Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рио-де-Жанейродағы, Бразилиядағы автоспорт алаңы
Motorsport venue in Rio de Janeiro, Brazil
Jacarepaguá, the motorsport circuit in Rio
Жакарпагуа, Рио қаласындағы автоспорт трассасы, сол жерде орналасқан ауданның атымен де, Риоцентр автодромы деп те белгілі болды. 1978 жылдың қаңтарында, 1978 жылғы Бразилия Гран-присінен бірнеше апта бұрын ашылған бұл трасса он рет Формула-1 Бразилия Гран-присіне қабылдады, сондай-ақ CART, мотоспорт және автомобиль жарыстары үшін де пайдаланылды. 2012 жылы 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындары үшін салынатын нысандарға орын беру үшін бұзылып жатыр.
The Autódromo Internacional Nelson Piquet (Nelson Piquet International RaceTrack), also known as Jacarepaguá after the neighbourhood in which it was located, and also as the Autódromo Riocentro, was a motorsport circuit in Rio de Janeiro, Brazil. Opened in January 1978, a few weeks before 1978 Brazilian Grand Prix, it hosted the Formula One Brazilian Grand Prix on ten occasions, and was also used for CART, motorcycle racing and stock car racing. In 2012, it was demolished to make way for facilities to be used at the 2016 Summer Olympics.
Бастапқы схема
Бастапқы трасса 1971-1977 жылдары Барра-да-Тижука тас жолының орнында салынды, ол өзі құрғатылған батпақты жерге салынған және 1964-1970 жылдары қолданысқа енген. Трасса салыстырмалы түрде тегіс болды, ұзын пит-стрит және одан да ұзын артқы түзу учаскесі (бұл 1980-ші жылдардың ортасындағы турбо қозғалтқышты Формула-1 машиналарын жоғары жылдамдыққа жетуге мүмкіндік берді), сондай-ақ көптеген орташа және баяу жылдамдықты бұрыстар, олар көліктерді озуға жеткілікті кеңдік берді. Көрермендер сыйымдылығы ең жоғары 90 000 адамды құрады. 1978 жылғы жарысты есептемегенде, Формула-1 Гран-прилері наурыз немесе сәуір айында Рио-де-Жанейроның ыстық және ылғалды тропикалық күздің басында өткізілді.
The original circuit was built between 1971 and 1977 on the site of the Barra da Tijuca road course, which had itself been built on reclaimed marshland and was operational from 1964 to 1970. It was a relatively flat circuit, with a long pit straight and a longer back straight (which allowed the turbo engined Formula One cars of the mid 1980s to reach speeds of , and numerous mid speed to slow speed corners with plenty of room for overtaking. The maximum spectator capacity was 90,000. With the exception of the 1978 race, the Formula One Grand Prixs were held in March or April in Rio's very hot and humid tropical early autumn weather.
Формула бірінші
Судьялар алғашқы Бразилия Гран-приі трасса ашылғаннан кейін көп ұзамай, 1978 жылы өтті, және Аргентиналық Карлос Рейтеманн Flat 12 Ferrari 312T3 көлігімен жеңіске жетті. Рио қаласының қаңтар айындағы ыстық және ылғалды ауа райында Швециялық Ронни Петерсон революциялық жер эффектісі бар Lotus 78 Ford көлігімен поул-позицияны иеленген болатын. 1979 және 1980 жылғы жарыстар Сан-Паулудағы Интерлагос трассасында өткеннен кейін, F1 циркі трассаның қауіпсіздігіне және трассаның айналасындағы аймақтардағы кедейшілікке байланысты Интерлагосты қалдырды, бұл Формула 1-нің жаңа сәнді имиджіне қайшы келді. Рионың жағажайлары мен әдемі пейзажы осы жаңа бейнеге көбірек сай келді, сондықтан Бразилия Гран-приі 1980 жылдардың соңына дейін Жакарепагуада өтті. 1981 жылғы жарыс өте жаңбырлы ауа райында өтті және Рейтеманн тағы да жеңіске жетті, бұл жолы Williams FW07C Ford көлігімен, бірақ бұл жеңіс даулы болды: ол команданың әрі әлем чемпионы, Австралиялық Алан Джонсқа жеңіске жол беру туралы бұйрығына бағынбады. 