үшін 400-ден астам көпірді қажет етеді. 2011 жылы қалада Понте делла Конституция ашылды, ол Пьяццале Рома автобус терминалы ауданын Венеция Санта-Люсия теміржол станциясымен байланыстыратын Ұлы канал арқылы салынған төртінші көпір. Басқа көпірлер – бастапқы Ponte di Rialto, Ponte dell'Accademia және Ponte degli Scalzi.

Қоғамдық көлік

Azienda del Consorzio Trasporti Veneziano (ACTV) - Венеция қаласындағы қоғамдық көлікті ұйымдастыруға жауапты мемлекеттік компания.

Лагуналық аймақ

Қоғамдық көліктің негізгі түрі – Ұлы канал бойымен және қала аралдары арасында белгілі бір маршруттармен қатынайтын моторлы су автобустары (вапоретти). Жеке меншік моторлы су таксилері де жұмыс істейді. Венециялықтардың күнделікті қолданатын жалғыз гондоласы – трагетти, бұл Ұлы каналды көпірлердің ыңғайсыз жерлерінде жаяу өтетін паромдар. Ал қалған гондолалар туристерге сағаттық төлеммен жалға беріледі.

Лидо және Пелестрина аралдары

Лидо мен Пелестрина – Оңтүстік Венеция лагунасы мен Адриатика теңізі арасындағы тосқауыл құрайтын екі арал. Бұл аралдарда көлік қозғалысына, оның ішінде автобус қатынасына рұқсат беріледі. Вапоретти оларды басқа аралдармен (Венеция, Мурано, Бурано) және Каваллино-Трепорти түбегімен байланыстырады.

Материк

Венецияның құрлықтағы бөлігі 4 ауданнан тұрады: Местре Карпендо, Маргера, Чириньяго Зеларино және Фаваро Венето. Местре материктің орталығы және ең көп халқы бар қалалық аймақ болып табылады. Бірнеше автобус бағыттары және екі Translohr трамвай желісі бар. Бірнеше автобус бағыттары мен трамвай желілерінің бірі материкті Венецияның басты автобус станциясы – Пиаццале Ромамен, Венеция тарихи орталығын құрайтын аралдар тобымен байланыстырады, бұл байланыс Ponte della Libertà көпірі арқылы жүзеге асырылады. Венецияда қоғамдық көлікпен, мысалы, жұмысқа бару мен қайту сияқты, апта ішіндегі орташа сапар уақыты 52 минутты құрайды. Қоғамдық көлікпен күн сайын 2 сағаттан аса жүретіндердің үлесі 12,2% ғана. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтуге орташа есеппен 10 минут жұмсайды, ал жолаушылардың 17,6% күн сайын орташа есеппен 20 минуттан астам күтеді. Адамдардың қоғамдық көлікпен бір жолмен жүретін орташа қашықтығы – 12%, ал 12% бір бағытта одан да көп қашықтыққа саяхаттайды.

Темір жол

Венеция аймақтық және ұлттық пойыздармен қызмет көрсетеді, оның ішінде Флоренцияға (1 сағат 53 минут), Миланға (2 сағат 13 минут), Туринге (3 сағат 10 минут), Римге (3 сағат 33 минут) және Неапольге (4 сағат 50 минут) бағыттарындағы пойыздармен. Бұған қоса, Цюрих, Инсбрук, Мюнхен және Венаға халықаралық күндізгі пойыздар, сондай-ақ Париж және Дижонға Thello пойыздарымен түнгі жолдар, ал Мюнхен мен Венаға Австрия Федералдық теміржолдары арқылы пойыз қатынайды. Венеция Санта-Люсия теміржол станциясы тарихи қаладағы Папоретти аялдамасынан бірнеше қадам жерде орналасқан, Piazzale Roma-ның жанында. Бұл станция жергілікті пойыздардың және Лондоннан Париж және басқа қалалар арқылы келетін сәнді Венеция Симплон Ориент Экспресінің соңғы аялдамасы болып табылады. Венеция Местре теміржол станциясы материкте, Местре және Маргера аудандарының шекарасында орналасқан. Екі станцияны да Grandi Stazioni басқарады; олар материк пен қала орталығын байланыстыратын Либерти көпірі (Ponte della Libertà) арқылы қосылған. Муниципалитеттегі басқа станциялар: Венеция Порто Маргера, Венеция Карпендо, Венеция Местре Оспидале және Венеция Местре Порта Овест.

