Ассам тілінің жазу жүйесі – бенгал-ассам әліпбиінің бөлігі. Камарупи жазуынан дамыған, қазіргі түрі 5-17 ғасырлар аралығында қалыптасқан. Тіл тарихы, әліпби эволюциясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ассам тілінің жазу жүйесі және оның тамырлық жазуы
Writing system of the Assamese language
its ancestral script
Ассам әліпбиі – ассам тілінің жазу жүйесі және бенгал-ассам жазуының бір бөлігі. Бұл жазу Ассам және оған жақын аймақтарда санскрит, сондай-ақ бодо (қазір деванагари), хаси (қазір латын), мисинг (қазір латын), джайнтиа (қазір латын) және тағы басқа тілдерде қолданылған. Ол Камарупи жазуынан пайда болған. Жазудың қазіргі түрі 5 ғасырдағы Умачал/Нагаджари Ханикаргаон тас жазуларынан бастап, Гупта жазуының шығыс түрінің ерекшеліктерін қабылдап, 7 ғасырда Сиддхам жазуының маңызды белгілерін сіңіріп үздіксіз дамып келеді. 17 ғасырға қарай баспаға қажетті жинақтаудан кейін стандартты жазуға біріккен ассам әліпбиінің үш стилі (баминия, кайтели және гархгая) анықталды. Қазіргі стандарт бенгал әліпбиімен бірдей, екі әріптен басқа – ৰ (ро) және ৱ (во); ал ক্ষ (khya) әрпі жеке дауыссызға айналып, өзіндік фонетикалық ерекшелікке ие болды, ал бенгал әліпбиінде ол екі әріптің бірігісі болып табылады. Ахом әулеті тұсында Буранжылар ассам тілінде ассам әліпбиін қолданып жазылған. 14 ғасырда Мадхава Кандали ассам әліпбиін қолданып, атақты Саптаканда Рамаянасын жазды, ол Вальмикидің санскрит Рамаянасының ассам тіліне аудармасы. Кейіннен, 15-16 ғасырларда Шанкардев өзінің шығармаларын ассам және Браджавали диалектісінде, яғни бақти өлеңдері мен драмаларының әдеби тілінде жазу үшін оны пайдаланды. Ахом патшасы Супангмунг (1663–1670) өзінің мемлекеті үшін ассам монеталарын шығара бастаған алғашқы билеуші болды. Майтхили, бенгал, мейтей және сильхети тілдерін жазу үшін қолданылатын кейбір ұқсас жазулар да бар, олардың арасында шағын айырмашылықтар кездеседі.
The Assamese alphabet is a writing system of the Assamese language and is a part of the Bengali Assamese script. This script was also used in Assam and nearby regions for Sanskrit as well as other languages such as Bodo (now Devanagari), Khasi (now Roman), Mising (now Roman), Jaintia (now Roman) etc. It evolved from Kamarupi script. The current form of the script has seen continuous development from the 5th century Umachal/Nagajari Khanikargaon rock inscriptions written in an eastern variety of the Gupta script, adopting significant traits from the Siddhaṃ script in the 7th century. By the 17th century three styles of Assamese alphabets could be identified (baminiya, kaitheli and garhgaya) that converged to the standard script following typesetting required for printing. The present standard is identical to the Bengali alphabet except for two letters, ৰ (ro) and ৱ (vo); and the letter ক্ষ (khya) has evolved into an individual consonant by itself with its own phonetic quality whereas in the Bengali alphabet it is a conjunct of two letters. The Buranjis were written during the Ahom dynasty in the Assamese language using the Assamese alphabet. In the 14th century Madhava Kandali used Assamese alphabets to compose the famous Saptakanda Ramayana, which is the Assamese translation of Valmiki's Sanskrit Ramayana. Later, Sankardev used it in the 15th and 16th centuries to compose his oeuvre in Assamese and Brajavali dialect, the literary language of the bhakti poems (borgeets) and dramas. The Ahom king Supangmung (1663–1670) was the first ruler who started issuing Assamese coins for his kingdom. Some similar scripts with minor differences are used to write Maithili, Bengali, Meithei and Sylheti.
