Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төменгі неміс жазушысы (1810–1874)
Low German writer (1810–1874)
Фриц Ройтер (7 қараша 1810 – 12 шілде 1874; туған кезде Генрих Людвиг Кристиан Фридрих Ройтер аталған) – Солтүстік Германиядан шыққан көрнекті жазушы және төменгі неміс әдебиетіне үлкен үлес қосушы.
Fritz Reuter (7 November 1810 – 12 July 1874; born as Heinrich Ludwig Christian Friedrich Reuter) was a novelist from Northern Germany who was a prominent contributor to Low German literature.
Ерте өмір
Фриц Ройтер Мекленбург-Шверин герцогтығының Ставенхаген қаласында, оның әкесі қала әкімі және шериф (Штадтрихтер) болған шағын қалашықта дүниеге келді. Ол үйде жеке репетиторлардың сабағын алды, содан кейін Мекленбург-Стрелицтегі және Пархимдегі гимназияларда білім алды.
Fritz Reuter was born at Stavenhagen in the Duchy of Mecklenburg Schwerin, a small country town where his father was mayor and sheriff (Stadtrichter) and, in addition to his official duties, carried on the work of a farmer. He was educated at home by private tutors and subsequently at Gymnasien in Mecklenburg Strelitz and in Parchim.
Білім беру және студенттік бауырластар
1831 жылдың 19 қазанында Ройтер әкесінің тілегімен Росток қаласында құқықтануды оқуға кірісті. Ол сол жерде «Вандалия Росток» корпусына қосылды, бірақ «дөрекі мінез-құлық» және «burschenschaft қызметі» салдарынан көп ұзамай одан қуылды. 1831/32 оқу жылының қысқы семестрінде ол Росток Бюрсшаншафты студенттік бауырластығына қосылды. Ройтер өмір бойы Мориц Виггерспен дос болды және Джон Бринкманды жақтырмады, олар екеуі де студент кезінде «Вандалия» корпусының белсенді мүшелері болған. 1832 жылдың мамыр айынан бастап ол Йенада оқуын жалғастырды. 1832 жылдың 13 шілдесінде ол Allgemeine Burschenschaft мүшесі болды және оның «Germania» радикалды қозғалысына қосылды, осының салдарынан сол жылы алғаш рет тұтқындалды. 19 ақпанда Ройтер Йенадан шығып, алдымен Кембургке барып, Галле немесе Лейпциг қалаларына оқуға рұқсат алуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады.
On 19 October 1831, Reuter began studying jurisprudence according to his father's wishes in Rostock. There he joined the Corps Vandalia Rostock, who expelled him again a short time later because of "rough behaviour" and "burschenschaft activities". In the winter term of 1831/32 he joined the Rostock Burschenschaft, a student fraternity. Throughout his life, Reuter was friends with Moritz Wiggers and had a heartfelt dislike for John Brinckman, both of whom had also been active at Vandalia as students. From May 1832 he continued his studies in Jena. There he became a member of the Allgemeine Burschenschaft on 13 July 1832 and joined its radical movement "Germania", which is why he was arrested for the first time that same year. On 19 February, Reuter left Jena and went initially to Camburg. He tried to get a study permit for Halle or Leipzig, but was unsuccessful.
Бастапқы мансабы және түрмеге қамау
1831 жылы Росток университетінде құқықтану бойынша лекцияларды тыңдай бастады, ал келесі жылы Йена университетіне барып оқуын жалғастырды. Мұнда ол саяси студенттер клубы "Germania" мүшесі болды және 1833 жылы Берлинде Пруссия үкіметі тарапынан тұтқындалып, Силезиядағы Сильберберг бекінісіне қамауға алынды. Оған қарсы нақты дәлел ретінде тек клубтың түсін кигені ғана айтылды, бірақ ол мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Бұл үкімді Пруссия королі Фредерик Вильгельм III Пруссияның Фест Кобург бекінісінде отыз жылға бас бостандығынан айыруға өзгертіп жіберді. 1838 жылы Мекленбург герцогының тікелей араласуымен ол туған мемлекетінің билігіне тапсырылды және келесі екі жылын Домиц бекінісінде өткізді, бірақ 1840 жылы Фридрих Вильгельм IV Пруссия тағына отырғаннан кейін кешірім жарияланып, босатылды. Рейтер қазір отыз жаста болса да, құқық тағылымын жалғастыру үшін Гейдельбергке кетті, бірақ әкесі оқуға салғырт қарағанын анықтаған соң, оқуын тастауға мәжбүр болды. Мекленбургке қайтқаннан кейін ол Джебельде дін қызметкері болған туысымен біраз уақыт бірге тұрды, содан кейін 1842 жылы "штром" (оқушы) ретінде шаруашылықта жұмыс істеуге кірісті. 1845 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол мұрагерлік құқығынан айырылғанын білді және өзіне жеке шаруашылық алудың мүмкін еместігін түсінді. Сондықтан ол жазуға кірісті, алдымен жоғары неміс тілінде, кейін төменгі неміс тілінде жазып, үлкен жетістікке жетті. 1850 жылы ол Помераниядағы Трептоу-ан-дер-Толленсе (қазіргі Альтрентрептоу, Мекленбург-Форпоммерн) кішкентай қаласында жеке репетитор болып орналасты және осы кезде Мекленбург пасторының қызы Луиза Кунтцеге үйленді.