1982 жылғы жарыс FISA–FOCA соғысының қақпа тасында болды және де дау-дамайға толы болды. Риода туған Нельсон Пике, өткен жылы әлем чемпионатында жеңіске жеткен, Brabham BT49 Ford көлігімен бірінші орынды иеленді, ал Финляндиялық Кеке Росберг Williams FW07C Ford көлігімен екінші орынды иеленді. Алайда, екеуі де "сумен салқындатылған тежегіштерімен" жарысқа қатысқандықтан және қалыпты салмақтан кем болғандықтан дисквалификацияланды. Бұл Ален Простқа турбоқозғалтқышпен жабдықталған Renault RE30 көлігімен үшінші орыннан жеңіске жетуге мүмкіндік берді, бұл француз үшін трассадағы алғашқы жеңіс болды және турбоқозғалтқышпен жабдықталған көліктердің трассадағы 7 тізбекті жеңісін бастады, бұл түпнұсқа турбо дәуірі 1988 жылғы F1 маусымынан кейін аяқталды. Бұл дисквалификация екі жарыстан кейін Сан-Марино Гран-приін бойкоттауға себеп болды. Алайда, 1980 жылғы Испания Гран-приінен айырмашылығы, онда Феррари, Рено және Альфа Ромео командалары (барлығы FISA тарапында болған) жарысқа қатыспады және нәтижелері жойылды, 1982 жылғы Сан-Марино Гран-приінің нәтижелері FOCA командаларысыз жарамды деп есептелді. Пике мен Росберг 1983 жылғы жарыста тағы да бірінші және екінші орынды иеленді, бірақ бұл жолы Росберг қана дисквалификацияланды, өйткені оның Williams FW08 Ford көлігі өртенгеннен кейін пит-стопта итеріліп қойылды. Көрсетілген жүргізушілерге сәйкес орын алмастырылмады. Бұл Пике үшін трассадағы алғашқы жеңіс болды, ол сол жылы екінші рет әлем чемпионатында жеңіске жетті. Пике өзінің Brabham BMW турбо көлігімен жарыста жеңіске жетті және турбоқозғалтқышпен жұмыс істейтін алғашқы F1 әлем чемпионы атанды. 1983 жылдан 1989 жылға дейін Бразилия Гран-приі маусымның ашылу жарысы болды. 1984 және 1985 жылғы жарыстарда да Прост жеңіске жетті, ол енді McLaren TAG көлігімен жарысатын. 1984 жылғы жарыста Айртон Сеннаның дебюті болды, ол Toleman TG183 Hart көлігімен жарысты және 1984 жылғы F1 маусымының алғашқы шығыны болды. Пике 1986 жылғы жарыста Williams FW11 Honda көлігімен жеңіске жетті, ал Сенна Lotus 98T Renault көлігімен бразилиялық 1-2 нәтижесін жасады, ал Прост 1987 жылғы жарыста McLaren MP4/3 TAG көлігімен Пикені жеңіп алды. Пике 1987 жылғы F1 маусымында үшінші (және соңғы) әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін, 1988 жылы трассаға оның есімі берілді. Алайда, ол сол жылғы жарыста Lotus 100T Honda көлігімен үшінші орынға ғана ие болды, өйткені Прост McLaren MP4/4 Honda көлігімен тағы да жеңіске жетті. 1988 жыл Формула 1-дегі түпнұсқа турбо дәуірінің соңғы жылы болды. Прост үшін бұл трассадағы 9 жарыстағы 5-ші жеңісі болды. 1989 жылғы жарыс турбоқозғалтқыштарға тыйым салынғаннан кейін алғаш рет өтті, және Ұлыбританиялық Найджел Манселл өзінің V12 қозғалтқышы бар Ferrari 640 көлігімен, Формула 1-дегі алғашқы жартылай автоматты беріліс қорабымен таңғаларлық жеңіске жетті. Тағы бір бразилиялық жүргізуші Маурисио Гугельмин 881 March көлігімен үшінші орынды иеленді (Прост екінші орынды иеленді), ал бір жыл бұрын өзінің алғашқы әлем чемпионатында жеңіске жеткен Сенна V10 McLaren MP4/5 Honda көлігімен біліктілікте трассаның ең жылдам айналымын 1:25.302 уақытында жасап, поул-позицияны иеленді. Жарыста жеңіске жеткеннен кейін Манселл Ferrari-дің сол кездегі сенімділік проблемалары туралы әңгімелеп, Риодан ерте ұшуға билет алғанын айтты. 1990 жылғы F1 маусымында Бразилия Гран-приі қысқартылған Интерлагосқа көшірілді, және одан бері сол жерде өткізіліп келеді.
