Кіріспе
4 ғасырдағы грек жалдамалы әскерінің басшысы, Евбеядағы Ореу қаласынан шыққан Харидем (немесе Харидемос) б.з.д. 4 ғасырында өмір сүрген. Ол Афинамен құрделі қарым-қатынаста болды, кейде қаланың солтүстік Эгей теңізіндегі мүдделерін қорғауға көмектессе, кейде оған қарсы әрекет етті. Демосфен «Аристократқа қарсы» сөйлеген сөзінде оны Афинаға қарсы жасаған бірнеше сатқындық әрекеттері үшін айыптады, бірақ кейін ол афиналық азаматтыққа ие болып, қаланың генералдарының бірі болып сайланды. Осы қызметінде ол Македонияның Александр III (Ұлы) патшасымен қарым-қатынасын нашарлатты және 335 жылы Фива қиратылғаннан кейін елден қуылды. Ол Персияға қашып, алғашқыда Ұлы патшаның құрметіне бөленді, бірақ кейін Персия армиясының сапасын сынай кеткені үшін өлім жазасына кесілді.
Charidemus (or Kharidemos, ), of Oreus in Euboea, was an ancient Greek mercenary leader of the 4th century BC. He had a complicated relationship with Athens, sometimes aiding the city in its efforts to secure its interests in the northern Aegean, sometimes working against it. He was castigated by Demosthenes in his oration Against Aristocrates for repeated treacherous actions toward Athens, yet later he received Athenian citizenship and was elected one of its generals. In this capacity he ran afoul of Alexander III (the Great) of Macedon and was ordered into banishment after the destruction of Thebes in 335. He retired to Persia, where he was first honored by the Great King, but was later executed after sneering at the quality of the Persian army.
Ерте өмір
Харидем б.з.д. 390-жылдардың басында Евбеяның солтүстігіндегі Ореус қаласында (Хистияға жақын) туған, анасы - азамат, ал әкесі Филоксен есімді азамат емес адам болған. Оның алғашқы әскери қатысуы 377 жылы генерал Хабриас басқарған Ореусқа жасалған афиналық шабуылға қарсы болған деп саналады, онда ол жеңіл жаяу әскер ретінде қызмет еткен. Содан кейін ол бірнеше жыл бойы қарақшылықпен айналысты.
Ерте әскери мансап
368 жылы Харидем афиналық генерал Ификраттың 437 жылы Фракиядағы Стримон өзенінің сағасына жақын жерде Афина құрған Амфиполисті қайтарып алуға көмектесу үшін жалдаған әскерді басқарды. Афина Пелопоннес соғысы кезінде оны бақылауынан шығарып алып, кейін қайтарып ала алмады. Бұл кезде қала Халкидика түбегінің ірі қаласы Олинфтың қорғауында болды. Бұл жорық үш жылға созылды, бірақ нәтижесіз аяқталды. 365 жылы Ификрат Амфиполистен қаланың бағынуына мүмкіндік беретін бір топ тұтқынды әкелді. Бірақ келіссөздер басталар алдында Афина Ификратты қызметтен босатып, оның орнына Самос, Анатолия және Херсонес түбегінде жорықтар жүргізген Тимофейді тағайындады. Ификратқа тұтқындарды Афинаға жеткізуге бұйрық берілді, бірақ ол бұл міндетті Харидемге тапсырып, содан кейін солтүстікке, Тракияға, оның патшасы Котистің сарайына барды. Котис оның қайын атасы болды (сонымен қатар Афинаның жауы). Харидем тұтқындарды Афинаға апарудың орнына, оларды Амфиполиске қайтарып, Афинаның қаланы қайта бақылауға алу мүмкіндігін жойды. Бұл оқиғалардың нақты уақыты белгісіз, сондай-ақ Ификраттың тұтқындармен бірге Афинаға қайтпауының себебі де белгісіз. Ол қызметтен алынуына ренжіді ме? Ол Харидемге тұтқындарды беруді жасырын тапсырды ма? Немесе оның Котиспен туыстық байланысы туған қаласына деген адалдығынан басым болды ма? Бұл сұрақтар әлі де жауапсыз қалды. Тимофей жорық алаңына келген кезде, ол Харидемді және оның әскерін қайтадан жалдауға тырысты, бірақ Харидем ұсыныстан бас тартып, афиналық кемелермен бірге Херсонес түбегінің солтүк жағындағы Кардияға барып, Котиске қосылып, оны афиналық шабуылдан қорғауға көмектесті. Тимофей Амфиполисті қайтарып алуға тырысуды жалғастырғанда, Кардия шабуылдан босатылып, Харидем қаланы қорғауға қосылу үшін сол аймаққа оралды. Бірақ осыны істемес бұрын Тимофеймен кездесіп, оның қысымына көніп, афиналық жорыққа қайта қосылды. Келесі үш жыл ішінде Тимофей Амфиполистегі Олинфтің ықпалын жою үшін Халкидика түбегіндегі бірнеше қалаға шабуыл жасап, оларды соғысқа тартуға тырысты, бірақ Олинфтіктер оған ілеспеді. Осы уақыт аралығында Харидем мен оның жалдамалы әскері Афина үшін күресін жалғастырды. 362 жылы Амфиполисті екі рет басып алуға тырысқаннан кейін Тимофей Афинаға қайта шақырылды, ал Харидем қызметтен босатылды.
