Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цунамиді анықтау және халықты ескерту жүйесі
System used to detect and warn the public about impending tsunamis
Цунами туралы ескерту жүйесі (ЦЕЖ) цунамилерді алдын ала анықтау және адам өміріне және мүлікке келтірілетін зиянды болдырмау үшін ескерту беруге арналған. Бұл жүйе екі маңызды компоненттен тұрады: цунамиді анықтауға арналған сенсорлар желісі және жағалау аймақтарын эвакуациялау үшін уақтылы дабыл беруге мүмкіндік беретін коммуникациялық инфрақұрылым. Цунами туралы ескерту жүйелерінің екі түрі бар: халықаралық және аймақтық. Жұмыс істеген кезде, сейсмикалық ескертулер бақылау мен ескертуді бастау үшін пайдаланылады; содан кейін, байқалатын теңіз деңгейінің биіктігінен (жағалаудағы су өлшегіштер немесе DART буйы) алынған деректер цунамидің болуын растау үшін қолданылады. Ескерту процедураларын толықтыру үшін басқа жүйелер де ұсынылған; мысалы, t толқынының ұзақтығы мен жиілік спектрі (бұл мұхиттың SOFAR каналында тұтқындалған жер сілкінісінің энергиясы) жер сілкінісінің цунами тудыру мүмкіндігін көрсетеді деген пікір бар.
A tsunami warning system (TWS) is used to detect tsunamis in advance and issue the warnings to prevent loss of life and damage to property. It is made up of two equally important components: a network of sensors to detect tsunamis and a communications infrastructure to issue timely alarms to permit evacuation of the coastal areas. There are two distinct types of tsunami warning systems: international and regional. When operating, seismic alerts are used to instigate the watches and warnings; then, data from observed sea level height (either shore based tide gauges or DART buoys) are used to verify the existence of a tsunami. Other systems have been proposed to augment the warning procedures; for example, it has been suggested that the duration and frequency content of t wave energy (which is earthquake energy trapped in the ocean SOFAR channel) is indicative of an earthquake's tsunami potential.
Тарих және болжау
Алғашқы қарапайым цунами туралы хабарлау жүйесі 1920 жылдары Гавайиде сынақтан өтті. 1946 жылғы 1 сәуірде (Алеут аралдарындағы жер сілкінісінен туындаған) және 1960 жылғы 23 мамырда (Вальдивия жер сілкінісінен туындаған) болған цунамилер Гавайи штатының Хило қаласында қатты қиратуға алып келді, осы оқиғалардың нәтижесінде одан да жетілдірілген жүйелер құрылды. Цунамилер ашық суда 500 мен 1000 км/сағ (шамамен 0,14 және 0,28 км/с) жылдамдықпен қозғалса, жер сілкінісін сейсмикалық толқындардың 4 км/с (шамамен 14 400 км/сағ) жылдамдықпен таралуының арқасында дерлік бірден анықтауға болады. Бұл, қауіп төнген аймақтарға қажет болған жағдайда ескертулер беруге және цунамиды болжауға мүмкіндік береді. Қай жер сілкінісінің ірі цунами тудыратынын сенімді түрде болжауға болатын модель әзірленгенше, бұл тәсіл нақты ескертулерге қарағанда көптеген жалған дабылдарға себеп болады.
The first rudimentary system to alert communities of an impending tsunami was attempted in Hawaii in the 1920s. More advanced systems were developed in the wake of the April 1, 1946 (caused by the 1946 Aleutian Islands earthquake) and May 23, 1960 (caused by the 1960 Valdivia earthquake) tsunamis which caused massive devastation in Hilo, Hawaii. While tsunamis travel at between 500 and 1,000 km/h (around 0.14 and 0.28 km/s) in open water, earthquakes can be detected almost at once as seismic waves travel with a typical speed of 4 km/s (around 14,400 km/h). This gives time for a possible tsunami forecast to be made and warnings to be issued to threatened areas, if warranted. Until a reliable model is able to predict which earthquakes will produce significant tsunamis, this approach will produce many more false alarms than verified warnings.
