Кіріспе
Дунедин кабельді трамвай жүйесі – Жаңа Зеландияның Дунедин қаласындағы кабельді трамвай желілерінің жиынтығы. Дунединнің кабельді трамвайды (алғашқысы Сан-Франциско болған) әлемдегі екінші қала ретінде қабылдағаны оның маңыздылығын арттырады.
Тарих
Дюнединдегі алғашқы канат жолы 1881 жылы ашылды, оның бас инженері Джордж Смит Дункан болды. Ол бұл жүйеге тарту қисығы мен слотты тежегішті енгізді; біріншісі қисықтарда вагондарды тартуға мүмкіндік берді, себебі Дюнединдегі қисықтардың тіктеп орналасуы вагондардың инерциямен жүруіне кедерес келтірді, ал екіншісі трамвайды тоқтату үшін кабельдік ойыққа кенеп тоқтатуға арналған, мұндай қажеттілік желі ашылғаннан кейін екі ай өткен соң бақылаусыз қашқан трамвай болғаннан кейін туды. Соңғы желі 1957 жылдың 2 наурызында жабылды.
Рослин мен Кайкорай
Дунединнің алғашқы канат жолы Рослинге қызмет етті (бірақ бастапқыда тек қала белдеуіне дейін ғана жететін), 2 км қашықтықты қамти, 1881 жылдың 6 ақпанында ашылды. Жол Раттрей көшесі бойымен жоғары қарай өтті, әлемдегі алғашқы қисық бұрылысы Сент-Джозеф соборының алдында орналасқан. Содан кейін ол Белкноустегі қала белдеуінен өтіп (ондағы тілік әлі де көрінеді), Беверли Бегг обсерваториясынан өтіп, Росс көшесінің толық ұзындығына және Белгрейв Жарты айының бір бөлігіне көтерілді, содан кейін Фрейзерс жолының жанындағы аңғарға дейін түсті. Осы желіде соңғы канат жолы 1951 жылдың 25 қазанында жүрді. Тілік артындағы батыс бөлік жолмен байланысу үшін тым тік болғандықтан, канат жолдары тоқтағаннан кейін Белгрейв Крессентінің жанындағы бөлік бірнеше үйге қызмет ететін қысқа көшеге айналдырылды, ал жаяу жүргіншілерге арналған жол Дельта көшесіне дейін сақталды. Троллейбустар Белгрейв Крессентіне дейінгі қызметті алмастырды, қала белдеуі арқылы тік тілікке орналасқан Қалалық жолды пайдаланды.
Стюарт көшесі
2 км қашықтықты қамтитын Стюарт-стрит желісі 1900 жылғы 6 қазанда ашылды, ол Рослин желісімен шамамен параллель жүрді. Трамвай жолы Октагоннан Стюарт көшесі бойымен жоғары көтеріліп, Йорк-плейсте жартылай оңға бұрылып, сол кезде Альберт көшесі деп аталған жерге дейін созылды, содан кейін сол көшенің соңынан өтіп, қала белдемінің қысқа бөлігінен, Отаго балалар гимназиясының жанынан, Литтлборн Кресенттің төменгі жағынан және Мектеп көшесі арқылы Хайгейтке дейін жалғасты. Содан кейін Нейрн көшесіне жеткенге дейін Кайкорайға түсіп, көшедегі айналыс платформасы вагондарды 90 градусқа бұрып, оларды оңтүстік-батысқа қарай депоға жіберді. Кейіннен бұл маршрут төрт қатарлы тас жолға айналдырып, Литтлборн Кресентті Литтлборн жолынан бөліп, жаңа көпірдің астынан өткізіп, Кайкорай жағында кеңейтілді, соның салдарынан Энн және Оутс көшелеріне қол жеткізу шектелді. Желі 1947 жылғы 31 шілдеде жабылды.
