Кіріспе

Жапонияның Хонсю аймағында болған мега-жер сілкінісі мен цунами. Ұлы Канто жер сілкінісі (関東大地震), жапон тілінде (関東大震災) деп те аталады, 1923 жылдың 1 қыркүйегінде, сенбі күні сағат 11:58:32 JST (02:58:32 UTC) негізгі жапон аралы Хонсюдағы Канто жазығында болды. Әртүрлі мәліметтерге сәйкес, жер сілкінісінің ұзақтығы төрттен он минутқа дейін болды. Көлемді өрт дауылдары және тіпті отты құйын да қаза болғандардың санына қосылды. Жер сілкінісінің магнитудасы момент магнитудасы шкаласы бойынша 7.9 баллды құрады, оның ошағы Сагами шығанағындағы Идзу Осима аралының тереңдігінде орналасқан. Бұл Сагами ойысы бойындағы Филиппин теңізінің плитасының Охотск плитасының астына енуінен туындаған конвергенттік шекараның бір бөлігінің жыртылуынан болды. Жер сілкінісінен кейін Канто қырғыны басталды. Жапониядағы корейлердің құдықтарды улағандары немесе қалаларға шабуыл жоспарлап отырғандары туралы қауесет тарады. Оған жауап ретінде жапон полициясы мен қарулы жасақтар корей ұлттық азаматтарын және корей деп күдіктенгендерді өлтірді. Қырғыннан қаза тапқандардың саны туралы бағалаулар әртүрлі, көптеген тәуелсіз дереккөздер 6000-нан 10000-ға дейін қаза болғандығын көрсетеді. Оқу-жаттығулар, білімді насихаттау шаралары және лайықты адамдарды марапаттау рәсімдері осы күнге орай ұйымдастырылады.

Соңынан пайда болған зорлық-зомбылық

Этнические корейцы подверглись массовому убийству после землетрясения. Министерство внутренних дел объявило военное положение и приказало всем начальникам участков полиции в первую очередь обеспечивать поддержание порядка и безопасности. Распространился ложный слух о том, что корейцы пользуются стихийным бедствием, совершают поджоги и грабежи, а также обладают бомбами. Антикорейские настроения усилились из-за страха перед корейским движением за независимость. В возникшей после землетрясения путанице, в городских районах Токио и Иокогамы произошли массовые убийства корейцев толпами, подогреваемые слухами о восстании и саботаже. Правительство сообщило, что в первую неделю сентября в Токио и Иокогаме толпы убили 231 корейца. Независимые источники утверждали, что число погибших было гораздо выше, от 6000 до 10000 человек. Некоторые газеты опубликовали слухи как факты, включая утверждение о том, что корейцы отравляют колодцы. Многочисленные пожары и мутная вода в колодцах, малоизвестный эффект сильного землетрясения, казалось, подтверждали слухи, исходившие от испуганных выживших, находившихся среди руин. Дружинники устанавливали блокпосты в городах и проверяли граждан с помощью пароля на якобы корейский акцент в японском языке: депортируя, избивая или убивая тех, кто не проходил проверку. В некоторых районах военнослужащие и полицейские сотрудничали с дружинниками при совершении убийств. Из 3000 корейцев, взятых под стражу на базе Армейского кавалерийского полка в Нарасино, префектура Чиба, 10% были убиты на базе или после освобождения в близлежащие деревни. В 1993 году в Вэньчжоу был воздвигнут памятник в память об этом. В ответ правительство обратилось к японской армии и полиции с просьбой защитить корейцев; 23 715 корейцев были взяты под охрану по всей Японии, 12 000 только в Токио. Сообщается, что начальник полиции Тсуруми (или Кавасаки, по некоторым данным) публично выпил воду из колодца, чтобы опровергнуть слух о том, что корейцы отравляли колодцы. В некоторых городах даже полицейские участки, в которые сбежали корейцы, подвергались нападениям толп, в то время как в других районах гражданские лица принимали меры для их защиты. Армия распространяла листовки, опровергающие слухи и предупреждающие жителей о нападениях на корейцев, но во многих случаях деятельность дружинников прекратилась только в результате операций армии против них. В нескольких задокументированных случаях солдаты и полицейские участвовали в убийствах, а в других случаях власти передавали группы корейцев местным дружинникам, которые затем убивали их. В разгар насилия толп против корейцев в регионе Канто региональная полиция и Императорская армия использовали предлог гражданских беспорядков для ликвидации политических диссидентов. Режиссер Чонконг О снял два документальных фильма о погромах: «Скрытые шрамы: Резня корейцев от берега реки Аракава до Ситамати в Токио» (1983) и «Избавленные от корейцев: Великое Кантоское землетрясение и лагерь Нарасино» (1986). В основном они состоят из интервью с выжившими, свидетелями и преступниками. Важность получения и предоставления точной информации после стихийных бедствий с тех пор подчеркивается в Японии. Литература по подготовке к землетрясениям в современной Японии почти всегда предписывает гражданам носить с собой портативное радио и использовать его для прослушивания надежной информации, а также не поддаваться слухам в случае сильного землетрясения.

