Кіріспе

Брахми жазуынан тараған барлық жазу жүйелерінің бастапқы түрі. Абугида жазу жүйелерінің отбасы. Брахми жазулары, сондай-ақ Индия жазулары деп те аталады, Үндістан субконтинентінің, Оңтүстік-Шығыс Азияның және Шығыс Азияның кейбір аймақтарында қолданылады. Олар ежелгі Үндістанның Брахми жазуынан шыққан және Оңтүстік, Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы бірнеше тілдер отбасындағы түрлі тілдерде қолданылады: Индо-арий, Дравид, Тибет-Бирма, Моңғол, Австроазиялық, Австронезиялық және Тай. Олар жапон канасының сөздік тәртібіне (гожюон) де бастау болды.

Тарих

Брахми жазулары брахми жазуынан тараған. Брахми жазуы б.з.д. 3 ғасырынан бастап, Ашока патша тұсында қолданылған императорлық бұйрықтарда анық куәландырылған. Солтүстік брахми Гупта дәуірінде Гупта жазуын тудырды, ол өз кезегінде орта ғасырларда көптеген қаріптерге айналды. VII-VIII ғасырларда дамыған ортағасырлық жазулардың көрнекті мысалдары – Нагари, Сиддхам және Шарда. Брахминің қайдан пайда болғаны туралы көптеген теориялар бар, бірақ ең қабылданған теория – ол арамей әліпбиінен шыққан, оның бірнеше глифтерімен ұқсастықтары бар. Сиддхам жазуы буддизмде ерекше маңызға ие болды, өйткені көптеген сутралар осымен жазылған. Сиддхам каллиграфиясы өнері бүгінгі күнге дейін Жапонияда сақталған. Жапон жазуының қазіргі заманғы кана жүйесінің кестелік түрі мен сөздік реті, ең алдымен буддизмнің таралуы арқылы, индий жазуларынан тараған деп саналады. Бұл сауда орындарында Үндістаннан шыққан санскрит жазуындағы ежелгі жазулар табылды. Бастапқыда жазулар үнді тілдерінде жасалған, бірақ кейін бұл жазулар Оңтүстік-Шығыс Азияның жергілікті тілдерін жазу үшін қолданылды. Содан кейін жазудың жергілікті түрлері пайда болды. 8 ғасырға қарай жазулар әр түрлі болып, аймақтық жазуларға бөлінді.

Салыстыру

Төменде бірнеше маңызды үнді жазуларының салыстырмалы кестелері келтірілген, олар бір бағандағы әріптердің барлығы бір Брахми әрпінен шыққан деген принцип бойынша құрылған. Сәйкесінше:
Кестелер толық емес. Егер әріптер кейіннен ойлап табылған болса және Брахми әрпінен туындамаса, олар көрсетілмеуі мүмкін. Бір бағандағы әріптердің айтылуы бірдей болмауы мүмкін. Айтылу қатары тек мысал ретінде келтірілген; Санскрит үшін, мүмкіндігінше, Халықаралық фонетикалық әліпби (IPA) арқылы, ал қажет болған жағдайда басқа тілде айтылуы көрсетілген. Транслитерация ISO 15919 стандарты бойынша жүзеге асырылған.