Лондонның бұрынғы трамвай туннелі

Кіріспе

Лондонның бұрынғы трамвай туннелі

Кингсвей трамвай метросы – Лондонның орталық бөлігінде салынған, Лондон округтік кеңесімен салынған және Ұлыбританиядағы өзінің түріндегі жалғыз кесіліп, жабылатын туннель. 1898 жылы Холборн ауданындағы шалап аудандарын жою туралы шешім, солтүстік және оңтүстік желілерін байланыстыратын трамвай жолы үшін жаңа көшелерді пайдалануға мүмкіндік берді. Нью-Йорктегі (Мюррей Хилл туннелі) және Бостондағы (MBTA Green Line) трамвайлардың үлгісімен, оны жер асты байланысы ретінде салуға шешім қабылданды. Метро 1906 жылы ашылып, 1952 жылы жабылды. Оңтүстік бөлігі 1964 жылы көлік өткізуге арналған жер асты жолы ретінде қайта жабдықталды. Жеке солтүстік бөлігі 1998 жылы Historic England ұйымымен ІІ санатқа енгізілді.

1902-1905: Құрылыс

Лондон округтік кеңесі көп жылдар бойы "Солтүстік жағы" мен "Оңтүстік жағы" трамвай желілерін біріктіруді қалаған, осы арқылы "Солтүстік жағы" трамвайларын Оңтүстік-Шығыс Лондонындағы Чарльтон орталық жөндеу депосына жөнелтуге мүмкіндік алатын еді. 1902 жылы солтүстіктегі Теобальдс жолынан оңтүстікке қарай Уотерлоо көпірінің астындағы Ембанкментке дейін метро салуға шешім қабылданды, ал одан кейін көпірден жер үсті желісі жалғасатын еді. Метро және трамвай жолын салуға рұқсат алудағы құқықтық мәселелер кешіктірілді және 1906 жылға дейін құрылыс салуға рұқсат берілмеді, содан кейін көпірден өтуге рұқсат болмады. Солтүстік жағындағы канализация және оңтүстіктегі округтік темір жол болғандықтан, метроны тек бір қабатты трамвайлар үшін салуға шешім қабылданды. Метродан шығып, оңтүстік жағынан кейін трамвайлар Эмбанкмент бойымен Вестминстер көпіріне немесе Блумсбериден Хоп биржасына қарай бұрылатын. Бұл соңғы бағыт ұзаққа созылмады және 1930 жылы рельстер алынып тасталды. Саутгемптон қатарына жақын солтүстіктен келген жол 170 фут (52 м) ашық тілікпен 1:10 (10%) еңіспен келді. Рельстер Флит канализациясының астындағы шойын құбырлар арқылы өтіп, Холборн трамвай стансасына кіргенде сәл көтерілді. Осы жерден оңтүстікке қарай метро теміржол стансасына дейін темір шатырмен салынды және бастапқыда оңтүстікке қарай қоғамдық қызмет көрсету жоспарланбағандықтан, Strand-қа қарай баратын рельстер тиісті жабдықтармен және тексеру шұңқырларымен депо ретінде пайдаланылды. 1905 жылғы парламенттік сессияда Веллингтон көшесінің астындағы туннельдің оңтүстік жағында қосымша станция салу жоспарлары ұсынылды. Ембанкмент бойындағы жаңа трамвайдың ашылуы оның орнына осы бағытқа қосылу туралы шешім қабылдағанын білдірді және станция ешқашан салынбады. Ватерлоо көпірінің батыс қабырғасы арқылы шығу үшін Ланкастер алаңының астында жаңа өткір бұрылыс салынды және магистральдық желімен үшбұрышты қиылыс құрылды. Бұл қиылыстың шығыс жағы, Блэкфриарсқа қарай, 1930 жылдардағы жаңарту аясында алынып тасталды.

The London County Council had for many years wanted to connect its "North Side" and "South Side" tramway networks in order to be able to send "North Side" trams for overhaul to the Central Repair Depot at Charlton in South East London. In 1902, it decided to build a subway from Theobalds Road in the north to the Embankment underneath Waterloo Bridge to the south, from where a surface line would continue over the bridge. Legal problems delayed permission to build the subway and tram route and it was not until 1906 that permission to build was granted, and then not to cross the bridge. Because of a sewer at the northern end and the District Railway to the south it was decided to build the subway for single deck trams only. After leaving the subway at the south end, trams turned right along the Embankment to Westminster Bridge or left on a service from Bloomsbury to the Hop Exchange. This latter service was short lived and the tracks were removed in 1930. The approach from the north near Southampton Row was a 170 feet (52 m) open cutting with a 1 in 10 (10%) gradient. The tracks passed through cast iron tubes underneath the Fleet sewer before rising slightly to enter Holborn tramway station. South from here the subway was built with a steel roof to Aldwych tramway station and, because it was not initially planned to run a public service south of here, the tracks leading towards the Strand were used as a depot with appropriate equipment and inspection pits. In the parliamentary session of 1905, plans were submitted for an additional station at the south end of the tunnel, under Wellington Street. The opening of the new tramway along the Embankment meant it was decided to link up with this route instead and the station was never built. A new sharp curve was built under Lancaster Place to enable an exit through the western side wall of Waterloo Bridge and a triangular junction with the through line was constructed. The eastern side of this junction, leading to Blackfriars, was removed as part of the 1930s upgrade.