Салдары

Жер сілкінісінен кейін үкіметтегілер астананы басқа жаққа көшіруді қарастырды. Жаңа астананың орналасатын жерлері талқыланды. Жапон комментаторлары осы апатты жапон халқының өзімшіл, әдепсіз және салтанатты тіршілік салтына қарсы Құдайдың жазасы деп түсіндірді. Бірақ, апатқа жауап ретінде, Жапонияға қаланы және жапондық құндылықтарды қайта жаңартуға бесiз мүмкүндік берілді деген сезім қалыптасты. Қаланың, елдің және жапон халқының жаңаруында жер сілкінісі апаттар мен қайта құру мәдениетін қалыптастырды, соның салдарынан соғыс аралық Жапонияда моральдық құлдырау және ұлттық жаңару туралы пікірлер күшейді, бұл милитаризм мәдениетіне әкелді. Жер сілкінісінен кейін Гото Шинпей Токионың жаңа жоспарын жасады, онда заманауи жолдар, пойыз қатынастары және қоғамдық қызметтер болды. Токионың барлық жеріне саябақтар салынды, олар паналау орындары ретінде пайдаланылды, ал қоғамдық ғимараттар жеке ғимараттарға қарағанда қатаң стандарттармен салынды, олар паналаушыларды қабылдауға арналған. Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі қиратулар ресурстарды шектеді. Франк Ллойд Райт Токиодағы Императорлық қонақүйдің жер сілкінісіне төтеп беру үшін жобаланғаны үшін мақтау алды, бірақ шындығында ғимарат зақымдалған, бірақ тұрды. АҚШ елшілігінің қирауынан кейін елші Сайрус Вудс елшілікті қонақүйге көшірді. Райттың құрылысы күтілген жер сілкінісінің күшіне төтеп берді және қонақүй 1968 жылға дейін пайдаланылды. Императорлық қонақүйді салуға қолданылған инновациялық дизайн және оның беріктігі танымал Lincoln Logs ойыншығының жасалуына ықпал етті. Аяқталмаған "Амаги" крейсері 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісіміне сәйкес Йокосукада әуе кемесіне айналдырылып жатқанда, жер сілкінісі кеменің корпусына жөндеуге келмейтін зақым келтірді, содан кейін ол бұзылып, аяқталмаған жылдам "Кага" шайқас кемесі оның орнына әуе кемесіне айналдырылды. Лондонмен салыстырғанда, онда 1870 жылдан бері қызба ауруының көрсеткіші төмендеп келе жатқан, Токиодағы көрсеткіш жоғары болды, әсіресе жұмысшы табының тығыз қоныстанған шығыс ауданына қарағанда, жоғары сыныпты тұрғын үйлердің солтүстік және батыс аудандарында. Бұл қалдықтарды тастаудың нашарлауымен байланысты, әсіресе солтүстік және батыс аудандарда, қаланың өсуіне байланысты дәстүрлі әдістердің тоқырауы салдарынан. 1923 жылғы жер сілкінісінен кейін санитариялық жағдайлардың нашарлығына байланысты ауру-сырқаудың жоғары деңгейіне әкелді, бұл қызбаға қарсы шаралар қабылдануына және қалалық инфрақұрылымның салынуына түрткі болды. АҚШ-тың батыс жағалауындағы Honda Point апаты, онда жеті АҚШ әскери-теңіз кемесі құрлыққа тіреліп, 23 адам қаза тапты, Жапониядағы жер сілкінісінен туындаған ерекше ағыстардың нәтижесінде навигациялық қателіктерге байланысты деп есептеледі.

