Кіріспе

"Кілемдегі бейне" – американдық жазушы Генри Джеймстің 1896 жылы алғаш жарияланған әңгімесі (кейде повесть деп есептеледі). Оқиға бірінші жақта баяндалады; есімі аталмайтын баяндаушы өзінің сүйікті авторымен танысып, оның барлық туындыларының жасырын мағынасын немесе ниетін анықтауға құмарланады. "Кілемдегі бейне" нақты түсіндіруден қашады. Форд Мадокс Форд "Генри Джеймс" (1913) кітабында, оның жарияланғаннан кейін Джеймстің замандастары Фигураны анықталатын физикалық нысан ретінде табуға тырысқандарын жазды. Т. С. Элиот "Киплинг өлеңдерінің таңдауы" (1941) алғы сөзінде: "Қазіргі таңда біздің бәріміз Кілемдегі бейнені іздейміз", – деп жазды. Бәлкім, Джеймстің Фигурасы – оның өзінің туындыларын түсіндіруге көмектесетін, талисман сияқты нақты зат болса керек.

Сюжет

Әдеби газеттің жазушысы Хью Верекердің соңғы романына жасаған өткір сын-пікірімен мақтанады. Верекер оның еңбегін ескермей кетеді, бірақ кейін оның әдепсіздігін өтеу үшін барлық сыншылар "менің кішкентай хикметімді", "мен кітаптарымды ең көп жазған нәрсені", "сарапшының табатын нәрсені", "менің құпиямды", "парсы кілеміндегі күрделі бейне сияқты" деп айтып сеніп тапсырады. Баяндаушы ойланып, шаршап, досы Корвикке осы жұмбақ туралы айтады. Корвик пен оның романшы болған жары Гвендолен "хикметті" табуға тырысады, бірақ сәттілікке жете алмайды. Содан кейін Корвик Үндістанға жеке сапарлап, Гвендолен мен баяндаушыға "Эврика! Зор!" деген жеделхабар жібереді. Ол Гвендоленге үйленгенге дейін құпияны айтудан бас тартады, сосын апатта қаза болады. Гвендолен білімін бөлісуден бас тартқандықтан, баяндаушы "кілемдегі бейне тек күйеу-әйелдерге, яғни ең жақын сүйіскендерге ғана көрінеді немесе сипаттала алады" деп болжайды. Ол қайтадан үйленеді, ал оның қайтысынан кейін баяндаушы оның жаңа күйеуіне құпияны білу үшін жақындасады. Бірақ жесір күйеуі кешіккен әйелінің үлкен "құпиясы" туралы естіп таңғалып, қынжылады, соңында ол және баяндаушы ортақ қызығушылықпен аяқтайды.

Жариялану тарихы

"Кілемдегі бейне" тұңғыш рет 1896 жылдың қаңтар-ақпан айларында "Космополис" журналында жарияланды. Қатты мұқабамен алғаш рет 1896 жылдың маусымында "Ұятты жағдайлар" деп аталатын жинақта жарық көрді, бірден Лондондық Уильям Хайнеман баспасы (1250 дана) және Нью-Йорктегі Макмиллан компаниясы (1600 дана) тарапынан шығарылды. Кітапта тағы үш әңгіме бар: "Көздік", "Келесі рет" және "Солай болды".