1906 ж. ашылуы

Қызметтер 1906 жылғы 24 ақпанда Ангелден Олдвичке дейін халыққа ашылды, салтанатты ашылуды Автожол комитетінің төрағасы жүргізді. Бірінші сапар солтүстікке қарай 12 минут, ал кері сапар 10 минутқа созылды, жолдың үстіңгі бөлігінде атпен жүретін көліктер де пайдаланғанына қарамастан. Сол жылдың 16 қарашасында бағыттар Ангелден Хайбери станциясына дейін солтүстікке қарай кеңейтілді. Арнайы трамвайлар отқа оңай тұтана бермейтін материалдардан жасалды – басқа бағыттарда кең таралған ағаш трамвайларға метро арқылы өтуге рұқсат берілмеді. 1908 жылғы 10 сәуірде Хайбери станциясынан Тауэр көпіріне және Кеннингтон қақпасына дейін үздіксіз қызметтер басталды, ал алты трамвай Холборннан Кеннингтонға дейін оңтүстікке қарай, содан кейін Элефант пен Каслға, одан метро арқылы Ангелге дейін жүргізілді. Кеннингтон қызметі коммерциялық тұрғыдан тиімді болмады, сондықтан қызметтер Баттерсидегі Куинс Роудқа бағытталды, ондағы төмен көпірдің арқасында тек бір қабатты көліктер ғана пайдаланылуы мүмкін еді. Трамвай жүргізушілері Холборн трамвай стансасынан солтүстікке қарай көтерілу қиын екенін және кейде стансаға кері оралып қалатынын айтты. Метро бағыттарында жұмыс істеу үшін жүргізушілердің басқа қызметтерде кемінде екі жыл тәжірибесі болуы қажетті.

1929 жыл: Екі қабатты трамвайлар

Қызмет схемалары өзгеруін жалғастырды, әсіресе 1909 жылдың 14 қыркүйегінде Блэкфрайрс көпірі арқылы трамвай желілері ашылғаннан кейін. 1920 жылдары метроның пайдалы болуы үшін екі қабатты трамвайларды қабылдауы қажеттігі анықталды. 1929 жылы биіктікті 5 метрге дейін арттыру туралы шешім қабылданды. Жұмыс сол жылдың 11 қыркүйегінде басталды, нәтижесінде шойын құбырлар жаңа болат фермалы шатырмен алмастырылды және кәріз жолы өзгертілді. Кейбір жерлерде жол төсегі 2 метрге төмендетілді, бұл қабырғаларды бетонмен нығайтуды талап етті. 1930 жылдың 2 ақпанына қараған түні соңғы рейстерден кейін метро 1931 жылдың 14 қаңтарында ресми түрде қайта ашылғанға дейін жабылды, жаңа 31-ші маршрут бойынша E/3 типіндегі 1931 нөміріндегі трамвай пайдаланылды, ал ертесі күні жолға жүргіншілерге қызмет көрсету басталды. Екі трамвай станциясы да толығымен қайта жаңартылды. Маршруттар енді Хакниден Уондсвортқа немесе Тутингке, Лейтоннан Вестминстерге, Хайбериден Ватерлоо станциясына немесе Норбериге және Арчвейден Кеннингтонға дейін жүрді. Highgate (Archway) және Downham арасында Брокли арқылы соңғы демалыс күндері қызмет 1932 жылға дейін жалғасты. 26 км қашықтықты құрайтын бұл Лондон графтығының ішіндегі ең ұзын трамвай маршруты болды.