In 1831, Reuter began to attend lectures on jurisprudence at the University of Rostock, and in the following year went to the University of Jena. Here he was a member of the political students' club Burschenschaft "Germania," and in 1833 was arrested in Berlin by the Prussian government and interned at Fort Silberberg in Silesia. Although the only charge which could be proved against him was that he had been seen wearing the club's colours, he was condemned to death for high treason. This sentence was commuted by King Frederick William III of Prussia to imprisonment for thirty years in a Prussian fortress, Feste Coburg. In 1838, through the personal intervention of the Grand Duke of Mecklenburg, he was delivered over to the authorities of his native state, and he spent the next two years in the fortress of Dömitz, but was set free in 1840, when an amnesty was proclaimed after the accession of Frederick William IV to the Prussian throne. Although Reuter was now thirty years of age, he went to Heidelberg to resume his legal studies, but was forced by his father to give them up when it was found that he paid little attention to his studies. After returning to Mecklenburg, he spent some time with his uncle, a minister at Jabel, and then began working on an estate, in 1842, as Strom (trainee). Finding out, upon his father's death in 1845, that he had been disinherited, he realized that acquiring an estate of his own was out of the question, and he began to write, first in High German, later, with more success, in Low German. In 1850 he settled as a private tutor in the little town of Treptow an der Tollense in Pomerania (today Altentreptow, Mecklenburg Vorpommern), and was now able to marry Luise Kuntze, the daughter of a Mecklenburg pastor.
Алғашқы еңбектері
Рейтердің еңбектерінің библиографиясы үшін қараңыз: de:Fritz Reuter#Werke. Рейтердің алғашқы жарияланымы – төменгі неміс тілінде жазылған, «Läuschen un Riemels» («анекдоттар мен ұйқастар», 1853 ж.) атты әртүрлі өлеңдер жинағы болды. 1858 жылы екінші жинақ жарық көрді. Кітапқа үміт беретін жауап келді, одан кейін «Polterabendgedichte» (1855) және «De Reis' nach Belligen» (1855) жарық көрді. Соңғысы – Мекленбург шаруаларының Бельгияға (олар ешқашан жетпейді) заманауи егіншілік құпияларын үйренуге бару туралы оқиғасын қамтитын, әзілге толы эпикалық өлең. 1856 жылы Рейтер Трептоуды тастап, Ньюбранденбургке көшіп, өзінің бар уақытын әдеби еңбекке арнауға бел буды. Оның келесі кітабы (1858 ж. жарық көрген) – «Kein Hüsung», Мекленбург ауыл өмірінің ең жағымсыз жақтарын күшпен және айқындығымен көрсететін өлеңдік эпос. 1860 жылы Рейтердің өлеңмен жазылған соңғы туындысы – «Hanne Nüte un de lütte Pudel» жарық көрді. 1861 жылы Рейтердің танымалдығын «Schurr Murr» жинағы одан әрі арттырды, оның бір бөлігі стандартты неміс тілінде болғанмен, бұл жұмыс «Olle Kamellen» («Ескі заманның әңгімелері») атты әңгімелер сериясымен салыстырғанда маңызсыз. 1860 жылы жарық көрген бірінші томда «Woans ick tau 'ne Fru kam» және «Ut de Franzosentid» кіріп отырды. «Ut mine Festungstid» (1861) екінші томды құрады; «Ut mine Stromtid» (1864) үшінші, төртінші және бесінші томдарды; ал «Dörchläuchting» (1866) – алтыншы томды құрады. Бәрі автордың туған жерінің платтдойч диалектісінде жазылған. «Woans ick tau 'ne Fru kamm» – нұрлы әңгіме, онда Рейтер әйеліне қалай ұнағанын, жартылай шуақты, жартылай әзіл-қалжыңмен айтады. «Ut de Franzosentid» оқиғасы 1813 жылы Ставенхагенде және оның айналасында өтеді, ал оқиғаның кейіпкерлері Германияның жүрегін қозғаған Наполеон соғыстарымен байланысты. «Ut mine Festungstid» – Рейтердің түрмедегі қиындықтары туралы баяндама, ол идеясы және стилі жағынан да кем емес. Екі романды да Карл Ф. Байершмидт ағылшын тіліне аударған: «Ut mine Festungstid» – 1975 жылы «Өмірімнің жеті жылы» деп, ал «Ut de Franzosentid» – 1984 жылы «Француздар мұнда болған кезде» деп жарияланды.