Морнингтон
1883 жылғы 23 наурызда ашылған Морнингтон желісі 1 миль (2 км) қашықтықты Жоғары көше бойымен Морнингтонға дейін жүрді. Бұл желі әлемдегі ең тік трамвай желісі болып есептеледі, жолдың ең жоғары нүктесіндегі еңіс 1:3,75 шамасында өлшенді. Морнингтон желісі 1957 жылғы 2 наурызда жабылды, осымен Сан-Франциско әлемдегі жалғыз қолданыстағы кабельдік трамвай жүйесі болып қалды. Веллингтон кабельдік көлігі, сондай-ақ Жаңа Зеландияда, бірақ Солтүстік аралда орналасқан, нағыз кабельдік трамвай емес, фуникулер болып табылады. Cable Car House (қазір Морнингтон денсаулық орталығы пайдаланады, бұрын сантехниктер орналасқан) желі жабылғаннан бері сыртқы пішінінде көп өзгеріс болмағандықтан, сауда аймағында әлі де анық көрінеді. 2013 жылы жергілікті топ осы желіні қайта іске қосу жоспарларын жариялады. Жобаның құны 22 миллион долларға бағаланса, Морнингтон паркіне жақын орналасқан терминалда кафе, мұражай және кабельдік трамвайды сақтауға арналған аймақтар болады.
Мэрихилл кеңейтіні
Мэрихилл тармағы Хендерсон көшесінің соңындағы Морнингтон канат жолы үйінің артқы жағынан шығып, Гленпарк даңғылымен 0,5 миль (1 км) қашықтыққа дейін созылды. Бұл жол толығымен түзу болды және кейде оны "Үлкен Шомылу" деп атады, ол американдық тау-кенге ұқсас, аңғардың бір беткейінен тік түсіп, екінші беткейіне көтерілетін еді. 1885 жылдың 18 наурызында ашылып, 1955 жылдың 29 қазанында жабылды. Алғашқыда желі екі тұтқалы трамваймен қызмет көрсетті, бірақ олар кейіннен өрттен қирады. Кейін желіде бұрынғы Эльгин жолының тұтқалы трамвайы, DCCT No 106 пайдаланылды. Осы вагон күрделі жөндеуге жіберілген кезде, оны "конвертибельді" No 105 трамвайы ауыстыратын, ол Морнингтон және Мэрихилл желілерінде қосалқы вагон ретінде қолданылды, себебі оның тұтқасын екі түрлі биіктікте орнатуға болып, екі жолда да жүруге мүмкіндік берді. 106 нөміріндегі тұтқалы трамвай 1955 жылы қызметтен шығарылып, Отаго ерте қоныстанушылар мұражайына сыйға берілді, онда ол қазірге дейін көрсетілімде тұр. "Конвертибельді" 105 нөміріндегі трамвай 1957 жылы Морнингтон желісі жабылғанға дейін қызметте болды, содан кейін жұмыс жағдайында Кеннебанкпорттағы (Мэн штаты) "Теңіз жағалауы трамвай мұражайына" сыйға берілді, онда ол тұтқасымен бірге толық жабдықталған күйде сақталады.
Эльгин жолының кеңейтілуі
Elgin Road Extension сонымен қатар Mornington канат жолының депосынан шығып, Mailer Street көшесімен жоғары көтеріліп, содан кейін Elgin Road бойымен жалпы 0,9 миль (1 км) жолмен жүрді. 1906 жылғы 6 қазанда ашылып, төрт жыл өткен соң 1910 жылғы 22 қаңтарда жабылды. Дунединдегі басқа канат жолдарынан өзгеше, бұл жолда еңіс өте аз болды. Дегенмен, жолда көптеген өткір бұрылыстар болды, осының салдарынан арқан басқа жолдардағы арқандарға қарағанда әлдеқайда жылдам тозып кетті. Elgin Road тұтқалы трамвайы Maryhill желісіне ауыстырылып, ақырында DCCT No 106 болып тіркелді. Ол 1955 жылы қызметтен алынған кездегі түрінде Toitū Otago Settlers Museum мұражайында сақтаулы тұр.