Кіріспе
Когнитивтік бұрмалау түрі
Эпидемиологиялық зерттеулерде еске алу бұрмалауы – зерттеуге қатысушылардың өткен оқиғалар мен тәжірибелер туралы еске түсірулерінің дәлдігі мен толықтығындағы айырмашылықтар тудыратын жүйелі қателік. Ол кейде жауап беру бұрмалауы, жауап беруші бұрмалауы немесе хабарлау бұрмалауы деп те аталады.
In epidemiological research, recall bias is a systematic error caused by differences in the accuracy or completeness of the recollections retrieved ("recalled") by study participants regarding events or experiences from the past. It is sometimes also referred to as response bias, responder bias or reporting bias.
Түсіндірме
Еске алу қатесі – өлшеу қатесінің бір түрі және сұхбаттасулар немесе сауалнамалар қолданылатын зерттеулерде әдістемелік мәселе тудыруы мүмкін. Бұл жағдайда, әртүрлі факторларға қатысты дұрыс жіктеме жасауға кедеріс келтіруі мүмкін. Еске алу қатесі, әсіресе аурудың немесе психикалық денсаулықтың себептерін зерттеу үшін жағдай-бақылау дизайлын пайдаланатын ретроспективті зерттеулерде маңызды мәселе болып табылады. Мысалы, сүт безі қатерлі ісігіне қатысты тәуекел факторларын зерттеу кезінде, осы ауруға шалдыққан әйелдер өздерінің қатерлі ісігінің себептерін анықтау үшін, ауруға шалдықпаған бақылау тобының мүшелеріне қарағанда естеліктерін жан-жақтырақ қарастырады. Сүт безі қатерлі ісігі барлар (жағдай тобы) бақылау тобындағыларға (ауруға шалдықпаған әйелдер) қарағанда, оларға әсер еткен потенциалды тәуекел факторларын көбірек еске түсіруі мүмкін. Бұл потенциалды тәуекел фактор мен ауру арасындағы байланысты күшейте түсуі мүмкін.
Алдын алу
Еске алу қателігін азайту үшін кейбір клиникалық сынақтар "тазалау кезеңін" қолданады, яғни қатысушының алғашқы байқауы мен осы оқиғаның кейінгі байқауы арасында белгілі бір уақыт өткізілуі керек. Науқастың естеліктеріне емес, аурухана тізімдерін пайдалану да еске алу қателігінен сақтануға көмектеседі. Ұсыну әдістерін стандартизациялау еске алу туралы ақпаратты бастапқыда қажет етуді болдырмайды. Көбінесе еске алу қателігінен толығымен құтылу қиын, сондықтан көптеген зерттеулер ақпаратты еске алу қажеттілігін болдырмау үшін эксперименттік жоспарларын өзгертеді.