Порттар

Венеция порты Италиядағы ең жүктемелі сауда порттарының сегізіншісі болып табылады және 2021 жылдың тамызынан бастап 25 000 тоннадан асатын кемелерге Джудекка каналынан өтуге тыйым салынғандықтан, Жерорта теңізіндегі круиздік саланың маңызды орталығы болды. Бұл Италияның ірі порттарының бірі және трансЕуропалық желілердің стратегиялық түйіндерінде орналасқан Еуропаның жетекші порттары тізіміне кіреді. 2002 жылы порт 262 337 контейнерді қабылдады. 2006 жылы порт арқылы 30 936 931 тонна жүк өтті, оның ішінде 14 541 961 тоннасы коммерциялық жүктер, ал 1 453 513 жолаушы тасымалданды.

Спорт

Венецияның ең танымал спорты, әдетте Voga veneta ("Венеция стиліндегі қайық жүзу"), сонымен қатар voga veneta деп аталады. Венеция лагунасында ойлап табылған бұл техниканың ерекшелігі – қайық жүргізуші(лер), бірі немесе бірнешеуі, тік тұрып, алға қарап жүзеді. Бүгінде Voga alla Veneta – гондольерлер туристерді Венецияда серуендетіп жүретін тәсіл ғана емес, сонымен қатар венециялықтардың демалыс пен спорт үшін таңдаған жолы. Жыл бойы көптеген регаталар (жарыстар) өтеді. Қайық спорты маусымының ең маңызды оқиғасы – жыл сайын қыркүйек айының бірінші жексенбісінде өтетін "Регата Сторика" күні. Қаладағы басты футбол клубы – 1907 жылы құрылған "Венеция Ф.К.", қазіргі уақытта Серия B лигасында ойнайды. Олардың стадионы – Сант-Эленада орналасқан "Стадио Пьер Луиджи Пенцо" – Италиядағы үздіксіз пайдаланылып келе жатқан екінші ескі стадион. Жергілікті баскетбол клубы – 1872 жылы "Società Sportiva Costantino Reyer" гимнастика клубы ретінде, ал 1907 жылы баскетбол клубы ретінде құрылған "Рейер Венеция". "Рейер" қазіргі уақытта "Lega Basket Serie A" лигасында ойнайды. Ерлер командасы 1942, 1943 және 2017 жылдары Италия чемпионы атанды. Олардың аренасы – Местреде орналасқан "Palasport Giuseppe Taliercio". Луиджи Бругнаро – клуб президенті және қала әкімі.

Білім

Венеция – жоғары білім берудің маңызды халықаралық орталығы. Қала 1868 жылы негісталған Венеция Ка’ Фоскари университетіне, 1926 жылы негісталған Università Iuav di Venezia-ға, 1995 жылы негісталған және Сан-Серволо аралында орналасқан Венеция халықаралық университетіне, сондай-ақ Лидо ди Венеция аралында орналасқан ЕIUC Еуропалық университеттер аралық адам құқықтары және демократияландыру орталығына үй иесі. Венециядағы басқа жоғары білім ошақтары: 1750 жылы құрылған және алғашқы төрағасы Джованни Баттиста Пьяццетта болған Сурет академиясы (Accademia di Belle Arti), сондай-ақ 1876 жылы жоғары мектеп және музыкалық қоғам ретінде құрылған, кейіннен (1915) Музыкалық лицейге айналған, ал Джан Франческо Малипиеро директоры болған кезде 1940 жылы Мемлекеттік музыка консерваториясы болған Бенедетто Марчелло атындағы музыка консерваториясы.

Венеция тілінен шыққан шет тілдер

Венециялық этимологиясы бар кейбір ағылшын сөздері: арсенал, ciao, гетто, гондола, имброглио, лагуна, лазарет, лидо, Монтенегро және регата.