1935-1940: Троллейбустардың пайда болуы

Лондондық жолаушылар көлігі басқармасы 1933 жылы құрылып, Лондон округтік кеңесінің трамвайларын қабылдады. Содан кейін көп ұзамай Лондондағы барлық трамвайларды "көбірек заманауи көліктермен" алмастыру туралы шешім қабылданды. Трамвайларды жою бағдарламасы 1935 жылы басталды, оңтүстік-батыс, батыс, солтүстік-батыс, солтүстік және шығыс Лондондағы трамвайлар көбінесе троллейбустармен алмастырылды. Алмастыру бағдарламасы 1940 жылға дейін жылдам жүрді, соғысқа дейінгі түрлендірулер сериясының соңғысы осы жылға келді, тек Оңтүстік Лондон трамвайлары және 31, 33 және 35 метро маршруттары ғана қалды, бұл соғыстан аман қалған жалғыз Солтүстік Лондон трамвай маршруттары болды. Екі жағында қос жақты есіктері бар Кингсвей троллейбусының прототипі No. 1379 метро арқылы өту мүмкіндігін тексеру үшін салынған, бірақ бұл әрекеттер сәтті болмады, себебі троллейбустар метро арқылы аккумуляторлық қуатпен жүруге мәжбүр болар еді, ал төбе биіктігінің шектеулері жоғарыдан ток жинауды қолдануға мүмкіндік бермейтін еді. Көлік сақталып, қалыпты троллейбустармен бірге қалыпты қызметте пайдаланылды.

Ватерлоо көпірінің қайта құрылысы

1937 жылы Уотерлоо көпірін қайта жаңарту кезінде трамвайдың қабырғалық кіреберісі көпірдің ортасынан төмен жаңа орынға көшірілді, ол сол жылдың 21 қарашасында ашылды. Бұл кіреберіс 2007 жылға дейін металл есіктермен жабылған болатын, содан кейін 2008 жылдың күзінде ашылған «Лондон Будда Бар» құрылысы басталды.

1946-1952 жж.: трамвайлардың шығарылуы

1946 жылы Лондонның қалған трамвайларын "мүмкіндігінше тез арада" дизельді автобустармен алмастыруға шешім қабылданды. Метродан бірінші болып алынған маршрут – 1 қазан 1950 жылы 31-ші маршрут, ал қалған 33 және 35-ші маршруттар 1952 жылғы 5 сәуірде сенбі күнгі қызметтен кейін тоқтатылды. Соңғы жол жүргізушілер жексенбі күні, түн ортасынан кейін "арнайы" рейс жасады. Ертесі күні таңертең метроның солтүстігінде қалған трамвайлар Темзаның оңтүстігіндегі деполарға жіберілді.

1952-1957 жж. жабылды

1952 жылы 5 шілдеде Лондонда трамвайлар тоқтатылды, содан кейін көшедегі рельстер алынып тасталды, бірақ метродағылары көбінесе өз орнында қалды. 1953 жылы Лондондық көлік трамвай жолын коронацияға қажет болуы мүмкін 120 қолданылмаған автобус пен автобусты сақтау үшін пайдаланды, бірақ трамвай метросының автотұраққа немесе киностудияға айналдырылуына қатысты ұсыныстар сәтсіз аяқталды және ол 1957 жылдың қазан айынан бастап қойма ретінде жалға берілді. Жабылудан кейін Лондон газеттерінде жабылған трамвайға байланысты көптеген карикатуралар пайда болды, онда әуесқой трамвайлар немесе "жоғалған" метро пойыздары бейнеленген. 1954 жылы 23 қарашада "The Goon Show" бағдарламасының "Соңғы трамвай" атты эпизодында Лондонның соңғы трамвайы екенін қамтамасыз ету үшін екі жарым жыл бойы метрода жасырынып жүрген жүргізуші мен кондуктор (Генри Кран және Минни Баннистер) сомдалды.

1958 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Strand Underpass және басқа да пайдаланулар