The first Brazilian Grand Prix at the circuit took place shortly after opening, in 1978, and was won by Argentina's Carlos Reutemann in a Flat 12 Ferrari 312T3 in the oppressive heat and humidity of Rio's January summer season, after Sweden's Ronnie Peterson had taken pole position in the revolutionary ground effect Lotus 78 Ford. After the 1979 and 1980 races had been held at the Interlagos circuit in São Paulo, the F1 circus left the Interlagos circuit due to safety concerns with the circuit and the growing slums of the circuit's surrounding areas being at odds with Formula One's new glamour image. Rio's beaches and beautiful scenery were more suited to this new image, and the Brazilian Grand Prix was then held at Jacarepaguá for the remainder of the 1980s. The 1981 race was held in very wet conditions and was again won by Reutemann, this time driving a Williams FW07C Ford, and in controversial circumstances: he disobeyed the team's orders to let teammate and then reigning World Champion, Australia's Alan Jones, take the win. The 1982 race, held at the height of the FISA–FOCA war, was also shrouded in controversy. Rio born driver Nelson Piquet, who had won the World Championship the year before, finished first in a Brabham BT49 Ford, with Finland's Keke Rosberg second in a Williams FW07C Ford. However, both drivers were disqualified for being underweight, having raced with "water cooled brakes". This promoted Alain Prost, third in the turbocharged Renault RE30, to the win, the first of an eventual five for the Frenchman at the circuit and start a streak of 7 straight wins for turbo powered cars at the circuit until the original turbo era ended following the F1 season of 1988 season. The disqualifications, however, prompted most FOCA aligned teams – including Brabham and Williams – to boycott the San Marino Grand Prix two races later. However, unlike the 1980 Spanish Grand Prix where the factory teams of Ferrari, Renault and Alfa Romeo (all who were on the FISA side of the war) boycotted the race and the results were eventually voided, the 1982 San Marino Grand Prix results without the FOCA teams were counted. Piquet and Rosberg again crossed the line first and second in the 1983 race, although this time only Rosberg was disqualified, having had a push start in the pits after his Williams FW08 Ford caught fire. Unusually, the drivers below Rosberg were not promoted accordingly. The win was the first of two wins at the circuit for Piquet, who would go on to win his second World Championship that year. Piquet won the race in his Brabham BMW turbo and went on to be the first ever F1 World Champion to be powered by a turbocharged engine. From 1983 until 1989, the Brazilian Grand Prix was the opening race of the season. Both the 1984 and 1985 races were won by Prost, now racing a McLaren TAG. The 1984 race also saw the debut of Ayrton Senna, driving a Toleman TG183 Hart where he had the unfortunate 'honour' of being the first retirement of the F1 season of 1984 season. Piquet won the 1986 race in a Williams FW11 Honda, with Senna making it a Brazilian 1–2 in a Lotus 98T Renault, before Prost beat Piquet to win the 1987 race in a McLaren MP4/3 TAG. After Piquet won his third (and final) World Championship in F1 season of 1987, the circuit was named after him in 1988. However, he had to settle for third in a Lotus 100T Honda in that year's race, as Prost once again won in a McLaren MP4/4 Honda. 1988 was the last year of the original turbo era in Formula One. For Prost it was his 5th win in 9 races at the circuit. The 1989 race was the first to be held following the banning of turbo engines, and Great Britain's Nigel Mansell took a surprise win in his V12 powered Ferrari 640, complete with Formula 1's first semi automatic gearbox. Another Brazilian driver, Maurício Gugelmin, finished third in a March 881 (Prost finished second), while Senna, who had won his first World Championship the year before, set the fastest ever lap of the circuit in qualifying with a time of 1:25.302 to take pole position in a V10 McLaren MP4/5 Honda. After winning the race, Mansell joked that with the Ferrari's known reliability problems at the time he had booked an early flight out of Rio in anticipation of a short race for him. In F1 season of 1990, the Brazilian Grand Prix moved to a shortened Interlagos, where it has been held ever since.