Тынық мұхиты
Тынық мұхитының көп бөлігі үшін цунами туралы ескертулер (SAME коды: TSW) АҚШ-тың NOAA мекемесіне қарасты, Гавайи штатындағы Эва-Бич қаласында орналасқан Тынық мұхиты цунами ескерту орталығы (PTWC) тарапынан шығарылады. NOAA-ның Аляска штатындағы Палмер қаласындағы Ұлттық цунами ескерту орталығы (NTWC) Аляска, Британ Колумбиясы, Орегон, Калифорния, Мексика шығанағы және Шығыс жағалауын қоса, Солтүстік Америка үшін ескертулер береді. PTWC 1949 жылы, 1946 жылғы Алеут аралдарындағы жер сілкінісінен және Гавайи мен Аляскада 165 адамның қаза болуына себеп болған цунамиден кейін құрылды; NTWC 1967 жылы құрылды. Халықаралық координация ЮНЕСКО-ның Үкіметаралық океанографиялық комиссиясы құрған Тынық мұхитындағы цунами ескерту жүйесі үшінгі Халықаралық координациялық топ арқылы қамтамасыз етіледі.
Tsunami warnings (SAME code: TSW) for most of the Pacific Ocean are issued by the Pacific Tsunami Warning Center (PTWC), operated by the United States NOAA in Ewa Beach, Hawaii. NOAA's National Tsunami Warning Center (NTWC) in Palmer, Alaska issues warnings for North America, including Alaska, British Columbia, Oregon, California, the Gulf of Mexico, and the East coast. The PTWC was established in 1949, following the 1946 Aleutian Island earthquake and a tsunami that resulted in 165 casualties on Hawaii and in Alaska; NTWC was founded in 1967. International coordination is achieved through the International Coordination Group for the Tsunami Warning System in the Pacific, established by the Intergovernmental Oceanographic Commission of UNESCO.
Чили
2005 жылы Чилиде Интегралды пластина шекаралық обсерваториясы Чили (IPOC) іске қосылды, ол келесі жылдары Антофагаста мен Арика арасындағы 600 км сейсмикалық қашықтықты мониторингтеу үшін 14 көппараметрлік станциялар желісіне айналды. Әрбір станция кең жолақты сейсмометр, акселерометр және GPS антеннасымен жабдықталды. Төрт станцияда қысқа базалық еңіс өлшегіш (маятник) орнатылды. Кейбір станциялар 3–4 метр тереңдікте жер астына орналастырылды. Бұл желі Чили Теңіз күштерінің Гидрографиялық және Океанографиялық қызметінің су деңгейін өлшеу құралын толықтырды.
In 2005, Chile started to implement the Integrated Plate boundary Observatory Chile (IPOC) which in the following years become a network of 14 multiparameter stations for monitoring the 600 km seismic distance between Antofagasta and Arica. Each station was provided with broadband seismometer, accelerometer, GPS antenna. In four cases, it was installed a short base tiltmeter (pendulum). Some stations were ubicated underground at a depth of 3–4 meters. The network completed the tidal gauge of the Hydrographic and Oceanographic Service of the Chilean Navy.
Үнді мұхиты (ICG/IOTWMS)
2004 жылы Үнді мұхитында болған цунами салдарынан шамамен 250 мың адам қаза тапты. 2005 жылғы қаңтарда Жапонияның Кобе қаласында Біріккен Ұлттар Ұйымының конференциясы өтіп, Халықаралық ерте ескерту бағдарламасына бастапқы қадам ретінде БҰҰ Үнді мұхитында цунамиді ескерту жүйесін құруға келісім берді. Бұл Индонезия және басқа да зардап шеккен аймақтар үшін ескерту жүйесінің құрылуына әкелді. Индонезияның жүйесі 2012 жылы қызметтен шықты, себебі анықтаушы буйлар жұмыс істемей қалды. Содан кейін цунамиді болжау сейсмикалық белсенділікті анықтаумен шектелді, ал жанартаудың атқылауына байланысты цунамиді болжау жүйесі болған жоқ. Индонезия 2018 жылдың қыркүйек және желтоқсан айларында цунамиге ұшырады. 2018 жылғы желтоқсандағы цунами жанартаудың әрекетінен туындады. Осы болжамдағы кемшілікті жою үшін Индонезия үкіметі теңіз деңгейін өлшейтін сенсорларды орнатты.
After the 2004 Indian Ocean Tsunami which killed almost 250,000 people, a United Nations conference was held in January 2005 in Kobe, Japan, and decided that as an initial step towards an International Early Warning Programme, the UN should establish an Indian Ocean Tsunami Warning System. This resulted in a warning system for Indonesia and other affected areas. Indonesia's system fell out of service in 2012 because the detection buoys were no longer operational. Tsunami prediction was then limited to detection of seismic activity, with no system to predict tsunamis based on volcanic eruptions. Indonesia was hit by tsunamis in September and December 2018. The December 2018 tsunami was caused by a volcano. Sea level sensors were then installed by the Indonesian government to fill the prediction gap.
