Кіріспе
Коритозаврлар (/k//ə/,/r//ɪ//θ//ə/'/s//ɔːr//ə//s/; ) – қазіргі Солтүстік Американың батысында шамамен 77–75,7 миллион жыл бұрын, соңғы креда кезеңінде өмір сүрген хадрозавридтер ("өзбек құйрықты") динозаврлар туысы. Атауы грек тіліндегі κόρυς сөзінен шыққан, яғни "көбелек", және 1914 жылы Барнум Браун бұл динозаврды атайды және сипаттайды. Қазіргі таңда Коритозаврлар ламбеозавридтер тобына жатқызылады, сондықтан олар Ламбеозавр, Ниппонозавр, Велафрон, Гипакрозавр және Олоротитанмен туыс. Коритозаврдың ұзындығы шамамен 9 метрге жетеді, ал бас сүйегі, оның ішінде гребі 3 метрден астам биіктікте болады. Коритозавр көптеген толық сақталған үлгілер арқылы белгілі, соның ішінде Браунның 1911 жылы тапқан дерлік толық холотипі. Голотип қаңқасының тек құйрығының соңғы бөлігі мен алдыңғы аяқтарының бір бөлігі жоғалған, бірақ көпбұрышты қабықшалардың іздері сақталған. Коритозавр казуар мен коринфтік шлемге ұқсайтын биік гребі бар көптеген бас сүйектерімен танымал. Гребінің ең басты қызметі – дауыс шығару деп саналады. Тромбон сияқты, дыбыс толқындары гребтің көптеген қуыстарында тарап, Коритозавр дем шығарғанда күшейеді. Бір Коритозаврдың үлгісінде соңғы тамағының қалдықтары кеуде қуысында сақталған. Қуыс ішінде қылқан жапырақтың инелері, тұқымдары, бұтақтары мен жемістерінің қалдықтары табылды, бұл Коритозаврдың осылардың барлығымен қоректенгенін көрсетеді. Коритозаврдың екі түрі де Динозаврлар паркі формациясының әртүрлі қабаттарында кездеседі. Екеуі де Даспелтозавр, Брахилофозавр, Паразавролоф, Сколозавр және Хазмозавр сияқты хищниктермен және басқа орнитозихиандармен бірге өмір сүрген.
Corythosaurus (/k//ə/,/r//ɪ//θ//ə/'/s//ɔːr//ə//s/; ) is a genus of hadrosaurid "duck billed" dinosaur from the Late Cretaceous period, about 77–75.7 million years ago, in what is now western North America. Its name is derived from the Greek word κόρυς, meaning "helmet", named and described in 1914 by Barnum Brown. Corythosaurus is now thought to be a lambeosaurine, thus related to Lambeosaurus, Nipponosaurus, Velafrons, Hypacrosaurus, and Olorotitan. Corythosaurus has an estimated length of and has a skull, including the crest, that is tall. Corythosaurus is known from many complete specimens, including the nearly complete holotype found by Brown in 1911. The holotype skeleton is only missing the last section of the tail and part of the front legs, but was preserved with impressions of polygonal scales. Corythosaurus is known from many skulls with tall crests that resemble those of the cassowary and a Corinthian helmet. The most likely function of the crest is thought to be vocalization. As in a trombone, sound waves would travel through many chambers in the crest and then get amplified when Corythosaurus exhaled. One Corythosaurus specimen has even been preserved with its last meal in its chest cavity. Inside the cavity were remains of conifer needles, seeds, twigs, and fruits, suggesting that Corythosaurus probably fed on all of these. The two species of Corythosaurus are both present in slightly different levels of the Dinosaur Park Formation. Both still co existed with theropods and other ornithischians, like Daspletosaurus, Brachylophosaurus, Parasaurolophus, Scolosaurus, and Chasmosaurus.