CART
1996 жылдан 2000 жылға дейін CART сериясы Жакарепагуада "Эмерсон Фиттипальди Спидвей" деп аталатын трапеция пішіндес жарыс жолында жарыстар өткізді. Бұл жолдың ұзындығы шамамен ... болды. Алғашқыда "Рио 400" деп аталған, кейін 1999 жылы "Рио 200" деп қысқартылған жарысты 1996 жылы бразилиялық Андре Рибейро алғаш жеңіп алды. "Эмерсон Фиттипальди Спидвей" үшін трассадағы ең жылдам уақытты Эмерсонның жүрегі туған інісі Кристиан Фиттипальди 38.565 секундпен көрсетті. Жол трассасының барлық ұзындығы бойында трибуналар орналасқан ұзақ түзу сызық Speedway-дің бастапқы түзу сызығына айналды, ал пит-стоптар сол түзу сызық пен жол трассасының пит-стоптары арасындағы аймақта орналасты.
From 1996 to 2000 the CART series staged events at Jacarepaguá in an accessory trapezoid shaped speedway named "Emerson Fittipaldi Speedway", having approximately length. The race, originally the Rio 400, before being shortened to the Rio 200 in 1999, was first won in 1996 by Brazilian André Ribeiro. The circuit qualifying record for the Emerson Fittipaldi Speedway was set by Emerson's own nephew Christian Fittipaldi with a time of 38.565 for the track. The long back straight of the road course which had grandstands running its entire length became the front straight of the Speedway, with the pits located in the area between the straight and the pit straight of the road course.
Мотоциклдер Гран-приі
Сондай-ақ, бұл трассада 1995 жылдан 2004 жылға дейін Рио-де-Жанейро мотоциклдер Гран-присі өткізілді. Италияның тоғыз дүркін әлем чемпионы Валентино Росси ең көп жарысқа жеңіс тудырды, 2000–2003 жылдары төрт рет жеңіске жетті, ал Австралияның бес дүркін әлем чемпионы Майкл Духан 1996 және 1997 жылғы жарыстарда жеңіске жетті. Алғашқы Рио мотоцикл Гран-присін италиялық Лука Кадалора Yamaha YZR500 мотоциклінде айдап жеңіп алды. 2004 жылы трассада өткен соңғы жарысты жапондық Макото Тамада Honda RC211V мотоциклінде жеңіп алды. Барлығы өткен тоғыз Рио Гран-присінің жетісінде Хонда жеңіске жетті, ал Ямаха екеуінде жеңіске жетті.
The circuit also hosted the Rio de Janeiro motorcycle Grand Prix race from 1995 to 2004. Italy's nine time World Champion Valentino Rossi won the most races, winning four from 2000–2003, while Australian five time World Champion Michael Doohan won the 1996 and 1997 races. The first Rio Motorcycle Grand Prix was won by Italian Luca Cadalora, riding a Yamaha YZR500. The final race held at the circuit in 2004, was won by Japanese rider Makoto Tamada riding a Honda RC211V. Honda won seven of the nine Rio Grands Prix held, with Yamaha winning two.