Баспа

15 ғасырдың соңына таман Венеция баспа ісінің еуропалық астанасына айналды, 1500 жылға қарай 417 баспаханаға ие болды және Германиядағылардан кейін Италиядағы Субиако мен Римнен кейінгі алғашқы қалалардың бірі болды. Ең маңызды баспахана – Альдус Манутиусқа тиесілі Альдин баспасы еді; ол 1497 жылы Аристотельдің алғашқы басылған еңбегін жариялады; 1499 жылы Ренессанс дәуірінің ең көркем кітабы саналатын «Hypnerotomachia Poliphili» кітабын басып шығарды; сондай-ақ, қазіргі заманғы тыныш белгілер жүйесін, бет пішімін және италик шрифтін енгізді.

Сурет

Венеция, әсіресе Ренессанс және Барокко кезеңдерінде, өнердің маңызды орталығы болды және «Венециялық сурет» деп аталатын ерекше стильді дамытты. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде Венеция Флоренция мен Риммен бірге Еуропадағы өнердің ең ірі орталықтарының біріне айналды, ал көптеген бай венециялықтар өнерді қолдаушыларға айналды. Ол кезде Венеция – кең теңіз және сауда империясын басқарған бай және гүлденген Теңіз Республикасы еді. 16 ғасырда венециялық сурет Падуан мектебінің және майлы бояу техникасын енгізген Антонелло да Мессинаның ықпалымен дамыды. Ол жылы түстердің гаммасымен және көркемдік бояу қолданысымен ерекшеленеді. Алғашқы шеберлер Беллини және Виварини отбасылары, одан кейін Джорджоне мен Тициан, сосын Тинторетто мен Веронезе болды. 16 ғасырдың басында венециялық суретте «дизайн» және «колорито» техникалары арасында бәсекелестік болды. Кенеп (көбінесе сурет салуға қолданылатын бет) Ренессанс дәуірінің басында Венецияда пайда болды. 18 ғасырда Тиеполоның сәндік суреттерімен және Каналетто мен Гуардидің панорамалық көріністерімен венециялық сурет қайта жанданды.

Венеция сәулеті

Венеция тұрақсыз сазды жағалауларға салынған, ал орта ғасырларда қаланың орталығы тым жұмбас болды. Екінші жағынан, қала Еуропаның көптеген қалаларына қарағанда, көтерілістерден, азаматтық жанжалдардан және басқыншылықтан әлдеқайда ертерек қауіпсіз болды. Бұл факторлар, сондай-ақ каналдар мен қаланың зор байлығы, ерекше құрылыс стильдерін қалыптастырды. Венеция архитектурасы бай және алуан түрлі, оның ең танымал стилі – готика стилі. Венеция готикасы – византиялық және Османдық әсерлерінен туындаған, готикалық сүйір арканы қисық огива аркасымен үйлестіретін Венеция құрылыс стиліне берілген атау. Бұл стиль 14 ғасырда Венецияда пайда болды, онда Константинопольден византиялық стиль, Испания мен Венецияның шығыс сауда серіктестерінен исламдық ықпал, сондай-ақ материктік Италиядан ерте готикалық формалар бірікті. Бұл стильдің негізгі мысалдары – Дож сарайы және қаладағы Ca' d'Oro. Қалада Ренессанс және Барокко стильдеріндегі бірнеше ғимараттар бар, оның ішінде Ca' Pesaro және Ca' Rezzonico. Венециялық талғам консервативті болды, ал Ренессанс архитектурасы 1470 жылдардан бастап ғимараттарда кеңінен танымал болды. Италияның басқа бөліктерінен гөрі, мұнда готикалық сарайлардың ерекше формасы сақталды, ол Венеция жағдайларына бейімделді. Барокко архитектурасына көшу де бірте-бірте болды. Бұл Гранд-канал мен басқа жерлердегі тығыз орналасқан ғимараттарға, тіпті әртүрлі кезеңдерге жататын ғимараттар қатар тұрған жерлерге де ерекше үйлесімділік сыйлайды. Мысалы, дөңгелек жоны бар аркалар Ренессанс ғимараттарында басқа жерлерге қарағанда жиірек кездеседі.