For a bibliography of Reuter's works see :de:Fritz Reuter#Werke. Reuter's first publication was a collection of miscellaneous poems, written in Low German, entitled Läuschen un Riemels ("anecdotes and rhymes," 1853; a second collection followed in 1858). The book, which was received with encouraging favour, was followed by Polterabendgedichte (1855), and De Reis' nach Belligen (1855), the latter a humorous epic poem describing the adventures of some Mecklenburg peasants who resolve to go to Belgium (which they never reach) to learn the secrets of modern farming. In 1856 Reuter left Treptow and established himself at Neubrandenburg, resolving to devote his whole time to literary work. His next book (published in 1858) was Kein Hüsung, a verse epic in which he presents with great force and vividness some of the least attractive aspects of village life in Mecklenburg. This was followed, in 1860, by Hanne Nüte un de lütte Pudel, the last of the works written by Reuter in verse. In 1861 Reuter's popularity was largely increased by Schurr Murr, a collection of tales, some of which are in standard German, but this work is of slight importance in comparison with the series of stories, entitled Olle Kamellen ("old stories of bygone days"). The first volume, published in 1860, contained Woans ick tau 'ne Fru kam and Ut de Franzosentid. Ut mine Festungstid (1861) formed the second volume; Ut mine Stromtid (1864) the third, fourth and fifth volumes; and Dörchläuchting (1866) the sixth volume – all written in the Plattdeutsch dialect of the author's home. Woans ick tau 'ne Fru kamm is a bright little tale, in which Reuter tells, in a half serious half bantering tone, how he wooed the lady who became his wife. In Ut de Franzosentid the scene is laid in and near Stavenhagen in the year 1813, and the characters of the story are associated with the great events of the Napoleonic wars which then stirred the heart of Germany to its depths. Ut mine Festungstid, a narrative of Reuter's hardships during the term of his imprisonment, is no less vigorous either in conception or in style. Both novels have been translated into English by Carl F. Bayerschmidt, Ut mine Festungstid as Seven Years of My Life in 1975, and Ut de Franzosentid as When the French Were Here in 1984.
Кейінгі еңбектері
Рейтердің еңбектерінің библиографиясы үшін қараңыз: de:Fritz Reuter#Werke. "Менің шаруашылық күндерім" романы (Ut mine Stromtid, 3 томдық) – Рейтердің ең көрнекті туындысы. Ол суреттейтін адамдар – Мекленбургтың ауылдары мен шаруа үйлерінде танысқан адамдар, ал оларды ортаға қоятын жағдайлар – олардың нақты өмірде бастан өткерген жағдайлар. "Менің шаруашылық күндерім" 1848 жылғы революциялық қозғалыстың кейбір жергілікті ерекшеліктерін де көрсетеді. 1878 жылы М. В. Макдауэлл осы кітапты неміс тілінен ағылшын тіліне "Менің шаруашылық күндерім" деп аударған. Алайда, Катарина Тайлердің аудармасы одан да жақсырақ, ол Макдауэллдікінен бұрын жарық көрген. Ол 1871 жылы Литтлдің "Жанды дәуір" журналында, ал 1872 жылы "Егін уақыты мен орақ" атты кітап түрінде жарияланды. 1863 жылы Росток университетінен құрметті докторлық диплом алғаннан кейін Рейтер Нойбранденбургтен Айзенахқа көшіп, 1874 жылдың 12 шілдесінде онда қайтыс болды.
For a bibliography of Reuter's works see :de:Fritz Reuter#Werke. The novel From My Farming Days (Ut mine Stromtid, 3 volumes) is by far the greatest of Reuter's writings. The men and women he describes are the men and women he knew in the villages and farmhouses of Mecklenburg, and the circumstances in which he places them are the circumstances by which they were surrounded in actual life. Ut mine Stromtid also presents some local aspects of the revolutionary movement of 1848. M. W. MacDowell translated this book from German into English as From My Farming Days in 1878. A better translation is that by Katharine Tyler, which predated MacDowell's. It appeared in 1871 in Littell's Living Age and in 1872 in book form, titled Seed Time and Harvest. In 1863 Reuter transferred his residence from Neubrandenburg to Eisenach, after having received an honorary doctorate from Rostock University, and here he died on 12 July 1874.