Ашық жерлер мен түрлер
Бірінші үлгі, AMNH 5240, 1911 жылы Барнум Браун Альбертаның Ред-Дир өзенінде тапты және 1912 жылдың күзінде ол оны қорғады. 1912 жылы Чарльз Х. Стернберг тапқан Corythosaurus-тың екі ең жақсы сақталған үлгісі, 1916 жылдың 6 желтоқсанында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде SS Mount Temple кемесімен Ұлыбританияға тасымалдау кезінде жоғалып кетті. Олар Англиядағы Британдық табиғи тарих мұражайының палеонтологы Артур Смит Вудвордқа жіберіліп жатқанда, оларды тасымалдаған кеме неміс саудагерлік рейдерлерімен мұхиттың ортасында батып кетті. Бұрын C. casuarius, C. bicristatus (Parks 1935), C. brevicristatus (Parks 1935), C. excavatus (Gilmore 1923), C. frontalis (Parks 1935) және C. intermedius (Parks 1923) сияқты жеті түр сипатталған. 1975 жылы Питер Додсон ламбеозавридтердің әртүрлі түрлерінің бас сүйектері мен қыртыстары арасындағы айырмашылықтарды зерттеді. Ол мөлшер мен пішіннің айырмашылықтары жануардың жынысы мен жасына байланысты болуы мүмкін екенін анықтады. Қазіргі уақытта тек бір түр ғана нақты танылған, ол – C. casuarius. C. intermedius түрінің атауы Паркстің сөзіне сәйкес, оның аралық орналасуынан шығарылған. C. intermedius, C. casuarius-қа қарағанда Кампан кезеңінде сәл кейінірек өмір сүрді және екі түр бір-бірінен өзгеше, бұл 2009 жылғы зерттеуде оларды бөлуді растады.
Өлшемі
Бенсон және басқалар. (2012) Corythosaurus-тың орташа ұзындығы бар екенін бағалады. Corythosaurus үлгісі AMNH 5240-тың жалпы ұзындығы ұзын екені анықталды, ал салмағы шамамен құрады. 2016 жылы Грегори С. Пол C. casuarius-тың ұзындығына және салмағына, ал C. intermedius-тың ұзындығы мен салмағына жететінін болжады. C. casuarius-тың «морфологиялық жағынан жетілген өлшемі» шамамен ұзын болды. Пропорционалды түрде, бас сүйегі Edmontosaurus (бұрынғы Trachodon), Kritosaurus немесе Saurolophus-тан әлдеқайда қысқа және кішкентай. Бірақ, оның қыртысын ескергенде, оның сыртқы бетінің ауданы шамамен бірдей. Corythosaurus-тың голотипінің аузы тар. Жоғарғы жақ сүйектері әрқайсысы екі ұзын бүктелістен тұрады, олар мұрын жолдарынан басталып, тұмсықтың алдыңғы бөлігіне дейін ауа өткізгіштерді қамтиды. Олар онда тар жарықтармен аяқталады, кейде «псевдонарлар» деп аталады, бұл жалған сүйекті мұрын тесіктері. Бұларды Браун нағыз мұрын тесіктері деп жаңылыстырған. Бұл тесіктер көз ұяларының үстінде, қыртыстың ішінде орналасқан. Saurolophus-тағыдай, псевдонардың алдындағы премаксилдің кеңейтілген бөлігі созылыңқы болып келеді. Керісінше, Kritosaurus-тың тұмсығы қысқа, ал псевдонарлар алға қарай ұзаққа созылады. Corythosaurus тұмсығының соңында екі псевдонар бірігіп, біреуге айналады. Барлық омыртқаларда, мойын аймағындағылардан басқа, сүйектелген tendon-дар бар. Ешбір омыртқада tendon-дар көлденең өскіндерден төменге түспейді. Әр tendon бастауында жалпақ, орталық бөлігінде көлденең жұмыртқа тәрізді, ал соңы дөңгелек нүктемен аяқталады. Дегенмен, Corythosaurus және басқа орнитосхиандардың таздық құрылымы құстарға қарағанда көбірек ұқсағанымен, құстардың қазір жоғары дамыған манираптор тероподтар екені белгілі.
Палеобиология
Коритозаврдың склеральды сақиналары мен қазіргі кездегі бауырымен жорғалаушыларды салыстыру, оның күндізгі және түнгі уақытта белсенді болуы мүмкін екенін көрсетеді, яғни ол күні бойы қысқа мерзімдерде ең белсенді болған. Жұқа стапес (рептилияларда таяқша тәрізді құлақ сүйегі) пен үлкен барабан қалқасының болуы, сезімтал ортаңғы құлақтың бар екенін көрсетеді.