Солтүстік-шығыс Атлантика, Жерорта теңізі және байланысты теңіздер (ICG/NEAMTWS)
ЮНЕСКО-ның Үкіметаралық Океанографиялық Комиссиясының 2005 жылғы маусымда өткен 23-ші сессиясында XXIII.14 қаулысымен құрылған Солтүстік-Шығыс Атлантика, Жерорта теңізі және оған қосылатын теңіздердегі цунамилерді ерте ескерту және олардың зиянын азайту жүйесі жөніндегі Үкіметаралық Координациялық Топтың (ICG/NEAMTWS) бірінші біріккен отырысы 2005 жылғы 21-22 қарашада Римде өтті. Италия Үкіметі (Италия Сыртқы істер министрлігі және Италияның Қоршаған ортаны және жер мен теңізді қорғау министрлігі) ұйымдастырған кездесуге 24 елден, 13 ұйымнан және көптеген бақылаушылардан 150-ден астам қатысушы қатысты.
The First United Session of the Inter governmental Coordination Group for the Tsunami Early Warning and Mitigation System in the North Eastern Atlantic, the Mediterranean and connected Seas (ICG/NEAMTWS), established by the Intergovernmental Oceanographic Commission of UNESCO Assembly during its 23rd Session in June 2005, through Resolution XXIII.14, took place in Rome on 21 and 22 November 2005. The meeting, hosted by the Government of Italy (the Italian Ministry of Foreign Affairs and the Italian Ministry for the Environment and Protection of Land and Sea), was attended by more than 150 participants from 24 countries, 13 organizations and numerous observers.
Кариб теңізі
Кариб теңізі елдерінің өкілдері 2008 жылғы наурыз айында Панама қаласында өткен кездесуде 2010 жылға дейін Кариб теңізінің барлық аймағында цунами ескерту жүйесін енгізуді жоспарлады. Панамадағы соңғы ірі цунами 1882 жылы 4500 адамның өмірін қиды. Барбадос аймақтық сынақ ретінде 2010 жылғы ақпан айында өз цунами протоколын қарап шығуға немесе сынақтан өткізуге ниетті.
A Caribbean wide tsunami warning system was planned to be instituted by the year 2010, by representatives of Caribbean nations who met in Panama City in March 2008. Panama's last major tsunami killed 4,500 people in 1882. Barbados has said it will review or test its tsunami protocol in February 2010 as a regional pilot.
Аймақтық ескерту жүйелері
Аймақтық (немесе жергілікті) ескерту жүйелері жақын жердегі соңғы жер сілкінісі туралы сейсмикалық деректерді пайдаланып, цунами қаупінің болуын анықтайды. Мұндай жүйелер 15 минуттан кем уақыт ішінде халыққа (жария хабарлау жүйелері мен дабылдар арқылы) ескерту бере алады. Су асты жер сілкінісінің эпицентрі мен магнитудасын, сондай-ақ цунаминің күтілетін уақытын жылдам есептеу мүмкін болғанымен, су астындағы қозғалыстар цунами толқындарын тудыра ма, жоқ па, анықтау көбінесе мүмкін емес. Осы себепті, мұндай жүйелерде қате дабылдар болуы мүмкін, бірақ бұл бұзылыс аз болады. Бұл, өте жылдам ескертулердің шектеулі аумақта тарауымен және қате дабылдың жүйедегі үлкен аумаққа әсер етуінің қиындығымен байланысты. Ал нағыз цунамилер тек шағын ғана бөлікке емес, кең аумаққа әсер етеді.
Regional (or local) warning system centers use seismic data about nearby recent earthquakes to determine if there is a possible local threat of a tsunami. Such systems are capable of issuing warnings to the general public (via public address systems and sirens) in less than 15 minutes. Although the epicenter and moment magnitude of an underwater quake and the probable tsunami arrival times can be quickly calculated, it is almost always impossible to know whether underwater ground shifts have occurred which will result in tsunami waves. As a result, false alarms can occur with these systems, but the disruption is small, which makes sense due to the highly localized nature of these extremely quick warnings, in combination with how difficult it would be for a false alarm to affect more than a small area of the system. Real tsunamis would affect more than just a small portion.
Жапония
Жапонияда бүкіл елде цунами туралы ескерту жүйесі бар. Егер күтілетін толқындар болса, жүйе әдетте жер сілкінісі туралы ерте ескерту (EEW) берілгеннен кейін бірнеше минут ішінде ескерту шығарады. 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунами кезінде ескерту шкаласы бойынша ең жоғары деңгейдегі ескерту 3 минут ішінде берілді; ол кем дегенде 3 метр (9,8 фут) биіктіктегі "ірі цунами" деп бағаланды. 2011 жылғы апаттан кейін, алдағы цунамилерді жақсы бағалау мақсатында 2013 жылдың 7 наурызында жаңартылған жүйе таныстырылды.