Қабылдау
Рейтердің әңгімелері сюжеттік байланыссыз, бірақ олар ақылды эпизодтармен, шеберлікпен сомдалған кейіпкерлермен және Германияда оның өнер саласының қиындығына қарамастан, баршаға ұнаған юмормен ерекшеленеді. Оның "Барлық еңбектері" (Sämtliche Werke) 13 томдық жинағы алғаш рет 1863-1868 жылдары жарық көрді. 1875 жылы оларға Адольф фон Вильбранттың өмірбаянымен бірге "Нахгелассен шрифтэн" есімді екі томдық еңбек қосылды, ал 1878 жылы осы еңбектерге қосымша екі том жарық көрді. 7 томдық танымал басылым 1877-1878 жылдары жарық көрді (соңғы басылым, 1902); сондай-ақ Карл Фридрих Мюллердің (18 том, 1905) және Вильгельм Сельманннің (7 том, 1905-1906) басылымдары да бар. Рейтерге деген қызығушылық Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде, ішінара Фридрих Гризедің еңбегі арқасында қайта жанданды. Рейтердің шығармаларымен айналысатын мекемелердің қатарында Нюбранденбургтегі Фриц Рейтер Гезельшафт е. В., Ставенхагендегі Фриц Рейтер Әдебиет мұражайы, Айзенахтағы Рейтер-Вагнер мұражайы және Берлиндегі Фриц Рейтер Әдеби мұрағаты (Fritz Reuter Literaturarchiv) Ханс Йоахим Грийфан бар. Соңғы мұрағат Фриц Рейтерге және одан алынған хаттардың тізімін сақтайды. Рейтердің ең маңызды туындыларының бірі – «Кейн Хюзунг» қолжазбасын 1875 жылы оның әйелі Нью-Йорк пен Нью-Джерси төменгі неміс фестивальдер қауымдастығына (Plattdütsche Volksfestvereen von New York un New Jersey) сыйлады. Ол бастапқыда оны Шютцен паркіндегі ескерткіштің астына жасырды, бірақ 1892 жылы қайта тапты. Кейіннен қауымдастық 1970 жылдары американдық ғалым Хайнц К. Кристиансеннің Ставенхаген мұражайының директоры Арнольд Хюкштедт берген ақпарат бойынша қолжазбаны қайта тапқан жерде зейнеткерлер үйін салдырып, оны кітапқа мұқаптап берді. 2016 жылы Германиядан келген ғалым қолжазбаға қол жеткізді. Зейнеткерлер үйі 2017 жылы жабылғаннан кейін оның қазіргі орны белгісіз.
Reuter's stories are lacking in plot, but are marked by clever episodes, skillful character drawing and a humor, which, despite the difficulty of his medium, was universally appreciated in Germany. His Sämtliche Werke (collected works), in 13 volumes, were first published in 1863 1868. To these were added in 1875 two volumes of Nachgelassene Schriften, with a biography by Adolf von Wilbrandt, and in 1878 two supplementary volumes to the works appeared. A popular edition in 7 vols was published in 1877 1878 (last edition, 1902); there are also editions by Karl Friedrich Müller (18 vols, 1905), and Wilhelm Seelmann (7 vols, 1905 1906). Interest in Reuter was revived in the period after World War II, in part through the efforts of Friedrich Griese. Among the institutions concerning themselves with the works of Reuter are the Fritz Reuter Gesellschaft e. V. in Neubrandenburg, the Fritz Reuter Literaturmuseum in Stavenhagen, the Reuter Wagner Museum in Eisenach, and the Fritz Reuter Literary Archive (Fritz Reuter Literaturarchiv) Hans Joachim Griephan in Berlin. The latter archive keeps an index of the letters from and to Fritz Reuter. The manuscript for one of Reuter's most important works, Kein Hüsung, was gifted in 1875 by his widow to the Plattdütsche Volksfestvereen von New York un New Jersey (Low German Festival Association of New York and New Jersey) which at first enclosed it beneath the monument in Schuetzen Park but recovered it in 1892. The association later erected a retirement home on the grounds where the manuscript was rediscovered in the 1970s by the American scholar Heinz C. Christiansen, following hints by Stavenhagen museum director Arnold Hückstädt, and was bound into a book. A scholar from Germany could access the manuscript in 2016. Its current whereabouts are unknown, after the retirement home was closed in 2017.