Сатраптардың көтерілісі
360-шы жылдардың соңы сатраптар көтерілісімен белгіленді. Бұл – бірнеше сатраптардың Персияның Ұлы патшасы Артаксеркс II-ден өздерінің аймақтарын тартып алуға жасаған шатақ әрекеті еді. Харидемнің осы оқиғадағы рөлін түсіну үшін сәл кері қайту қажет. Анадолияның солтүстік-батысындағы Фригия сатрабы Фарнабаз 388/7 жылы лауазымын тастап, қалған өмірін Артаксеркс сарайында өткізді. Сол кезде оның ұлы Артабаз басқаруға тым жас еді, ал оның үлкен ағасы (немесе қарындасының күйеуі – грек тіліндегі мағынасы нақты емес), Ариобарзан, регенттік қызметін атқарды. Артабаз ересек болған соң, Ариобарзан тақтан бас тартпады, сондықтан жас жігіт жер аударылды. 362 жылы, үйленіп, екі қызын өсіргеннен кейін, Артабаз Лидия сатрабы Автофрадат тарапынан тұтқынға алынып, түрмеге қамалды. Оның күйеу балалары Мемнон мен Ментор оны босату үшін көмек іздеп, афиналық қызметтен босатылғаннан кейін Харидемді және оның жалдамалы әскерлерін жалдады. Харидем, әдеттегідей, берген уәделерін орындамай, көп ұзамай бұл әрекеттен бас тартып, жалдамалы әскерлерімен бірге Фригияның ішкі аймандарындағы үш кішкентай қаланы – Скепсис, Кебрен және Илиумды басып алды, өзіне кішкентай иелік құру мақсатында болды. Өкінішке орай, Артабаз көп ұзамай босатылып, оған қарсы әскер жинады. Қоршауға түскен, азық-түлік жеткізуге мүмкіндік жоқ қамал ішінде Харидем ұзақ қоршау мен аштыққа тап болу қаупіне келді. Бұл жағдайды болдырмау үшін ол афиналық генерал Кефисодотқа хат жазды, ол сол кезде Коттиске қарсы Херсонес аймағында жорық жасап жатқан еді. Ол, егер оны қазіргі қиын жағдайдан құтқарса, аймақты бақылауда ұстауға көмектесетінін уәде берді. Бұл хабарды естіп, соғысқа түспей жағдайдан шығудың жолын көрген Мемнон мен Ментор Артабазды Харидемге және оның әскерлеріне жағалауға еркін өтуге рұқсат беруге көндірді. Бірақ, Кефисодотпен бірікпей, жалдамалы әскер тікелей Кардияға барып, афинялықтарға қарсы Котистің қорғанысына көмектесті.
Серсоблепттің кеңесшісі
360 жылы Котис өлтіріліп, оның ұлы Керсоблепт Шығыс Фракияны билеуге кірісті, ал оның бауырлары Берисад пен Амадок аймақтың орталық және батыс бөліктерін басқарды. Харидем жас патшаға сенімді кеңесші болып жақындасты, оның ең тиімді жолы – оның қарындасына үйлену болды. Келесі жылдары ол және оның жалдамалы әскері Пропонтта (қазіргі Мармара теңізі), Геллеспонтта және Херсонесте афиналық әскерлерге үздіксіз шабуыл жасады. Афина осы жағдайды шешу үшін бірнеше генерал жіберді. Афиналықтар басымдыққа ие болғанда Керсоблепт пен Харидем шарттарға келісіп, бірақ афиналық әскерлер шегінген соң оларды бұзатын.