Тарих
V ғасырдағы Умачал тас жазуы аймақта жазудың алғаш рет пайда болғанын көрсетеді. Бұл жазу Самудрагуптаның Аллахабад жотасына жазылған жазуға өте ұқсас. Одан кейін тас пен мыс тақталардағы жазулар, сондай-ақ Шаанси қабық қолжазбалары XVIII-XIX ғасырларға дейін ассам алфавитінің үнемі дамуын көрсетіп тұр. 13 ғасырға қарай бұл жазу прото-ассам пішіндерін қалыптастырды деуге болады. 18-19 ғасырларда ассам жазуы үш түрге бөлінді: Кайтели (Камруп аймағында Лахари деп те аталады, оны брахмандар қолданбады), Бамуния (брахмандар санскрит үшін қолданды) және Гархгая (Ахом мемлекетінің мемлекеттік қызметкерлері қолданды). Олардың ішінде Кайтели стилі ең көп таралды, ортағасырлық кітаптар (мысалы, Хастир Видарнава) мен сатралар осы стильді пайдаланды. 19 ғасырдың басында Атмарам Сарма Серампурда басу үшін алғашқы ассам жазуын жасады, ал бенгал және ассам литографиясы қазіргі стандартқа бірікті.
The Umachal rock inscription of the 5th century evidences the first use of a script in the region. The script was very similar to the one used in Samudragupta's Allahabad Pillar inscription. Rock and copper plate inscriptions from then onwards, and Xaansi bark manuscripts right up to the 18th–19th centuries show a steady development of the Assamese alphabet. The script could be said to develop proto Assamese shapes by the 13th century. In the 18th and 19th century, the Assamese script could be divided into three varieties: Kaitheli (also called Lakhari in Kamrup region, used by non Brahmins), Bamuniya (used by Brahmins, for Sanskrit) and Garhgaya (used by state officials of the Ahom kingdom)—among which the Kaitheli style was the most popular, with medieval books (like the Hastir vidyrnava) and sattras using this style. In the early part of the 19th century, Atmaram Sarmah designed the first Assamese script for printing in Serampore, and the Bengali and Assamese lithography converged to the present standard that is used today.
Галант
Дауыссыз дыбысты өздігінен дауыссыз жазу үшін, негізгі әріптің астына халант белгісі қойылады. Ассам тілінде бұл белгі hôsôntô немесе tôlôr réf (төменгі réf деген мағынаны білдіреді) деп аталады. (্)
To write a consonant without the inherent vowel the halant sign is used below the base glyph. In Assamese this sign is called hôsôntô or tôlôr réf (meaning bottom réf). (্)
Қосынды дауыссыздар
Ассам тілінде үш дауыссыз дыбыс арасында дауыстылар болмастан тіркесуі мүмкін. Шамамен 122 қосымша әріп бар. Төменде бірнеше мысал келтірілген:
In Assamese, the combination of three consonants is possible without their intervening vowels. There are about 122 conjunct letters. A few conjunct letters are given below:
Ануксор
Ануксор (ং) мұрындық дауыс (жемірілген) дыбысты (велярлық) көрсетеді. Ануксор 5 барганың кез келгеніне жататын дауыссыз дыбыстан бұрын келсе, ол сол баргаға жататын мұрындық дауыс дыбысын білдіреді.
Anuxôr ( ং ) indicates a nasal consonant sound (velar). When an anuxar comes before a consonant belonging to any of the 5 bargas, it represents the nasal consonant belonging to that barga.
Кандрабинду
Чандрабинду (ঁ) - оған жалғанған дауыстының мұрыннан айтылуын көрсетеді.
Chandrabindu ( ঁ ) denotes nasalization of the vowel that is attached to it .
Биксарго
Биксарго (׃) /h/ дыбысына ұқсас дыбысты көрсетеді.