Кіріспе

провинцияның орталығы Мугла – Түркияның оңтүстік-батысындағы қала. Қала Ментеше ауданы мен Мугла провинциясының орталығы болып табылады, ол Түркияның Эгей теңізі жағалауы бойында жатыр. Мугланың орталығы теңіз деңгейінен 660 метр биіктікте орналасқан және оңтүстік-батыстағы Гёкова шығанағындағы ең жақын теңіз жағалауынан шамамен 100 км қашықтықта жатыр. Мугла (Ментеше) ауданы солтүстік-батыс жағынан Милас, Ятаған және Каваклыдере аудандарымен, ал солтүстік-шығыс жағынан Ұла және Кёйджиджиге тәуелді аудандармен шектеседі. Мугла – Бодрум, Мармарис, Датча, Далян, Фетхие, Олюдениз және Сарыгерме сияқты әлемдік деңгейде танымал және сүйікті туристік курорттарды қамтитын провинцияның әкімшілік орталығы.

Тарих

Мұғла классикалық антикалық дәуірде шағын елді мекен болған, солтүстікке қарай Идриас (кейін Стратоницея) және оңтүстік-батысқа қарай Идима (қазіргі Акияка) қалалары арасындағы жолдың ортасы болған. Моболла елді мекенінің тарихын көрсететін қираған орындар дерлік жоқ. Қаланың солтүстігіндегі биік төбедегі бірнеше көне қалдықтар оның акрополь болған жерін көрсетеді. Қаланың ішінде бірнеше жазулар табылды, олардың мерзімі б.з.д. 2-ғасырға дейін жетеді. Бұл қала тарихи жазбаларда алғаш рет б.з.д. 2-ғасырдың басында Моболла деген атпен тіркелді. Ол кезде аймақ, көрінеу, Таба (қазіргі Тавас) және басқа қалалармен байланысты шығыс Кария федерациясынан Родос билігіне өтіп жатты. Моболла кем дегенде б.з.д. 167 жылдан б.з. 2-ғасырына дейін Родос Перэясының бір бөлігі болды. Аймақ Родосқа бағынышты болғанымен, Родос мемлекетіне қосылмады. 2018 жылы археологтар Мармарис ауданы, Мұғла провинциясының Тургут ауылындағы төбеде Диагорас Родос атты ежелгі грек боксшысының 2300 жылдық тас қабірін тапты. Бұл ерекше пирамида пішіндес қабірды жергілікті халық қасиетті кісінің қабірі деп есептеді. 1970 жылға дейін жергілікті жұртшылықтың қасиетті орын ретінде пайдаланған бұл қабір, Түркиядағы жалғыз пирамида пішіндес қабір болуы мүмкін. Қазба жұмыстары жүргізген команда мына сөздер жазылған жазуды да тапты: «Мен жоғарыда тұрып, ешқандай батыл емес адамның бұл қабірді бұзуына жол бермеймін». 2018 жылы қалада табылған археологиялық қирандылар мен мозаикалар б.з. 2-ғасырында өмір сүрген грек балықшысы Файностың вилласына тиесілі екені анықталды. Файнос өз заманының ең бай және белгілі балықшысы болған. Рим және одан кейін Византия билігі кезінде қаланың аты біртіндеп Моголла (Μογωλᾶ) және содан кейін Мұғла (Μούγλα, Moúgla; Muğla) болып өзгерді. Бұл қала Батыс Анатолияда түріктер бағындырған алғашқы қалалардың бірі болды және 13-ғасырда алынды. Ол Миласта орналасқан Ментеше әулетінің басқаруына көшті. Мұғла 1420 жылы Миласты Осман империясының субпровинциясы (санжақ) орталығы ретінде алмастырғаннан кейін аймақтық маңызға ие болды. 1867 жылдан 1922 жылға дейін Мұғла Айдин вилайетінің құрамына кірді. Санжақ Республика дәуіріне дейін Ментеше атауын сақтап келді, содан кейін үкімет орнының атымен Мұғла деп аталды.

География

Ауданның физикалық ерекшеліктері бірнеше құмыра тәрізді биік жазықтармен сипатталады, олар таулармен шектеледі. Олардың ең ірісі – Мугла қаласы орналасқан Мугла жазығы деп аталады. Бұл жазықты тік беткейлер қоршап тұрады, олар топырақтан айырылған және әктасты геологиямен жабылған, сондай-ақ бұталы өсімдіктер өседі. Бұл Мугланың жақын аймағына өңірге тән емес шөлді көрініс береді. Егістік жерлерге тек аңғар төңіректері ғана жарайды.

Экономика

Бұрынғы бейнесі, яғни негізінен ауылдық, қол жеткізу қиын, оқшауланған және сирек қоныстанған, қалың таулы аймақпен қоршалған өңірдің қалыптасуы аяқталуға жақын. Соңғы жылдары қаланың сәулеттік мұрасын жаңартуға бағытталған ірі бағдарлама жергілікті туризмді дамытуға ықпал етті. Қала әлі де реттелген, ықшам және провинциялық ауыл шаруашылығы орталығы болып табылады. Қала ескі аудандарын сақтап, 20 ғасырдың ортасындағы бетонмен қайта құруға ұшырамады, бірақ 1990 жылдары Түркияның тұңғыш әйел облыс әкімі Ләлә Айтаман болғандығына деген мақтаныш арқылы прогрессивті ой-санасын таныстырды. Дегенмен, Муглада ірі өндіріс және өңдеу орталықтары жетіспейді, экономикасы сауда, қолөнер, қызмет көрсету, туризм және ауыл шаруашылығына негізделген. Сондықтан Мугладағы туризм жергілікті халықты жұмыспен қамтуға зор мүмкіндік береді, ал құнарлы топырағы мен қолайлы климаты ауыл шаруашылығымен айналысатын адамдарға әртүрлі өнімдерді ұсынады.

Климат

Муглада Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) немесе жаз айлары құрғақ, қыс айлары ылғалды субтропиктік климат (Trewartha: 'ылғалды' Cs немесе Cf) басым. Ол ұзақ, ыстық және құрғақ жаз айларымен, сондай-ақ салқын және ылғалды қыс айларымен сипатталады.

Саясат

Мұғланың саяси бағыты дәстүрлі түрде орталық-солшыл болып келген. 2004 жылғы Түркияның жергілікті сайлауында доктор Осман Гюрун (CHP) қайта сайланды, оның дауыс үлесі 43,28%-ға жетті, бұған солшыл орталық партияның (DSP) күрт күйреуі себеп болды. 2004 жылғы сайлау – Мұғла муниципалитетінде орталық-солшыл кандидаттардың қатарынан жетінші жеңісі болды. Түркияның үкіметтегі AKP және дәстүрлі оңшыл DYP партияларының әрқайсысы 24,5–24,75% дауыс алды. 2009 жылғы жергілікті сайлауда МХП дауыс беру көрсеткішінде айтарлықтай өсім жасап, сайлаушылардың 24,2%-ын құрады. CHP шамамен жартысына жуық дауыс жинап, 46% дауыс алды.

Спорт

Жергілікті футбол клубы Muğlaspor қазір Түркия футбол пирамидасының үшінші лигасынде ойнайды.