Japan has a nationwide tsunami warning system. The system usually issues the warning minutes after an Earthquake Early Warning (EEW) is issued, should there be expected waves. The tsunami warning was issued within 3 minutes with the most serious rating on its warning scale during the 2011 Tōhoku earthquake and tsunami; it was rated as a "major tsunami", being at least 3 m (9.8 ft) high. An improved system was unveiled on March 7, 2013 following the 2011 disaster to better assess imminent tsunamis.
Үндістан
Үндістан әлемдегі ең жетілген цунами ескерту жүйесіне ие бес елдің бірі. 2004 жылы Суматрада болған жер сілкінісінен кейін, Үндістан жағалауын қатты қиратып, үлкен цунами шапты, осыдан кейін Үндістан үкіметі INCOIS (Үндістанның мұхит ақпараты жөніндегі ұлттық орталығын) құруға мәжбүр болды. Орталық – Үндістанның Хайдарабад қаласында орналасқан Жер ғылымдары министрлігіне бағынатын Үндістан үкіметінің дербес ұйымы. Бұл орталық цунами туралы ескерту, мұхит күйін болжау, балық аулау аймақтары және тағы басқа салалардағы мұхит туралы ақпарат пен кеңес беру қызметтерін қоғамға, өнеркәсіпке және мемлекеттік органдарға ұсынады. Орталық 5 минут сайын 35 теңіз деңгейін өлшейтін құрылғылардан дерек алады. Бұдан өзге, толқынды байқау буяларынан, төменгі қысымды өлшегіштерден (BPR) және Үнді мұхиты аймағында (IOR) орнатылған сейсмографтар желісінен де дерек түседі. Үндістанның 1-түрлі цунами буйы жүйесі 2 бөліктен тұрады: жер үсті буйы және төменгі қысымды өлшегіш (BPR). BPR мен жер үсті буйы арасындағы байланыс акустикалық модемдер арқылы жүзеге асырылады, ал жер үсті буялары INSAT спутниктік жүйесін пайдаланып жағажайдағы стансаларға мәліметтер жібереді. Цунами ескерту станциясы Үндістан метеорологиялық департаментінің (IMD) 17 сейсмикалық стансасынан, Гималай геологиясы институтының (WIHG) 10 стансасынан және 300-ден астам халықаралық стансадан мәліметтер жинақтайды. INDOFOS (Үнді мұхиты болжау жүйесі) – мұхит күйін болжайтын қызмет, ол Үнді мұхитының беткі және тереңдегі ерекшеліктерін және жағдайын болжауға қабілетті. Бұл болжамдар ақпараттық орталықтар, радио, жергілікті цифрлық тақталар, веб-сайттар, телеарналар және жазылым қызметтері арқылы қолжетімді. Oceansat 2 жүйесі – ISRO операторы болып табылатын және Oceansat жер станциясымен бірлесе жұмыс істейтін, Үндістанның 5000 км радиусын қамтитын және теңіз флорасы мен фаунасын, сондай-ақ, мұхиттың бұрандалар, сақиналар, көтерілу сияқты ерекшеліктерін бақылауға қабілетті жерді бақылау спутниктерінің жиынтығы. Oceansat 2 2013 жылдың қазан айында «Файлин» циклонның құрлыққа тиюін болжау және оның салдарынан қорғану үшін сәтті қолданылды.