Соңғы жылдар
2005 жылдың басында бұл жарыс трассасын ішінара бұзу жоспарланған, оның орнына 2007 жылғы Панамерикан ойындары үшін жаңа спорт кешені салынуға тиіс болды. Бұл трассаның ұзындығы шамамен қысқартылып, көптеген халықаралық жарыс сериялары үшін тым қысқа болар еді. Дегенмен, FIA-ның трассаның ең аз ұзындығы туралы қағидасы нақты емес. 2006 жылы жарыс тоқтатылуы мүмкін деген қауесеттерге қарамастан, бразилиялық «Stock Car Rio» жарысы сопақша және қалыпты трасса бөліктерін біріктіретін уақытша қысқа трассада өткізілді, ал старт/финиш сызығы Панамерикан ойындарының құрылысына орын босату үшін артқы түзуге жылжытылды. Трассаға қатысты тағы бір ұсыныс – клубтық тұрақты трасса және халықаралық деңгейдегі, жартылай тұрақты, жартылай тұрақ трассасын құру болды, ол аталған трассаны және парктің тұрақтарын пайдаланатын кеңейтімді қамтиды. Оны Герман Тильке жобалауға тиіс еді. 2008 жылдың қаңтарында трассаны бұзу туралы хабарланды, бұл қалаға 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына үміткер Рио-де-Жанейро үшін Олимпиадалық дайындық орталығын салуға мүмкіндік береді, және Рио бұл мүмкіндікті жеңіп алды. 2008 жылғы мәліметтерге сәйкес, трассаның құрамына бастапқы трассаның екінші бөлігі және бұрынғы басты түзу және артқы түзуді байланыстыратын «шаштық» бұрылысы кірді. Онда «Stock Car Corrida do Milhão» сияқты жарыстар өткізіліп, трасса активті қалпында болды. Трасса мен оған жақын орналасқан автоспорттық нысандар 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында пайдаланылатын жаңа нысандарға орын ашу үшін 2012 жылдың қараша айында толығымен бұзылды. 2013 жылдың наурызында «Формула-1» тобының бас директоры Берни Экклстоун «Формула-1» Гран-приін Сан-Паулудағы Интерлагос трассасынан Рио-де-Жанейроға көшіру мүмкіндігі талқыланып жатқанын, ал осыған қолайлы уақыт 2016 жылғы Олимпиада ойындарымен сәйкес келуі мүмкін екенін мәлімдеді. «Формула-1» соңғы рет 1989 жылы Рио-де-Жанейрода өткізілді, содан кейін 1990 жылы Сан-Паулуға оралды және содан бері сол жерде өткізіліп келеді. Алайда, 2022 жылға дейін Риода Гран-при өткізілген жоқ.
As of early 2005, there were plans to partially demolish this racetrack to make room for a new sports complex to be used for the 2007 Pan American Games. It would have made the track approximately long, thus making it too short for most international racing series. However, the FIA's ruling on a track's minimum length is ambiguous. In 2006, despite rumors of the race being cancelled, the Brazilian Stock Car Rio event was contested on a temporary short circuit combining sections of the oval and normal circuits and the start/finish line was moved to the back stretch, which was cut short to make room for the Pan American games venues. Another proposal for the circuit was to have both a club permanent circuit, and an international length half permanent, half car park circuit involving that circuit and an extension which utilises the car parks of the park. That would have been designed by Hermann Tilke. In January 2008 it was announced that the track was to be demolished to allow the city to build an Olympic Training Centre venue for the Rio de Janeiro bid for the 2016 Summer Olympics which Rio was successful in winning. As of 2008, the track comprised the original circuit's second half with a hairpin that connects the previous main straight and back straight. It remained active, with races such as Stock Car's Corrida do Milhão. The track and adjacent motorsport facilities were finally demolished in November 2012 to make way for new facilities to be used during the 2016 Summer Olympics. In March 2013 Bernie Ecclestone, CEO of the Formula One Group, said discussions were taking place for the Formula 1 Grand Prix to move from the Interlagos Circuit in São Paulo to Rio de Janeiro and a suitable time for this could be 2016, coinciding with the 2016 Olympic Games. Formula 1 last raced at Rio in 1989 before returning to São Paulo in 1990, where it has been held since. However, no Grand Prix was held in Rio as of 2022.