Кіріспе

Ахом тілінің жазуы үшін қолданылатын абугида – Ахом жазуы немесе Тай Ахом жазуы. Бұл – 18-ші ғасырдың соңына дейін Ахом халқы қолданған, қазір қайта жаңғырудағы ұйықтап қалған тай тілі. Ахом халқы Ахом патшалығын құрып, 13-шы мен 18-ші ғасырлар аралығында Брахмапутра өзені аңғарының шығыс бөлігін басқарған. Ескі Ахом тілі бүгінде осы жазумен жазылған көптеген қолжазбалар түрінде сақталып, мекемелер мен жеке тұлғалардың меншігінде бар.

Тарих

Ахом жазуы, түптеп келгенде, үнді немесе брахми жазуынан тараған болуы мүмкін. Брахми жазуы бейбіт жолмен, үнді мәдениетінің таралуы арқылы, Оңтүстік-Шығыс Азияға табиғи түрде, сауда жолдарындағы порттар арқылы тарады. Осы сауда орындарында Үндістаннан шыққан санскрит жазуларындағы ежелгі жазулар табылды. Бастапқыда жазулар үнді тілдерінде жасалған, бірақ кейін бұл жазулар Оңтүстік-Шығыс Азияның жергілікті тілдерін жазу үшін қолданыла бастады. Содан кейін, жазудың жергілікті түрлері пайда болды. 8 ғасырға қарай жазулар әртүрліге бөлініп, аймақтық жазуларға айналды. Ахом халқының өз жазуын 13 ғасырда Брахмапутра аңғарына көшіп келгенге дейін Жоғарғы Мьянмадағы Ескі Мон немесе Ескі Бірма тілдерінен алғаны болжанып отыр. Бұл ахом, ескі мон және ескі бирма жазуларындағы әріптердің ұқсас пішіндерімен дәлелденеді. Дегенмен, жазу мен тілдің бірнеше жүз жыл бойы қолданылу барысында өзгергені анық. Ахом жазуы мен тіліндегі ең алғашқы монеталар Субинфааның (1281-1293 жж.) тұсында айналымға түсті. Ахом жазуының үлгілері (Буранжилер) Ассам жинақтарында сақтаулы. Қолжазбалар, әдетте, агар ағашының (жергілікті атауы – сачи) қабығынан жасалған қағазға жазылған. Қазіргі күні Ахом халқы күнделікті өмірде оқу және жазу үшін Ахом жазуын қолданбайды. Алайда, ол мәдени маңызға ие және діни ән-күйлер мен әдебиеттерді оқу үшін пайдаланылады. 1920 жылы "Ахом-Ассам-Ағылшын сөздігі" үшін қолданылатын қаріптің баспалық түрі жасалды.