Жады

1960 жылдан бастап, әр жылдың 1 қыркүйегі жер сілкінісін еске алу және адамдарға дайындық маңыздылығын еске салу үшін Апаттарды алдын алу күні ретінде белгіленеді, себебі тамыз және қыркүйек айлары тайфун маусымының ең қызу шағы болып табылады. Мектептер мен мемлекеттік және жеке ұйымдар апаттарға дайындық бойынша жаттығулар өткізеді. Токио Идзу түбегінің астындағы жарық қанатын жақын жерде орналасқан, ол орташа есеппен 70 жыл сайын үлкен жер сілкінісін тудырады. Сонымен қатар, Токио Сагами ойысының жанында орналасқан, бұл үлкен жер сілкінісіне әкелуі мүмкін ірі субдукциялық аймақ. Жыл сайын осы күні Жапонияның барлық мектептері жер сілкінісі болған дәл уақытта бір минуттық үнсіздік сақтайды, қаза тапқандардың құрметіне. Кейбір сырт көзден жасырын ескерткіштер Сумида ауданындағы Йокоамичо саябағында орналасқан, онда бір өрттен шамамен 38 000 адам қаза болған. Оқиғада Ұлы Канто жер сілкінісі туралы айтылады, ол баланың онымен байланыса алмауына себеп болды. Бұл әңгіме Йоасоби тобының "Тайшо Роман" әніне негіз болды, ал музыкалық бейнебаянда жер сілкінісі болған уақытты – 11:58 көрсетіп тұрған алып сағат бейнеленген.

