"Шармтаушы" сериясының басты кейіпкері Гарольд Шеа

Кіріспе

"Enchanter" сериясының басты кейіпкері Гарольд Ши – Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратттың бірлескен командасы жазған бес ғылыми-фантастикалық әңгімедегі басты кейіпкер, сондай-ақ кейінірек де Камптың жеке әңгімелерінде, Кристофер Сташефф, Холли Лисл, Джон Мэддокс Робертс, Роланд Дж. Грин, Фрида А. Мюррей, Том Уэм және Лоуренс Уотт Эванс жазған әңгімелерде де орталық тұлға. Де Камп пен Сташефф осы серияның жалғасын бірлесіп бақылады. Бұл серия "Enchanter" сериясы, "Incomplete Enchanter" сериясы (алғашқы әңгімелер жинағынан кейін) немесе "Compleat Enchanter" сериясы деп те аталады. Бастапқы бес әңгімеде психолог Харольд Ши және оның әріптестері Рид Чалмерс, Уолтер Байярд және Вацлав Полачек (Вотси) ежелгі мифтер мен көне әдебиет шындыққа айналған әртүрлі параллель әлемдерге саяхат жасайды. Саяхаттары барысында негізгі актерлік құрамға Белфеба мен Флоримель есімді кейіпкерлер қосылады, олар тиісінше Ши мен Чалмерстің әйелдеріне айналады, сондай-ақ хаосқа кездейсоқ түсіп қалған полиция қызметкері Пит Бродски де олармен бірге болады. Кейінгі жалғастыруларда актерлік құрамға ең маңызды қосылғандар – қайта-қайта пайда болатын жаман кейіпкер Маламброзо және Ши мен Белфебаның жас қызы Воглинда.

Бастапқы серия

Басты кейіпкерлер өздерін сапарлайтын әлемдерге жобалау үшін символдық логика жүйесін пайдаланады, бірақ бұл дәл ғылым емес, сондықтан олар көздеген шындыққа жиі жете бермейді. Мысалы, "Қоңырау шалатын керней" атты алғашқы әңгімеде Ши ирланд мифологиясына баруды ниеттенсе, керісінше, викинг мифологиясына тап болады. Көптеген әлемдерде біздің әлемімізден өзгеше физика заңдары бар, көбінесе сиқырлы, ал кейіпкерлер оларды үйренуге және қолдануға көп күш жұмсайды. Олардың кездесулерінен туындайтын мәдени шок пен олардың жергілікті жүйелерді жеткілікті түсінбеуінен, жасаған сиқырының нақты салдарына болжам жасау мүмкін болмайды, көптеген қызық оқиғалар туындайды. Сериалдың тартымдылығының көп бөлігі психологтардың логикалық, рационалистік көзқарастарының, сапарлаған әлемдердің күтпеген физикалық заңдарымен өзара әрекеттесуінен туындайды. Олардың көзқарастары осы әлемдердің негізгі ұстанымдарын деконструкциялық тұрғыдан қарастырады, бұрын олардың тұрғындары немесе тіпті жасаушылары зерттемеген. Олар оқырманға осы әлемдерге жаңаша көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Осылайша зерттелген "әлемдерге" "Қоңырау шалатын керней" әлеміндегі викингтер ғана емес, сонымен қатар Эдмунд Спенсердің "Фейри Квин" әлемі ("Сақылдың математикасы"), Людовико Ариостоның "Орландо Фуриозо" ("Темір қамал" романында Сэмюэл Тейлор Колеридждің "Кубла Хан" поэмасынан "Ксанаду" қаласына қысқа тоқталыммен), "Жыланның қабырғасы" романындағы "Калевала" және, соңғысы ретінде, "Жасыл сиқыршы" романындағы ирланд мифологиясы кіреді. "Жасыл сиқыршы" романымен бастапқы ынтымақтастық аяқталды, Пратттың ерте қайтысы кез келген қосымша туындыларды жасауға мүмкіндік бермеді. Парсы мифологиясы әлемінде өтетін соңғы жоспарланған әңгіме жазылмады, сондай-ақ Л. Рон Хаббардтың "Достық мәйіттің ісі" (1941) повесінде олардың кейіпкерін дұрыс пайдаланбағанына жауап берілмеді. (Де Камп ақыры "Сэр Гарольд және гном королі" атты туындысында бұл мәселені қарастыратын болады.) 1950 жылғы "Темір қамал" басылымын қарап, Бухер мен Маккомас бұл сериалды "ең қатаң интеллектуалдық логиканы абсурдты фантазияға қолданудың биік нүктесі" деп сипаттады. Деймон Найт сериалды "құнды, көңілді оқиға" деп сипаттап, "әр фантазия оқырманы осы туындыларды оқуы керек" деді. 1977 жылы Ричард А. Лупофф сериалды "қадірсіз, басыбайлы фантазия деп саналатын ескірген, қанды-соққылы оқиғалардан әлдеқайда жоғары тұрған деңгей" деп сипаттады.