Рококо стилі

Венеция Рококо стиліндегі ең жақсы және ең талғамды дизайнды жасады деуге болады. Сол кезде Венеция экономикасы төмендеп бара жатқан еді. Ол теңіз күшінің көп бөлігін жоғалтты, саяси маңыздылығы бойынша өзінің бәсекелестерінен қалып қойды, ал қоғамы жеңіл мінезді болып, туризм экономиканың басты тірегіне айналды. Бірақ Венеция әлі де сән орталығы болып қала берді. Венециялық рококо әдетте өте бай және сәнді, көлемді дизайндарымен танымал болды. Венецияға тән жиһаз түрлеріне дивани да портего, ұзын рококо дивандары және қабырғаға орналастырылатын позетти кірді. Бай венециялықтардың жатын бөлмелері әдетте сәнді және кең болатын, қалың дамаск, барқыт және жібек маталардан жасалған перделермен және рококо стиліндегі әдемі ойылған төсектермен, гүлдер мен періштелердің мүсіндерімен безендірілген.

Шыны

Венеция өзінің әсем шыны бұйымдарымен танымал, олар венециялық шыны деп аталады және түрлі-түсті, күрделі әрі шеберлікпен жасалғандығымен әлемге әйгілі. Осы бұйымдардың көптеген маңызды ерекшеліктері 13 ғасырға дейін қалыптасқан. Сол ғасырдың соңында венециялық шыны өнеркәсібінің орталығы Венециядағы, жағалаудағы Мурано аралына көшірілді. Мұнда жасалған шыны Мурано шынысы деп аталады. Византия шеберлері венециялық шынының дамуында маңызды рөл атқарды. 1204 жылы төртінші крест жорығы кезінде Константинополь шабуылға ұшырағанда, бірқатар қолөнершілер Венецияға қашып келді; ал 1453 жылы Османлылар Константинопольді басып алғанда, одан да көп шыны өндірушілер келді. 16 ғасырға қарай венециялық шеберлер шынының түсі мен мөлдірлігін толық бақылауға алып, әртүрлі әшекейлеу техникаларын меңгерді. Венециялық шыны жасау өнерін Венеция шегінде сақтап қалуға жасалған барлық күш-жігерге қарамастан, ол басқа елдерге танылды және венециялық стильдегі шыны бұйымдар Италияның басқа қалаларында және Еуропаның басқа елдерінде өндірілді. Бүгінде әлемдегі ең танымал шыны брендтерінің бірнешесі Муранодағы тарихи шыны фабрикаларында әлі де өндірілуде. Олар: Venini, Barovier & Toso, Pauly, Millevetri және Seguso. Barovier & Toso 1295 жылы құрылған және әлемдегі ең көне 100 компанияның бірі саналады. 2021 жылдың ақпанында әлем Аляскадағы Пуньик нүктесін қоса алғанда, үш тарихи алдындағы инуит ескерткіштерінде венециялық шыныдан жасалған сауда моншақтары табылғанын білді. Бүгінде адам қоныстанбайтын бұл аймақ Брукс қатарының Континенттік бөлінісінен 2 шақырым қашықтықта орналасқан және Беринг теңізінен Солтүстік Мұзды мұхитқа дейінгі ежелгі сауда жолдарында болған. Зерттеушілердің пікірінше, бұл артефакттар Венецияда жасалғаннан бастап Еуропа, содан кейін Еуразия арқылы және ақырында Беринг бұғазы арқылы саяхаттаған. Бұл жағдай «Еуразия құрлығы арқылы құрлықпен тасымалдау нәтижесінде Батыс жарты шардағы тарихи алдындағы ескерткіштерінде еуропалық материалдардың табылуының алғашқы құжатталған мысалы» болып табылады. Моншақтардың жанынан табылған радиокөміртектік материалдарды зерттеу нәтижесінде археологтар олардың континентке шамамен 1440-1480 жылдар аралығында келгенін, яғни Христофор Колумбтан бұрын келгенін анықтады. Басқа зерттеушілер бұл моншақтардың 16 ғасырдың ортасына дейін Венецияда жасалмағанын және олардың 17 ғасырдың басында Францияда жасалған болуы мүмкін екенін атап өтті.