Теледидар, кино немесе анимация

1983 жылғы «Ошин» асадорасында жер сілкінісі қайта жаңғыртылды, 114-117-ші эпизодтарда апаттың қаржылық және адамдық шығындары көрсетілді, себебі Ошин мен оның күйеуі Рюзо салған жаңа фабрика қирады, ал олардың адал қызметшісі Генджи ұлы Юды қорғап қаза тапты. Жер сілкінісі сюжеттің маңызды бөлігіне айналады, өйткені ол отбасын Сагаға көшіруге және Рюзоның ата-анасымен бірге тұруға мәжбүр етеді. Ұлы Канто жер сілкінісінен кейінгі оқиға 1998 жылғы «Өмірден кейін» фильмінде қайта жаңғыртылды, ол жапон тілінде «Вандафуру Райфу» (немесе керемет өмір) деп аталады. Хирокадзу Кореда режиссерлік еткен фильмнің сюжеті жаңадан қайтыс болғандардың тоқтау орнында өтеді. Жаңадан қайтыс болған адам өзінің ең бақытты естелігін өмірден кейінгі өмірге алып өтеді. Жаңадан қайтыс болғандардың бірі жер сілкінісінен кейін орманға барғандағы естеліктерін еске алады. Мичио Акаишидің «Акацуки но Ария» мангасында жер сілкінісі 8-томда бейнеленген. Кейбір орындар, кейіпкер Ария Канбара жиі баратын, оның пансионы және бай Нишимикадо әулетінің үйі сияқты, ол заңсыз мүшесі болып табылады, жарақат алғандар мен үйсіздерге пана болады. Арияның туған анасы қирандылардан қатты жарақат алып, кейін қайтыс болады, бұл Арияның тегі туралы қосалқы сюжетті бастайды. Юу Ватасенің 2017 жылғы жосей мангасында «Фушиги Юги Бяко Сенки» Сузуно Осуги кейіпкері жер сілкінісінен кейін алғаш рет Төрт Құдайлар әлеміне кіреді: оның әкесі Такао, отбасы үйі құлап, алған жарақаттарынан қайтыс болып жатыр, ал Сузуноның анасы Тамайо оған осылай істеуге бұйырады, осылайша ол апаттан және оның салдарынан аман қалады. Ұзақ уақыттан кейін ол бұрынғыдай Токиоға оралады, және жақын арада Сейджи Хори, сондай-ақ Хидео және Кеничи есімді екі жас жігітпен бірге марқұм Такаоның досы доктор Оикава күтіміне алынады. Ваки Яматоның мангасы «Хайкара сан га Тору» Ұлы Канто жер сілкінісінен кейін өзінің мәдени шыңына жетеді, бұл әйел басты кейіпкер Бенио Ханамура мен оның екінші махаббаты Тусейдің үйленуінен бұрын болады. Бенио некеге тұрып жатқан христиан шіркеуі құлаған кезде, ол қатты стресске ұшырайды, содан кейін ол ұзақ уақыттан бері жоғалған махаббаты Шинобуды табады, оның тағы бір махаббаты Лариса құрбан болғандардың арасында; олар қайта қосылады, ал Тусей оларды босатады. Макико Хиратаның жосей мангасы және анимесі «Kasei Yakyoku» оқиғасы жер сілкінісінен кейін біраз уақыт өткен соң аяқталады, бұл ақсүйек Акико Хасхоу, оның сүйіктісі Така Итоу және Акиконың жеке қызметшісі Сара Учида арасындағы басты махаббат үшбұрышының салдары ретінде болады. Жер сілкінісі Акико мен оның күйеу жігіті Киёсу Сайонджидің некелесуі туралы жарияланған кезде орын алады. Сара көшеде, ал Така Сараның бауыры Джуничируды Якузамен байланысты оқиғадан кейін ауруханаға апарып барады. Хашоулардың сарайы қиратылады, бұл Акико мен Сайонжи арасындағы эмоционалдық қақтығысқа әкеледі; сонымен қатар Сараның қала маңындағы қарапайым үйі де қиратылады, ал ол және Джуничирудың анасы жер сілкінісінен алған жарақаттарынан қайтыс болады. Морис Турнеурдың 1924 жылғы үнсіз фильмі «Тормент» сюжетінде Йокогамадағы жер сілкінісі бейнеленген, сондай-ақ фильмде Канто жер сілкінісінің кадрлары қолданылған. 2013 жылы режиссер Хаяо Миядзаки түсірген «Жел көтеріледі» анимациялық фильмінде басты кейіпкер Жиро Хорикоси инженерлік мамандықты оқуға пойызбен Токиоға барады. Жолда 1923 жылғы жер сілкінісі болып, пойызға зақым келтіріп, қалада үлкен өрт шығады. Манга мен анимедегі «Тайшо Отоме ертегісі» (Сана Кириока) оқиғасының бір бөлігі жер сілкінісі кезінде болады. Сол кезде Юзуки Токиода досын көріп жүрді, бұл Тамахиконы алаңдатады және оның соңынан Токиоға барады. 2022 жылы түсірілген Макото Шинкай режиссерлік еткен «Сузуме но Тодзимари» анимациялық фильмінде жер сілкінісі туралы Токионың 100 жыл бұрынғы апатынан хабар беретін бөлімде қысқаша айтылады.

Анықтамалар және қосымша оқу

Олдрич, Дэниел П. "Физикалық емес, әлеуметтік инфрақұрылым: 1923 жылғы Токио жер сілкінісінен кейін азаматтық қоғамның маңызды рөлі". Апаттар 36.3 (2012): 398–419. Борланд, Жанет. "Әлсіздік пен төзімділік дауыстары: балалар және олардың 1923 жылғы жер сілкінісінен кейінгі Токиодағы естеліктері". Жапондық зерттеулер 36.3 (2016): 299–317. Кланси, Грегори. "Апат құрбандарының сипатының өзгеруі: Жапонияның 'Ұлы жер сілкіністерінен' алынған дәлелдер". Азияны сын тұрғысынан зерттеулер 48.3 (2016): 356–379. Хантер, Жанет. "'Үлкен шатасу мен тәртіпсіздік' пе? 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісі кезіндегі жапон экономикасы". Азия зерттеулер журналы (2014): 753–773 онлайн. Хантер, Жанет және Кота Огасавара. "Аймақтық нарықтардағы баға шоктары: Жапонияның 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісі". Экономикалық тарихқа шолу 72.4 (2019): 1335–1362. Pdf. Вейзенфелд, Дженнифер. Апатты бейнелеу: Токио және Жапонияның 1923 жылғы Ұлы жер сілкінісінің визуалды мәдениеті (Калифорния университеті, 2012).