The protagonists utilize a system of symbolic logic to project themselves into the worlds they visit, but it is an inexact science, and they miss their target realities as often as they hit them. For example, in the first story, "The Roaring Trumpet", Shea intends to visit the world of Irish mythology, and instead ends up in Norse mythology. Most of the worlds visited have systems of physics different from ours, usually magical, which the heroes devote a considerable amount of effort to learning and applying. Much humor is drawn both from the culture shock of their encounters and from the reality that they usually do not understand the local systems well enough to be able to predict the actual effects of the spells they attempt. Much of the series' attraction stems from the interaction of the psychologists' logical, rationalistic viewpoints with the wildly counterintuitive physics of the worlds they visit. Their attitudes provide something of a deconstructionist look at the basic rationales of these worlds, hitherto unexamined either by their inhabitants or even their original creators. They allow the reader to view these worlds from a fresh viewpoint. The "worlds" so examined include not only the Norse world of "The Roaring Trumpet", but also the worlds of Edmund Spenser's The Faerie Queene in "The Mathematics of Magic", Ludovico Ariosto's Orlando Furioso (with a brief stop in Samuel Taylor Coleridge's Xanadu from "Kubla Khan") in "The Castle of Iron", the Kalevala in "The Wall of Serpents", and, at last, Irish mythology in "The Green Magician". With "The Green Magician" the original collaboration ended, Pratt's early death precluding any additional entries. A final planned story set in the world of Persian mythology was never written, nor was a projected response to L. Ron Hubbard's misuse of their hero in his novella The Case of the Friendly Corpse (1941). (De Camp would finally address the latter issue in "Sir Harold and the Gnome King".) Reviewing the 1950 edition of The Castle of Iron, Boucher and McComas described the series as "a high point in the application of sternest intellectual logic to screwball fantasy". Damon Knight characterized the series as "relaced, ribald adventure priceless," saying that "no fantasy reader should be without them." In 1977 Richard A. Lupoff described the series as "whole planes above the hackneyed gut spillers and skull smashers that pass for heroic fantasy."