Афина азаматтығы
357 ж., Шардың үлкен әскермен келгенімен, Керсоблепттер Афинаға қолайлы шарттармен Херсонес түбегін Афинаға қайтарды. Бұл үшін оны, әрине, Филипп Македонскийдің Амфипольді басып алуы және бүкіл Фракияға төнген қауіп итермеледі. Осы міндеті үшін және оның өтініші бойынша Афина Харидемге азаматтық және басқа да белгісіз құрметтер берді. Дегенмен, Афинамен арақатынасы Афина үшін мәселелі болып қала берді, әсіресе ол және Керсоблепт келісімді бұзып, бүкіл Фракияны жаулап алуға тырысқандары. Бұл мәселеде ең көп алаңдағандардың бірі шешен Демосфен еді. Екінші жағынан, Харидемнің де қолдаушылары болды. 352 ж., олардың бірі Аристомах, Афинадағы Керсоблепттің проксеносы (өкілі), Ассамблея алдында: «Харидем – Афина үшін Амфипольді қайтаруға қабілетті жалғыз адам», – деп мәлімдеді және оны генерал етіп тағайындауға кеңес берді. Сонымен қатар Аристократ афиналық Экклесияға (Ассамблеяға) Харидемге қарсы жасалған кез келген зорлық-зомбылықтан иммунитет беретін жарлық ұсынды. Бұл қорғаныс тек афиналықтардың ғана емес, кез келген адамның, кез келген жердегі әрекеттерін қамтыды. Ол Фракиядағы әскери іс-қимылдарға қатысқандықтан, оған зиян келтірген кез келген адам афиналық заңның қорғауынан тыс қалады және оның күш-жігеріне қарсылық білдірудің ықтималдығы төмендейді. Бірақ, ол заңға енгізілгенге дейін, Эвтикл Аристократты сотқа беріп, оны заңсыз ғана емес, сонымен қатар Харидемді мақтауда және Афинаның мүддесіне қарсы шыққандығы үшін айыптады. Оның сот алдындағы дәлелі Демосфеннің 23-ші сөйлеуі ретінде сақталған, ол Аристократқа қарсы және Харидем туралы біз білетін көптеген мәліметтердің көзі болып табылады. Эвтиклдің бұл жарлықты тоқтатуға сәттілікпен қол жеткізген-жетпегені белгісіз, бірақ Харидем 351/0 ж., мүмкін одан бұрын, Афинаның он генералдарының бірі болып сайланды. 351 жылдың күзінде ол Македонияның кез келген шабуылына қарсы сақтық шарасы ретінде он кемеден тұратын флотпен Геллеспонтқа барды. Ол 350 және 349 жылдары сол жерде болған сияқты, өйткені 349 ж. Македония мен Олинф арасындағы соғыс кезінде, Афина олинфтерді қолдауға тырысқанда, оған күштерін Халкидика түбегіне әкелуге бұйырылды. Бұл әрекет кезінде тарихшы Феопомп былай деп хабарлады: «Оның күн сайын ең үлкен ұстамсыздықпен, әрдайым ішіп-жеп, мас болып, ерікті әйелдерді азғыруға тырысқандығы мәлім болды; және ол өзінің ұстамсыздығын соншалықты биік деңгейге жеткізді, ол Олинтияның сенатынан өте әдемі және сәнді жас жігітті сұрауға батылдық жасады, ол Македониялық Дердаспен бірге тұтқынға алынған еді». Кейінгі жылдары Харидем генерал ретінде қызметін жалғастырды, бірақ ол 341/0 ж. тізімде Харес пен Фокионмен бірге экспедицияда қызмет еткенінен басқа белгісіз, олар Лесбостан Оронттан сатып алынған астық үшін төлеу үшін ақша жинауға тиіс болды. Кейронея шайқасынан кейін (338 ж.), Афина мен Фиваның күштері Македониядан жеңіліске ұшырағаннан кейін, Афина Ассамблеясында Харидемге әскердің қолбасшылығын және македониялықтармен қайта соғысу міндетін сеніп тапсыруды қалаған фракция болды, бірақ оларға «жақсы адамдар» қарсы шығып, қаланы Фокионның қолына беруге көндірді.
Жер аудару
335 жылы Александрдың әскері Теба қаласын қиратқаннан кейін, жас македониялық патша Афинаға қарай бет бұрды. Афиналықтар оны жұбатуға бар күштерін салды, бірақ ол Македониямен соғысты үнемі қолдаған бірнеше адамды тапсыруды талап еткенде, тартынды. Фокион мен Демадес келіссөздер жүргізу үшін жіберілді, және Александр Харидемді қуғынға салуды талап еткенмен, ол талабынан бас тарды. Сөйтіп, ол жалдамалы әскерден азаматқа айналған Харидем Персияға қашып, Дарий III патшаның сарайында құрметпен қарсы алынды. Кейін, патша Исс шайқасына (333 ж.) дайындық жүргізіп жатқанда, ол өзін тым батыл көрсетті. Парсы әскері Александрдың әскерін жеңуге жететіндей ме деп сұрағанда, Харидем македониялықтардың парсы әскерінің сән-салтанатына қызығушылық танытпайтынын, олар тәжірибелі жауынгерлер екенін және патша гректер мен македониялықтардан құралған, сондай күшпен қарсы келмесе, жеңе алмайтынын айтты. Бұл жауап Дарийді ашуға толтырып, ол Харидемді дереу өлімге кесуге бұйырды – бұл асығыс шешімді кейін өкінді.