Кіріспе

Тай, Оңтүстік тай және Таиландта сөйлейтін көптеген басқа тілдерді жазу үшін қолданылатын абугида. Тай жазуы (อักษรไทย, ) – тай, Оңтүстік тай және Таиландта сөйлейтін көптеген басқа тілдерді жазуға пайдаланылатын абугида. Тай алфавиті (тай тілін жазу үшін қолданылады) 44 дауыссыз дыбыс белгісінен (พยัญชนะ, phayanchana) және 16 дауысты белгісінен (สระ, sara) тұрады, олар кем дегенде 32 дауысты форманы және төрт тондық белгіні (วรรณยุกต์ немесе วรรณยุต, ) құрайды. Көбінесе "тай алфавиті" деп аталғанымен, бұл шын мәнінде толыққанды алфавит емес, абугида – жазу жүйесі, онда толық әріптер дауыссыз дыбыстарды білдіреді, ал дауысты дыбыстар диакритикалық белгілермен көрсетіледі; дауысты дыбыс белгісінің болмауы "а" немесе "о" дыбысын білдіреді. Дауыссыз дыбыстар солдан оңға қарай жазылады, ал дауысты дыбыстар сөз айту кезінде дауыссыз дыбыстан кейін жоғары, төмен, солға немесе оңға жазылады, немесе осылардың комбинациясы қолданылады.

Тарих

Тай алфавиті Оңтүстік Үндістанның Паллава алфавитінен (ปัลลวะ) шыққан оңтүстік брахма жазу стилі - Ежелгі кхмер жазуынан (อักษรขอม, akson khom) туындаған. Дәстүр бойынша, оны 1283 жылы Ұлы Рамкамхаенг патша (พ่อขุนรามคำแหงมหาราช) жасаған. Тай жазуының ең ерте куәсі 1292 жылға жатқан Рам Камахаенг жазуы болып табылады, бірақ кейбір ғалымдар оның нақтылығына күмән келтіреді. Жазу сол кездегі Ежелгі кхмер жазуының ағымдық түрінен алынған. Толығырақ ақпарат үшін төмендегі «Тоналдық» бөлімін қараңыз. Тай әріптері латын әріптері сияқты үлкен және кіші әріптерге бөлінбейді. Сөздер арасындағы бос орындар, белгілі бір тілдік талаптар болмаса, қолданылмайды.

Белгілеу

Жазбалардағы шағын үзілістер үтірмен (จุลภาค немесе ลูกน้ำ, chunlaphak немесе luk nam) ал, ірі үзілістер нүктемен (มหัพภาค немесе จุด, mahap phak немесе chut) көрсетілуі мүмкін, бірақ көбінесе бос орынмен (วรรค, wak) белгіленеді. Тай жазуында қатысу белгілері (อัญประกาศ, anyaprakat) және дөңгелек жақшалар (วงเล็บ, wong lep немесе นขลิขิต, nakha likhit) да қолданылады, бірақ тік төртбұрыш жақшалар немесе фигуралық жақшалар қолданылмайды. Қысқарту үшін paiyan noi ฯ (ไปยาลน้อย) пайдаланылады. Пайян яи ฯลฯ (ไปยาลใหญ่) ағылшын тіліндегі "т.б." дегенмен мағынасы бірдей. Бірнеше ескірген символдар бөлімдердің басталуын немесе аяқталуын көрсететін. Құстың көзі ๏ (ตาไก่, ta kai, ресми түрде ฟองมัน, fong man деп аталады) бұрын абзацтарды белгілеу үшін қолданылған. Ангхан ку ๚ (อังคั่นคู่) бұрын тараудың соңына қойылған. Ал kho mut ๛ (โคมูตร) бұрын құжаттың соңында қолданылған, бірақ қазір қолданылмайды.

Әліппе бойынша тізім

Тай тілінде (оның бауырлас жүйесі Лао тілінде) жалғаулы дауыссыздар мен жеке дауыстылар жоқ, ал мұндай екі үлгі брахма жазуларында (мысалы, Бирма және Бали жазуларында) кең таралған. Жалғаулы дауыссыздарды қолданатын жазуларда әр дауыссыздың екі түрі болады: бастапқы және қосылған. Дауыстылардың тіркесі екі стильдегі дауыссыздар арқылы көрсетіледі. Бұл екі стиль Деванагари жазуындағыдай типографиялық лигатураларды құрауы мүмкін. Жеке дауыстылар буын дауысты белгісімен басталатын жағдайда қолданылады.

Оңтүстік тай

Оңтүстік тай тілінде жеті тонға дейін болады. Оңтүстік тай тілі тай әрпімен жазылғанда, сөйлеу тондарының көрсетілуі үшін әртүрлі ережелер бар. Тондар Нахон Си Тхаммарат акцентінің ережелері IPA Бірінші тон: Ұзын дыбыспен "жоғары" бастапқы дауыс класы және сөзден кейін "төмен" бастапқы дауыс класы. "Жоғары" бастапқы дауыс класы қысқа дыбыспен, ал "төмен" бастапқы дауыс класы сөзден кейін [k̚], [t̚], [p̚] қосымшаларымен. Екінші тон: "Жоғары" бастапқы дауыс класы, қысқа да, ұзын да дыбыс, және сөзден кейін "төмен" бастапқы дауыс класы. Үшінші тон: "Ортаңғы" ұзын дыбыспен бастапқы дауыс класы. "Орта" қысқа дыбыспен бастапқы дауыс класы [k̚], [t̚], [p̚] қосымшаларымен. Төртінші тон: "Ортаңғы" бастапқы дауыс класы, қысқа да, ұзын да дыбыс. Бесінші тон: Басты сөзбен "төмен" бастапқы дауыс класы. Алтыншы тон: "Төмен" ұзын дыбыспен бастапқы дауыс класы. Жетінші тон: "Төмен" қысқа дыбыспен бастапқы дауыс класы.