Екінші серия

Пратт 1956 жылы қайтыс болғаннан кейін, Де Камп серияны өз бетімен жалғастыруға құлшынбады, себебі Праттпен бірлескен жұмыстың екеуінің де жеке қайталай алмайтын ерекше дәмі бар еді. Шамамен қырық жыл өткен соң, ол серияны жас авторлармен бірге қайта жаңғыртуға кіріскенде, бұл әсер расталғандай болды; өте қызықсыз болмаса да, екінші серияға жеке қосқан үлесінде әлемдерге қатысты ащы, циникалық көзқарас байқалады, ал кейіпкерлердің сиқырды қолдануына қатысты мәселелер қалдырылды. Оның қызығушылығы бұрынғы сериядағыдай, фантастикалық әлемдердің физикалық немесе сиқырлық заңдарын зерттеуге емес, керісінше, олардың сенімсіз аспектілерін жоюға ауысқан сияқты. Екінші жағынан, кейбір жаңа авторлар Де Камп пен Пратттың бастапқы жетістігін қайта жасай алуға тырысып, кейіпкерлерінің әлемнің негізгі сиқырлық ережелерін қайтадан үйренуге тиіс болған жаңа орындарды зерттеді. Холли Лизл ("Шәкірт және жау"), Джон Мэддокс Робертс ("Қару және сиқыршы") және Том Уэм ("Гарольд Шекспир") – түпнұсқа формуланы қайта жаратқан авторлардың қатарында болды. Серияны жалғастыруға түрткі болған бастапқы себеп, Том Уэмнің 1987 жылғы қазан айында Tor Books баспасынан шыққан "Prospero's Isle" атты ойын кітабындағы кейіпкерлердің сәтті бейімделуі болуы мүмкін ("Гарольд Шекспирдің" негізі), Де Камп оған құрметпен кіріспе жазған. Бұл оны түпнұсқа сериядағы ұзақ шешілмеген мәселелерді, мысалы, Уолтер Байардтың ирландия мифологиясы әлемінде қалып қоюын және Л. Рон Хаббардтың Гарольд Шиді өзінің "Достық мәйіттің ісі" романында пайдалану үшін "қарызға алуынан" туындаған мәселені шешуге итермелеген болуы мүмкін. Ол бұл мақсаттардың екеуін де "Сэр Гарольд және гном королі" (1990 жылғы кітапша) арқылы іске асырды. Серияны одан әрі жалғастыру туралы шешім қабылданғанда, бұл әңгіме басқа жаңа әңгімелермен үйлесу үшін сәл өңделді, бірақ ол біршама қиындық тудырды. Мәселелер шешілгеннен кейін, екінші кезеңдегі оқиғалардың көп бөлігі Ши мен Чалмерстің зұлым сиқыршы Маламброзо ұрлаған Флоримелді құтқару үшін бірнеше ғаламды аралап өтуіне қатысты. Флоримел табылып, қайтарылғаннан кейін, Ши мен Белфебаның қызы Воглинданы құтқару үшін де осындай күш-жігер жұмсалды, оны да Маламброзо тартып алған. Соңғы әңгіме Ши мен Белефебаны Шидың әріптесі Полачектың ақымақтығынан туындаған, байланыссыз оқиғаға жібереді. Екінші серияда кездесетін орталарға "Профессор Гарольд және сенімгерлер" атты ирландия мифы мен Орландо Фуриозо (қайтадан) әлемдері, Л. Рон Хаббардтың "Достық мәйіттің ісі" және Л. Фрэнк Баумның "Сэр Гарольд және гном королі" атты Оз жері, классикалық қытайлық эпикалық романы "Сэр Гарольд және маймыл королі" атты Батысқа саяхат, Мигель де Сервантестің романтикалық фантазиялары Дон Кихот (Сервантес емес, Кихоттың шындық көрінісі) "Рыцарь және жау", Виргилийдің грек-римдік эпосы "Аурулар мен сиқыршы" атты Энеида, Сэр Игордың Киевке жасаған жорығының ескі орыс ертегісі "Баншан", Сэр Игордың "Хинду Пачхари" (Викрам және вампир), "Араб түндері" жинағынан үзінділер "Сэр Гарольд және индус королі", Эдгар Райс Берроустың Барсум әлемі "Сэр Гарольд Зодонгыдан" және Уильям Шекспирдің "Темпест" пьесасы "Гарольд Шекспир" кітабында бейнеленген. Серияға тағы бір үлес – Лоуренс Уотт Эванстың "Ксанадуға оралу" атты туындысы, ол Кубла Хан әлеміне қайта оралып, ондағы екінші дәрежелі кейіпкерді "Араб түндері" әлеміне көшіреді, бұл көшіруді Л. Спраг де Камптың өзін бейнелейтін аты-жөні белгісіз сиқыршы жасайды. "Ксанадуға қайта оралу" алғаш рет 2005 жылы Гарри Тюртлдоув редакциялаған және Baen Books баспасынан шыққан "The Enchanter Completed: A Tribute Anthology for L. Sprague de Camp" антологиясында жарияланды.

After Pratt died in 1956, De Camp was reluctant to continue the series on his own, feeling that the collaboration with Pratt had a flavor impossible for either of them to duplicate alone. When he finally did revive the series in company with younger authors nearly forty years later, this impression was seemingly borne out; while not without interest, his own solo contributions to the second series exhibit a wryer, more cynical view of the worlds toured, and the protagonists' problematic use of magic is abandoned. His interest appears to have shifted to debunking the less credible aspects of the universes visited, rather than taking these as a given and extrapolating the fantasy worlds' physical or magical laws from them, as in the previous sequence. On the other hand, some of the new authors made efforts to duplicate de Camp and Pratt's original achievement, exploring fresh venues where their heroes once again have to learn the world's fundamental magical rules from the ground up. Holly Lisle ("Knight and the Enemy"), John Maddox Roberts ("Arms and the Enchanter") and Tom Wham ("Harold Sheakespeare") were among the authors who recreated the original formula. The initial impulse for the continuation may have been the successful adaptation of the characters into Tom Wham's authorized gamebook adventure Prospero's Isle, published by Tor Books in October 1987 (the basis of "Harold Sheakespeare"), to which de Camp had contributed an admiring introduction. This may have encouraged him to wrap up long unresolved loose ends from the original series, such as the stranding of Walter Bayard in the world of Irish mythology, and to resolve the unaddressed complication introduced by L. Ron Hubbard's "borrowing" of Harold Shea for use in his novel The Case of the Friendly Corpse. Both of these goals he accomplished in Sir Harold and the Gnome King (1990 chapbook). When the decision was made to continue the series further, this story was revised slightly to reconcile it with the other new stories, though the fit is somewhat awkward. Once the loose ends are resolved, most of the action in the second sequence involves Shea and Chalmers' quest across several universes to rescue Florimel, who has been kidnapped by the malevolent enchanter Malambroso. After Florimel is finally recovered, a similar effort must be made to recover Shea and Belphebe's daughter Voglinda, likewise seized by the unrepentant Malambroso. A final tale sends Shea and Belephebe on an unrelated adventure precipitated by the foolishness of Shea's colleague Polacek. Milieus encountered in the second series include the worlds of Irish myth and the Orlando Furioso (again) in "Professor Harold and the Trustees", L. Ron Hubbard's setting from The Case of the Friendly Corpse and L. Frank Baum's land of Oz in "Sir Harold and the Gnome King", the classical Chinese epic novel Journey to the West in "Sir Harold and the Monkey King," the romantic fantasies of Miguel de Cervantes' Don Quixote (with the unique twist of its being Quixote's version of reality rather than Cervantes') in "Knight and the Enemy", Virgil's Graeco Roman epic the Aeneid in "Arms and the Enchanter", the old Russian Tale of Igor's Campaign in "Enchanter Kiev," Bhavabhuti's Baital Pachisi (or "Vikram and the Vampire"), a proto Arabian Nights collection of Indian tales, in "Sir Harold and the Hindu King", Edgar Rice Burroughs' Barsoom in "Sir Harold of Zodanga", and William Shakespeare's The Tempest in "Harold Sheakespeare". There exists one additional contribution to the series; "Return to Xanadu" by Lawrence Watt Evans, which revisits the world of Kubla Khan and transfers a minor character appearing therein to that of The Arabian Nights by the agency of an unnamed magician who appears to be intended to represent L. Sprague de Camp himself. "Return to Xanadu" was first published in The Enchanter Completed: A Tribute Anthology for L. Sprague de Camp edited by Harry Turtledove and published by Baen Books in 2005.