India is one of the 5 countries to have the most advanced tsunami warning systems in the world. In 2004, right after being hit by an earthquake in Sumatra, a massive tsunami devastated the coasts of India, prompting the Government of India to set up the INCOIS (Indian National Centre for Ocean Information Services). The center is an autonomous organization of the Government of India, under the Ministry of Earth Sciences, located in Pragathi Nagar, Hyderabad, India. This center offers ocean information and advisory services to society, industry, government bodies in areas like Tsunami warning, ocean state forecast, fishing zones and more. This center receives data from over 35 sea level tide gauges at intervals of 5 minutes. Along with this it receives data from wave rider buoys, bottom pressure readers (BPRs) and a network of seismographs that have been installed at various locations in the IOR (Indian Ocean Region). The Indian Tsunami Buoy Type 1 System consists of 2 units a surface buoy and a bottom pressure reader (BPR). Communication between BPR and the surface buoy is through acoustic modems and the surface buoys use the INSAT satellite system to communicate readings back to shore stations. The Tsunami warning station collates information from 17 seismic stations of the Indian Meteorological Department (IMD), 10 stations of Wadia Institute of Himalayan Geology (WIHG) and more than 300 international stations. INDOFOS (INDian Ocean FOrecasting System) is a service that forecasts the ocean state and is capable of predicting surface and sub surface features and states of the Indian Ocean. These forecasts are made accessible through Information centers, Radio, local digital sign boards, websites, TV channels and subscription services. Oceansat 2 system is a collection of earth observation satellites operated by ISRO in conjunction with Oceansat ground station that covers an area of 5000 km radius around India and is capable of monitoring sea flora and fauna along with oceanic features like meandering patterns, eddies, rings, upwelling and others. Oceansat 2 was successfully deployed to predict the landfall and mitigate the effects of Cyclone Phailin, in October 2013.
Ескертуді жеткізу
Цунамилерді анықтау және болжау – жүйенің жұмысының жартысы ғана. Ұсталған аймақтардағы халықты ескерту қабілеті де ошақтың мәні бар. Барлық цунами ескерту жүйелерінде байланыс құралдарының бірнеше деңгейі бар (мысалы, ұялы желілік хабарлама, SMS, электрондық пошта, факс, радио, мәтіндік хабар және телекс, көбінесе қорғалған, арнайы жүйелерді пайдаланады), бұл төтенше жағдай туралы хабарламаларды жедел қызметтерге және қарулы күштерге, сондай-ақ халықты ескерту жүйелеріне (мысалы, дабылдар) және Төтенше жағдай туралы ескерту жүйесі сияқты жүйелерге жіберуге мүмкіндік береді.
Detection and prediction of tsunamis is only half the work of the system. Of equal importance is the ability to warn the populations of the areas that will be affected. All tsunami warning systems feature multiple lines of communications (such as Cell Broadcast, SMS, e mail, fax, radio, texting and telex, often using hardened dedicated systems) enabling emergency messages to be sent to the emergency services and armed forces, as well to population alerting systems (e. g. sirens) and systems like the Emergency Alert System.
Кемшіліктер
Цунами толқындарының ашық суда қозғалу жылдамдығымен ешбір жүйе өте күрт пайда болатын цунамиден қорғай алмайды, егер аталған жағалау эпицентрге тым жақын болса. 1993 жылдың 12 шілдесінде Жапонияның Хоккайдо жағалауында болған жер сілкінісі салдарынан қатты цунами орын алды. Оның нәтижесінде Хоккайдоның Окушири кішкентай аралында 202 адам қаза тапты, ал жүздеген адам жоғалып кетті немесе жарақат алды. Бұл цунами жер сілкінісінен кейін үш-бес минут ішінде келді, ал көптеген құрбандар жер сілкінісінен аман қалғаннан кейін жоғарырақ жерге және қауіпті орындарға қашуға тырысқанда қалып қойды. Осындай жағдай Индонезияның Ачех аймағында да болды. Цунамиден күрт зардап шегу қаупі әлі де бар, бірақ ескерту жүйелері тиімді болуы мүмкін. Мысалы, егер АҚШ-тың батыс жағалауында өте үлкен субдукциялық аймақта (моменттік шамасы 9.0) жер сілкінісі болса, онда Жапониядағы адамдар цунами келгенге дейін 12 сағаттан астам уақыт (сондай-ақ Гавайи және басқа жерлердегі ескерту жүйелерінен ескертулер) алады, бұл оларға зардап шегуі мүмкін аймақтарды эвакуациялауға уақыт береді.
With the speed at which tsunami waves travel through open water, no system can protect against a very sudden tsunami, where the coast in question is too close to the epicenter. A devastating tsunami occurred off the coast of Hokkaidō in Japan as a result of an earthquake on July 12, 1993. As a result, 202 people on the small island of Okushiri, Hokkaido lost their lives, and hundreds more were missing or injured. This tsunami struck just three to five minutes after the quake, and most victims were caught while fleeing for higher ground and secure places after surviving the earthquake. This was also the case in Aceh, Indonesia. While there remains the potential for sudden devastation from a tsunami, warning systems can be effective. For example, if there were a very large subduction zone earthquake (moment magnitude 9.0) off the west coast of the United States, people in Japan, would therefore have more than 12 hours (and likely warnings from warning systems in Hawaii and elsewhere) before any tsunami arrived, giving them some time to evacuate areas likely to be affected.