Кіріспе
фантастикалық серия
Series of fantasy novels by Jack Vance
Dying Earth is a fantasy series by the American author Jack Vance, comprising four books originally published from 1950 to 1984. The first book in the series, The Dying Earth, was ranked number 16 of 33 "All Time Best Fantasy Novels" by Locus in 1987, based on a poll of subscribers, although it was marketed as a collection and the Internet Speculative Fiction Database (ISFDB) calls it a "loosely connected series of stories". In the late 1940s several of his other stories were published in magazines. According to pulp editor Sam Merwin, Vance's earliest magazine submissions in the 1940s were heavily influenced by the style of James Branch Cabell. Fantasy historian Lin Carter has noted several probable lasting influences of Cabell on Vance's work, and suggests that the early "pseudo Cabell" experiments bore fruit in The Dying Earth (1950).
Джек Вэнстің фантастикалық романдары сериясы «Өлі Жер» – американдық автор Джек Вэнстің 1950 жылдан 1984 жылға дейін жарық көрген төрт кітабынан тұратын фантастикалық серия. Серияның алғашқы кітабы «Өлі Жер» 1987 жылы Locus журналының «Барлық уақыттың ең жақсы фантастикалық романдары» тізімінде 33 кітаптың ішінде 16-орынды иеленді, бұл оқырмандар арасында жүргізілген сауалнаманың нәтижесі болды. Алайда, ол әңгімелер жинағы ретінде сатылды және Интернет-спекулятивтік фантастика деректер базасы (ISFDB) оны «бір-бірімен байланысы шала әңгімелер сериясы» деп сипаттайды. 1940 жылдардың соңында оның көптеген басқа да әңгімелері журналдарда жарияланды. Пульп-редактор Сэм Мервиннің сөзіне сүйенсек, 1940 жылдары Вэнстің журналға жіберген алғашқы туындыларына Джеймс Бранч Кэбеллдің стилі зор әсер еткен. Фантастика тарихшысы Лин Картер Кэбеллдің Вэнстің шығармаларына тигізген бірнеше ұзақ мерзімді әсерлерін атап өтті және ертедегі «псевдо Кэбелл» тәжірибелері «Өлі Жер» (1950) еңбегінде жеміс берді деп санайды.
Series of fantasy novels by Jack Vance
Dying Earth is a fantasy series by the American author Jack Vance, comprising four books originally published from 1950 to 1984. The first book in the series, The Dying Earth, was ranked number 16 of 33 "All Time Best Fantasy Novels" by Locus in 1987, based on a poll of subscribers, although it was marketed as a collection and the Internet Speculative Fiction Database (ISFDB) calls it a "loosely connected series of stories". In the late 1940s several of his other stories were published in magazines. According to pulp editor Sam Merwin, Vance's earliest magazine submissions in the 1940s were heavily influenced by the style of James Branch Cabell. Fantasy historian Lin Carter has noted several probable lasting influences of Cabell on Vance's work, and suggests that the early "pseudo Cabell" experiments bore fruit in The Dying Earth (1950).
Ванстың әңгімелері
Төрт кітаптың барлығы да мазмұны бойынша кестемен жарық көрді, біріншісі мен төртіншісі жинақ түрінде. Екінші және үшінші кітаптар негізінен бұрын қысқа әңгімелер түрінде жарияланған материалдарды қамтыды, бірақ олар роман ретінде сатылды, екіншісі – «түзету» ретінде, ал үшіншісінде бұрынғы жарияланымдар еске алынбады. 1. «Жасырын Өлі Жер» (автордың таңдаған атауы – «Мазириан сиқыршысы») – Ванның соғыс кезінде жазылған алты әңгімеден тұратын жинақ. ISFDB оларды «біршама байланысты» деп сипаттайды және соңғысын повесть ретінде (17 500-ден 40 000 сөз аралығында) тіркеген. «Жасырын Өлі Жер әндері» (2009) антологиясы көптеген авторлардың «Жасырын Өлі Жер» әлеміндегі қысқа әңгімелерін, сондай-ақ Вэнстің еңбегі мен ықпалына құрмет білдіретін туындыларды қамтиды. 2010 жылы Ши «Жасырын Өлі Жер» сериясына жататын және Кугелді кейіпкерлердің бірі ретінде енгізетін тағы бір авторлық әңгіме жазды: «Тинтмейстерді кесу», ол Джонатан Страхан мен Лу Андерстің «Қылыштар мен қараңғы сиқыр: жаңа қылыш пен сиқыршылық» антологиясында жарияланды (Eos, 2010, 323–362 беттер).
Мұра
Dying Earth ғылыми фантастиканың бір тармағы, Вэнстің энтропиялық түрде өліп бара жатқан Жер мен Күн бейнесін қалыптастырудағы рөлін мойындау үшін осылай аталған. Оның маңыздылығы Джордж Р.Р. Мартин мен Гарднер Дозойс құрастырған "Өлі Жер әндері" антологиясының жарық көргенімен айқындалды (Subterranean, 2009). Антологиядағы әрбір әңгіме Өлі Жерде өтеді және автордың Вэнстің оларға тигізген әсерін қысқаша мойындауымен аяқталады.
Рольдік ойын
Dungeons & Dragons ойынының түпнұсқа авторлары Джек Вэнстің жанкүйерлері болды және оның "Өлі Жер" (Dying Earth) сериясының көптеген элементтерін ойынға енгізді. Сиқыр жүйесі, онда сиқыршы бір мезгілде есте сақтай алатын сиқырлар санымен шектеледі және оларды қолданғаннан кейін ұмытып қалады, "Өлі Жер" сиқырлығының негізінде жасалған. Рөлдік ойын ортасында осындай сиқыр жүйесі "Ванциан" немесе "Вансеан" деп аталады. Dungeons & Dragons ойынындағы кейбір сиқырлар "Өлі Жер" сериясында айтылған сиқырларға негізделген, мысалы, призмалық шашырату (prismatic spray). "Өлі Жер" әңгімелеріндегі ион тастары сияқты сиқыр заттары да Dungeons & Dragons-қа енді. Dungeons & Dragons-тағы сиқыр құдайларының бірі Vecna деп аталады, ол "Vance" сөзінің анаграммасы.