Venice is known for its ornate glass work, known as Venetian glass, which is world renowned for being colourful, elaborate, and skilfully made. Many of the important characteristics of these objects had been developed by the 13th century. Toward the end of that century, the centre of the Venetian glass industry moved to Murano, an offshore island in Venice. The glass made there is known as Murano glass. Byzantine craftsmen played an important role in the development of Venetian glass. When Constantinople was sacked in the Fourth Crusade in 1204, some fleeing artisans came to Venice; when the Ottomans took Constantinople in 1453, still more glassworkers arrived. By the 16th century, Venetian artisans had gained even greater control over the colour and transparency of their glass, and had mastered a variety of decorative techniques. Despite efforts to keep Venetian glassmaking techniques within Venice, they became known elsewhere, and Venetian style glassware was produced in other Italian cities and other countries of Europe. Some of the most important brands of glass in the world today are still produced in the historical glass factories on Murano. They are: Venini, Barovier & Toso, Pauly, Millevetri, and Seguso. Barovier & Toso is considered one of the 100 oldest companies in the world, formed in 1295. In February 2021, the world learned that Venetian glass trade beads had been found at three prehistoric Inuit sites in Alaska, including Punyik Point. Uninhabited today, and located 1 mile (2 km) from the Continental Divide in the Brooks Range, the area was on ancient trade routes from the Bering Sea to the Arctic Ocean. From their creation in Venice, researchers believe the likely route these artifacts traveled was across Europe, then Eurasia and finally over the Bering Strait, making this discovery "the first documented instance of the presence of indubitable European materials in prehistoric sites in the western hemisphere as the result of overland transport across the Eurasian continent." After radiocarbon dating materials found near the beads, archaeologists estimated their arrival on the continent to sometime between 1440 and 1480, predating Christopher Columbus. The dating and provenance has been challenged by other researchers who point out that such beads were not made in Venice until the mid 16th century and that an early 17th century French origin is possible.

Фестивальдар

Венеция карнавалы қалада жыл сайын өткізіледі, ол шамамен екі аптаға созылады және Шабанша күні аяқталады. Венециялық маскалар тағылады. Венеция биенналесі – өнер күнтізбесіндегі ең маңызды оқиғалардың бірі. 1895 жылы Esposizione biennale artistica nazionale (Италия өнерінің екі жылдық көрмесі) ашылды. 1942 жылдың қыркүйегінде биенналенің жұмысы соғыс салдарынан тоқтап, 1948 жылы қайта жаңғырды. Құтқарушы мерекесі шілде айының ортасында тойланады. Бұл мереке 1576 жылғы обаның аяқталуына алғыс айту үшін басталған. Джудекканы Венецияның қалған бөлігімен байланыстыратын баржалардан көпір салынады, ал оттықтар маңызды рөл атқарады. Венеция кинофестивалі – әлемдегі ең көне кинофестиваль. 1932 жылы графы Джузеппе Вольпи ди Мисурата Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica ретінде құрған фестиваль, содан бері жыл сайын тамыз айының соңында немесе қыркүйек айының басында Лидо аралында өтіп келеді. Корсетілімдер тарихи Палаццо дель Кинода, Лунгомаре Маркониде өтеді. Бұл әлемдегі ең беделді кинофестивальдердің бірі және Венеция биенналесінің құрамына кіреді.

Музыка

Италияның Венеция қаласы Италия музыкасының дамуында маңызды рөл атқарды. Венеция мемлекеті (ортағасырлық Венеция Республикасы) көбінесе «Музыка Республикасы» деп аталатын, ал 17 ғасырдағы аты-жөні белгісіз француздың айтуынша, «Әр үйдің ішінде біреу музыкалық аспапта ойнайды немесе ән салады. Қайда болса да музыка естіледі» деседі. 16 ғасырда Венеция композицияның ерекше стилімен (Венеция мектебі) және Адриан Вилларт сияқты композиторлардың еңбегімен Венеция полихоральдық стилінің дамуымен Еуропаның ең маңызды музыкалық орталықтарының біріне айналды. Венеция музыка баспасының алғашқы орталығы болды; Оттавиано Петруччи осы технология қолжетімді болғаннан кейін дерлік музыка жариялай бастады, ал оның баспа бизнесі бүкіл Еуропадан, әсіресе Франция мен Фландриядан композиторларды тартуға көмектесті. Ғасыр соңына қарай Венеция музыкасының көркемдігімен танылды, Андреа мен Джованни Габриелидің «көлденең стилі» көптеген хорлар мен аспаптық топтарды пайдаланды. Барокко дәуірінде Антонио Вивальди, Ипполито Сиера, Джованни Пиччи, Гироламо Далла Каса және тағы да басқалары сияқты көптеген белгілі композиторлар Венецияда өмір сүрді.