Жарияланым

Пратт пен Де Камптың алғашқы үш бірлескен туындысы ("Roaring Trumpet", "Mathematics of Magic" және "The Castle of Iron") алғаш рет қысқа ғана мерзімге шыққан Unknown Magazine журналында жарияланды. Қалған екеуі бірнеше жылдан кейін "Beyond Fantasy Magazine" және "Fantasy Magazine" журналдарында жарық көрді. "Сэр Гарольд және Гном Королі" алғаш рет 1990 жылы Дүниежүзілік Фантазия Конвенциясының бағдарламалық кітабында, ал келесі жылы жеке кітапша түрінде пайда болды. Кейіннен қайта жөнделіп, қалған жалғаулармен бірге қатардағы саудалық кітаптарда жарық көрді.

Ингви

Бастапқы оқиғада түрмедегі кейіпкер әр сағат сайын камера терезесіне келіп, "Йнгви - біте!" деп жариялайды. Бұл тіркес сөздік қорына еніп, белгілі бір ғылыми-фантастикалық қауымдастықтарда өздігінен дами бастады. Кітапта Йнгви кім немесе не болуы мүмкін екені айтылмаған, алайда көне норвеж тілінде Йнгви – Фрейр құдайының тағы бір аты.

Бастапқы әңгімелері

"Қыңғырлаған керней" (1940 жылдың мамыры, Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт)
"Сақылдың математикасы" (1940 жылдың тамызы, Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт)
"Темір қамал" (1941 жылдың сәуірінде, 1950 жылы "Темір қамал" романы ретінде ұзартылды; Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт)
"Жылан қабырғасы" (1953, Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт)
"Жасыл сиқыршы" (1954, Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт)

Жинақталған басылымдар

Тұтас емескесір (1941) (Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт), "Дүркіреген бұрыш" және "Сақылдың математикасы" кіреді.
Темір қамал (1950) (Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт), түпнұсқа әңгіменің кеңейтілген нұсқасы.
Жылан қабырғасы (1960) (Л. Спраг де Камп пен Флетчер Пратт), "Жылан қабырғасы" және "Жасыл сиқыршы" кіреді.
Қайта туған сиқыршы (1992) (Л. Спраг де Камп пен Кристофер Шташефф), "Профессор Гарольд пен қамқорлар", "Сэр Гарольд пен гном королі", "Сэр Гарольд пен маймыл патшасы", "Рыцарь мен жау", және "Қару мен сиқыршы" кіреді.
Экзотикалық сиқыршы (1995) (Л. Спраг де Камп пен Кристофер Шташефф), "Сиқыршы Киев", "Сэр Гарольд пен индус патшасы", "Сэр Гарольд Зандан", және "Гарольд Шекспир" кіреді.

Тұтас емескесір және Темір қамал бірге "Толық сиқыршы" (1975) деген атпен да шығарылды; Жылан қабырғасы "Сиқыршы толықталды" (1980) деген атаумен де шығарылды; түпнұсқа серияның үш томы бірге "Толық толық сиқыршы" (1989) деген атпен шығарылды. Түпнұсқа әңгімелер мен де Камптың 1990-шы жылдардағы қосымшалары бірге "Сақылдың математикасы: Л. Спраг де Камп пен Флетчер Праттың сиқыршы әңгімелері" (2007) деген атпен шығарылды.