1958 жылдың маусым айында Лондон округтік кеңесі Ватерлоо көпірінен бастап жеңіл көлік қозғалысы үшін метроны пайдалануды ұсынды, бұл Страндпен қиылысындағы жол ағлақтарын азайтуға бағытталған шара еді. 1962 жылдың сәуір айында метроның оңтүстік бөлігінің бір бөлігін пайдалануға рұқсат берілді. Құрылыс сол жылдың қыркүйек айында басталды және 1964 жылдың 21 қаңтарында Странд жер асты жолы ретінде ашылды. Эмбанкмент пен Странд жер асты жолы арасындағы қолданыстан шығарылған метроның оңтүстік бөлігі Будда Бар желісінің бар/ресторан бөлімшесіне айналдырылды. Бұл Ватерлоо көпірі астындағы жаяу өткелдерін бұзуды және көпірдің ішкі кеңістігінде кең ауқымды құрылыс жұмыстарын жүргізуді қамтыды. Қазіргі уақытта бұл орын Proud Cabaret болып табылады. 1984 жылы Темза бөгеті ашылғанға дейін туннельдің солтүстігіне жақын орналасқан жылжымалы ғимарат Үлкен Лондон кеңесі үшін су тасқынына қарсы штап ретінде пайдаланылды. 2009 жылдың 8 қазаны мен 8 қарашасы аралығында туннельде суретші Конрад Шоукростың «Chord» атты арнайы өнер инсталляциясы орналастырылды. Бұл туннель Кингсвей бойымен бірдей бағытта жүргенімен, жоспарланған Cross River трамвайы оны пайдаланады деп күтілмеген. Cross River трамвай жобасы 2008 жылы тоқтатылды. 2012 жылы Crossrail жобасының туннельді салушы компаниясы BAM Nuttall/Ferrovial/Kier (BFK) ескі орталық Лондон метросының бастапқы туннелінің астында штангалы шахта салады деп хабарланды. Бұл шахталар 2013 жылы туннельді қазуға арналған жабдықтардың келуіне дайындық ретінде топырақты тұрақтандыру үшін салынды. Crossrail туннельді қазу жобасын аяқтағаннан кейін туннельді бұрынғы күйіне келтіруге келісті және осы жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін 2017 жылы жоспарлауға өтініш берілді. 2016 жылдың наурызында «Human Streets» басылымында, Үлкен Лондон органы велосипедшілер үшін қиын болып табылатын төрт қиылыстан өтуді болдырмау үшін туннельді велосипедшілерге ашу мүмкіндігі туралы ұсыныс жасалды, осылайша оларды қызықты Theobalds Road маршрутымен байланыстырып, Эмбанкменттегі East West Cycle Superhighway-ге шығуға мүмкіндік берілді. 2021 жылдың шілдесінде Лондон көлік мұражайы ұйымдастырған бағдарлама аясында келушілер Кингсвей станциясының туннелі, платформалары мен залдарын аралай алатыны жарияланды. Қалған ІІ санаттағы құрылым қазіргі уақытта Лондонның Камден ауданында төмен өрт қаупі болғандықтан қабырға материалдарын сақтау үшін және 2015 жылы өрт болған көршілес қызметтік туннельдерге арналған өрт сөндіру бөлімі ретінде пайдаланылуда.

In June 1958, the London County Council proposed making use of the subway for light traffic from Waterloo Bridge in order to reduce traffic congestion at its junction with Strand and, in April 1962, the go ahead was given for part of the southern end of the subway to be used. Construction began that September and it opened as the Strand Underpass on 21 January 1964. The southern section of the abandoned subway between the Embankment and the Strand Underpass was converted into a branch of the Buddha Bar chain of bar/restaurants. This involved the demolition of the pedestrian subways under Waterloo Bridge and extensive construction in the bridge's undercroft. The site is now Proud Cabaret. Until the opening of the Thames Barrier in 1984, a portable building near the north of the tunnel was used as a flood control headquarters for the Greater London Council. Between 8 October and 8 November 2009, the tunnel hosted a site specific art installation called Chord by the artist Conrad Shawcross. Although following the same route along Kingsway, it was not envisaged that the proposed Cross River Tram would use the subway. The Cross River Tram project was cancelled in 2008. In 2012, it was announced that Crossrail's tunnel contractor BAM Nuttall/Ferrovial/Kier (BFK) would form a grout shaft beneath the original tunnel of the old central London subway. The purpose of the grout shafts was to stabilize the ground in anticipation of the arrival of tunnel boring equipment in 2013. Crossrail agreed to restore the tunnel to its former condition on completion of the tunnel boring project, and a planning application to undertake this restoration was submitted in 2017. The Greater London Authority publication Human Streets in March 2016 contained the proposal that the tunnel could be opened for cycling, in order to connect cyclists using the busy Theobalds Road route with the East West Cycle Superhighway on the Embankment, thereby avoiding four junctions difficult for cyclists. In July 2021 it was announced that visitors would be able to tour the tunnel, platforms and halls of the Kingsway station, in a programme organised by the London Transport Museum. The remaining Grade II listed structure is currently used as storage for masonry (due to low fire risk) by London Borough of Camden and a fire suppression unit for the adjoining service tunnels which experienced a fire in 2015.

Танымал мәдениетте

Метроның қалған солтүстік бөлігі кейде фильмдерде пайдаланылады, мысалы Стивен Полиаковтың "Құпия қала" фильмінде өзінің түрінде, "Ағайындылар" фильміндегі базаға құпия кіреберіс ретінде және "Бховани" фильміндегі теміржол туннелі ретінде. Ол "The Escapist" фильмінде де көрсетілген. "The Goon Show" эпизодының бірінде Недди Сигун ұзақ жылдардан бері жоғалған трамвайды оның жүргізушісі Генри Кран ұрлап, Кингсвей туннеліне жасырғанын біледі.