Кіріспе

Улисса Альдрованди (11 қыркүйек 1522 – 4 мамыр 1605) – итальяндық табиғаттанушы, Болонья ботаникалық бағының құрылуына жетекші күш болған, Еуропадағы ең алғашқы ботаникалық бағдарлардың бірі. Карл Линней және де Буффон графы оны табиғи тарихты зерттеудің негізін қалаушы деп есептеді. Ол көбінесе, әсіресе ескі ғылыми әдебиеттерде, латын тілінде Альдровандус деп аталады; оның есімі итальян тілінде де Альдроанди деп айтылады.

Өмір

Олдрованди Болоньяда Тезео Алдрованди мен оның әйелінің, асыл, бірақ кедей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі заңгер және Болонья Сенатының хатшысы болған, бірақ Улисс жеті жасқа келгенде қайтыс болды. Оның жесір қалған анасы оның заңгер болғанын қалады. Алғашқыда ол 14 жасында қысқа мерзімге саудагерлерге хатшылыққа шәкірт ретінде жіберілді, бірақ математика, латын тілі, құқық және философияны оқығаннан кейін, ең алдымен Болонья университетінде, содан кейін 1545 жылы Падуа университетінде нотариус болды. Оның қызығушылығы философия мен логикаға дейін кеңейді, оны медицинамен үйлестірді. 1549 жылдың маусым айында Альдрованди анабаптист Камилло Ренатоның үштікке қарсы сенімдерін қолдағандығы үшін ерестікпен айыпталды және тұтқындалды. Қыркүйекте ол ашық түрде мойындады, бірақ бәрібір Римге ауыстырылды және 1550 жылдың сәуір айында босатылғанға дейін қамауда немесе үй қамауында қалды. Осы уақыт ішінде ол көптеген жергілікті ғалымдармен достық қарым-қатынас орнатты. Сол жерде, жеңіл тұтқында болғанда, ол ботаникаға, зоологияға және геологияға (оған осы сөздің ойлап табуы/алғашқы жазбасы жатқызылған) қызығушылығы арта түсті. 1551 жылдан бастап ол Италияның тауларына, ауылдарына, аралдарына және жағалауларына түрлі экспедициялар ұйымдастырып, өсімдіктерді жинап, тізімдеді. 1553 жылы медицина және философия ғылымдары бойынша диплом алып, 1554 жылы Болонья университетінде логика және философия пәндерін оқытуды бастады. 1559 жылы ол философия профессоры болды, ал 1561 жылы Болоньяда (lectura philosophiae naturalis ordinaria de fossilibus, plantis et animalibus) жаратылыстану ғылымдарының алғашқы профессоры атанды. Альдрованди Франческо де Медичидің досы болды, Тоскананың ұлы герцогы (1574 – 1587), оның Пратолинодағы бағына барып, онымен бірге саяхаттап, Пратолинодағы ең құнды өсімдіктердің тізімін жасады. Ол сондай-ақ Жакопо Лигоцци сияқты ботаникалық суретшілермен жемісті байланыс орнатып, суреттелген мәтіндерді одан әрі дамытуға көмектесті. Ол 1605 жылдың 4 мамырында Болоньяда 82 жасында қайтыс болды. Альдровандидің әйелі Франческа Фонтана оның зерттеулеріне баға жетпес үлес қосты. Ол оның қалың малын пайдаланып, олардың үлкен ауылдық меншігін салған, ол ақырында оның табиғат тарихы жинағын қамтыды. Ол зерттеу серігі болды, ол өз кітаптарында сілтеме жасау және пайдалану үшін мәтіндерді іздеп тапты, кітаптарын редакциялады және олардың бөлімдерін де жазды. Ол оның қайтыс болғаннан кейін жарық көрген "Қансыз жануарлардың қалдықтары" атты кітабына алғы сөз жазды, оны Сюзанн Ле Мэй Шеффилд "олардың бірлескен еңбегі" деп сипаттады.

Жұмыс

Өмірі бойында ол ең таңғажайып қызығушылықтар кабинетін құрастырды: оның "театры" табиғи тарихты жарықтандырды, ол 1595 жылы сипаттаған табиғи нәрселердің әртүрлілігінен 7000 мың данадан тұрады. 1551 және 1554 жылдар арасында ол гербарий үшін өсімдіктер жинау мақсатында бірнеше экспедиция ұйымдастырды, бұл алғашқы ботаникалық экспедициялардың бірі болды. Көбінесе оның гербарийі Болонья университетінде сақталатын он алты томдық 4117 параққа 4760-қа жуық кептірілген үлгілерді қамтыды. Ол сонымен қатар Жакопо Лигоцци, Джованни Нери және Корнелио Швиндт сияқты суретшілерге үлгілердің иллюстрацияларын жасауды тапсырды.

Ботаникалық бақ

Оның талабымен және оның жетекшілігімен 1568 жылы Болоньяда халыққа арналған ботаникалық бақ құрылды, қазір ол Болонья университетінің ботаникалық бағы. 1575 жылы Болоньяның фармацевттері мен дәрігерлерімен танымал дәрінің құрамына байланысты туындаған дауға байланысты ол бес жылға барлық мемлекеттік қызметтен шеттетілді. 1577 жылы ол анасының туысы болған папа Григорий XIII-тен көмек сұрады, ол Болонья билігіне Алдровандиді мемлекеттік қызметіне қайта орналастыру және оның кітаптарын басып шығару үшін қаржылай көмек беруді сұрап хат жазды.

Жинақтар

Ол ботаника және зоология салаларындағы мол жинақтарын Болонья Сенатына мұра етіп қалдырды; 1742 жылға дейін жинақтар Палаццо Пуббликода, содан кейін Палаццо Поггиде сақталды, бірақ 19 ғасыр бойында әртүрлі кітапханалар мен мекемелерге таратылды. 1907 жылы оның маңызды бір бөлігі Болоньядағы Палаццо Поггиде қайта біріктірілді, және 2005 жылы оның қайтыс болғанына 400 жыл толуы мерекелік көрме арқылы еске алынды.

Нейрофиброматоз

Ол нейрофиброматоз ауруын, терідегі ісіктің бір түрін, ең толыққанды сипаттаған алғашқы адам болды. Бірақ, жақында Андреа Мантеньяның бір туындысында осы ауру Андрованди еңбегінен 80 жыл бұрын бейнеленгені анықталды.

Құрметтер

Айдағы Дорса Альдрованди қырқасы оның құрметіне аталған. Сан-Джованни-ин-Персицетодағы "Улисса Альдрованди" атты ботаникалық бақ оның есімімен аталады. Альдрованда туысы оның құрметіне аталған.