Оркестрлер

Венеция көптеген оркестрлердің мекені, мысалы, Orchestra della Fenice, Rondò Veneziano, Interpreti Veneziani және Venice Baroque Orchestra.

Кино, БАҚ және танымал мәдениет

Қала көптеген фильмдердің, ойындардың, көркем өнердің және әдебиеттің (мақалалар, көркем проза, ғылыми еңбектер және өлеңдерді қоса алғанда) түсірілім алаңы немесе таңдалған орны болды, сондай-ақ музыкалық бейнежазбалар, телешоулар және басқа да мәдени сілтемелерде де қолданылды.

Фотография

Фулвио Ройтер Венецияда көркем фотосуреттің алғашқы төңкершісі болды, одан кейін көптеген фотографтар туды, олардың туындылары көбінесе пошта карточкаларында жарияланып, кең халықаралық танымалдыққа ие болды. Нью-Йорк қаласында тұратын Лука Зордан Венецияда дүниеге келген.

Ас мәзірі

Венеция асханасы теңіз өнімдерімен ерекшеленеді, бірақ лагуна аралдарының бақша өнімдері, материктен келген күріш, жабайы аң және полиента да кіреді. Венецияның өзіне тән ерекше асханасымен танымал емес: ол жергілікті дәстүрлерді алыс елдермен ғасырлар бойғы байланыстардан туындаған ықпалдармен үйлестіреді. Оларға саордағы сардина (ұзақ сапарлар үшін консервіленген сардина); bacalà mantecato (норвегиялық балық және таза зәйтүн майынан жасалған рецепт); bisàto (маринадталған шабақ); risi e bisi – күріш, бұршақ және (қоспасыз) бекон; fegato alla veneziana, венециялық стильдегі бұзау бауыры; risòto col néro de sépe (өз қара сиясымен қараңғыланған сепия ризоттосы); cichéti, изыскалды және дәмді шағын тағамдар (тапасқа ұқсас); antipasti (алдын ала дастарқан); және просекко, көпіршікті, шаймаздақ тәтті шарап жатады. Сонымен қатар, Венеция алтын түсті, сопақ пішіндес baìcoli печеньелерімен, «балықшы наны» (pan del pescaór), бадам және фисташка жаңғақтары бар печеньелермен, қуырылған венециялық креммен немесе Бурано аралынан шыққан bussolài (сақина немесе «S» пішіндес майлы печенье және қысқа нан) печеньелерімен танымал; galàni немесе cróstoli (періште қанаттары); frìtole (шар тәрізді қуырылған пончиктер); fregolòtta (бадаммен кептірілген ұсақ торт); rosàda сүт пудингі; және сары жүгері ұнынан жасалған zaléti печеньелері. Тирамису десерті 1970 жылдары Тревизо қаласында ойлап табылып, Венето аймағында кең таралған.

Мода және сауда

14 ғасырда көптеген жас венециялықтар түрлі-түсті, денеге жақын кигізілген жолақтар кие бастады, олардың суреті Compagnie della Calza ("Шалбар клубы") деген қауымдастыққа жататынын көрсететін. Венеция Сенаты тұтыну заңдарын қабылдады, бірақ бұл заңды айналып өту үшін сәнге өзгерістер енгізуге ғана әкелді. Жарқыраған киімдердің үстінен қарапайым киімдер киіліп, кейін жасырын түстерді көрсету үшін кесілді, нәтижесінде 15 ғасырда ерлердің "кесілген" сәні таралды. Бүгінде Венеция сән мен сауданың маңызды орталығы болып табылады; Милан, Флоренция және Римдей маңызды емес, бірақ Верона, Турин, Виченца, Неаполь және Генуямен салыстыруға болады. Roberta di Camerino – Венецияда орналасқан жалғыз ірі итальяндық сән бренді. 1945 жылы құрылған бұл бренд венециялық шеберлер жасаған инновациялық қол сөмкелерімен әйгілі, олар көбінесе жергілікті тоқыма барқытпен жабылған.