"Изис ашылды: Ескі және Жаңа Ғылым мен Теологияның Құпияларына Кілт"
Isis Unveiled
«Isis Unveiled» – Елена Блаватскаяның ең алғашқы, маңызды езотерикалық шығармасы. Теософиялық қозғалыстың кілті, көне ғылымдар мен діндердің құпияларын ашады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теософиялық қозғалыстың маңызды мәтіні "Isis Unveiled: A Master Key to the Mysteries of Ancient and Modern Science and Theology" кітабы 1877 жылы жарық көрген, эзотерикалық философияға арналған еңбек және Хелена Петровна Блаватскаяның алғашқы ірі жұмысы, сонымен қатар оның теософиялық қозғалысының түйірлі мәтіні болып табылады. Бұл еңбек жиі плагиатталған оккульттік шығарма ретінде сынға ұшырады, ғалымдар Блаватскаяның сол кездегі оккультистер арасында кең таралған көптеген көздерден мол материал көшіргенін көрсетеді. Дегенмен, "Isis Unveiled" қазіргі ғалымдар тарапынан Батыс эзотерикасы тарихындағы маңызды кезең ретінде қарастырылады.
Key text in the Theosophical movement
Isis Unveiled: A Master Key to the Mysteries of Ancient and Modern Science and Theology, published in 1877, is a book of esoteric philosophy and Helena Petrovna Blavatsky's first major work and a key text in her Theosophical movement. The work has often been criticized as a plagiarized occult work, with scholars noting how Blavatsky extensively copied from many sources popular among occultists at the time. Isis Unveiled is nevertheless also understood by modern scholars to be a milestone in the history of Western esotericism.
Шолу
Бұл шығарманың бастапқы атауы "Изис пердесі" болған, бірақ Блаватская бұл атаудың 1861 жылы В.В. Ридтың розенкрейцерлік еңбегінде қолданылғанын білген соң, атауын өзгертуге мәжбүр болды. "Изис ашылды" екі томдық шығарма. I том, "Қазіргі ғылымның қатесіздігі", оккульттік ғылым мен табиғаттың жасырын және беймәлім күштерін, сондай-ақ күштер, элементальдар, психикалық құбылыстар, Ішкі және Сыртқы Адам сияқты тақырыптарды зерттейді. II том, "Теология", христиан жазбаларының буддизм, индуизм, Ведалар және зороастризм сияқты Шығыс діндерімен ұқсастығын қарастырады. Бұл Ренессанс дәуіріндегі prisca theologia тұжырымын ұстанады, яғни барлық діндер ортақ бастаудан, ежелгі "Даналық Дінінен" тараған деп есептеледі. Көптеген қазіргі ғалымдар, мысалы Брюс Ф. Кэмпбелл және Николас Гудрик Кларк, "Изис ашылды" шығармасын Батыс эзотерикасы тарихындағы маңызды кезең деп санайды. Блаватская оккульттік дәстүрдегі маңызды тақырыптарды – мәңгілік философияны, неоплатондық эманациялық космологияны, адепттерді, эзотерикалық христиандықты жинап, ғылымдағы қазіргі дамулар мен Батыс емес діндер туралы жаңа білімге қатысты қайта қарастырды. Осылайша, "Изис ашылды" Дарвиннің эволюция теориясы және оның дінге тигізген әсері сияқты заманауи дауларды қамтыды және дінге қызығушылық танытқан, бірақ дәстүрлі Батыс формаларынан алшақтанған зиялы адамдарға тартымды болатын пікірталасқа қатысты. Блаватскаяның ғылыми және академиялық дереккөздермен негізделген түпнұсқалық көзқарастары қазіргі оккультизмнің материалистік ғылымға қарсы тұруының маңызды мәлімдемесін жасады. Кейінгі теософиялық еңбектерде "Изис ашылды" шығармасында айтылған кейбір ілімдер айтарлықтай өзгертілген түрде пайда болды, бұл оқырмандар арасында шатасу тудырып, тіпті кейбіреулерінде қарама-қайшылық сезімін тудырды. Атап айтқанда, "Изис ашылды" шығармасындағы реинкарнация туралы санаулы және көптеген адамдардың пікірінше, түсініксіз мәлімдемелер, сондай-ақ адамның денесі, жаны және рухы туралы үштік ұғымы, 1888 жылғы "Құпия Доктринасындағы" реинкарнацияның толық және нақты түсінігімен және адамның жетілік ұғымымен қарама-қайшы келеді. Блаватская кейіннен реинкарнация және адамның құрамы туралы "Изис ашылды" шығармасындағы мәлімдемелерінің дұрыстығын растады, туындаған шатасу мен айтылған қарама-қайшылықтарды осы шығармадағы идеялардың кейінгі еңбектердегіге қарағанда көбірек жеңілдетілген немесе қарапайым түсіндірілуіне байланысты деп түсіндірді. Қазіргі теософтар бұл кітапты Теософия Ұстаздары Блаватскаяға диктанттаған аян деп санайды.
The work was originally entitled The Veil of Isis, a title which remains on the heading of each page, but had to be renamed once Blavatsky discovered that this title had already been used for an 1861 Rosicrucian work by W. W. Reade. Isis Unveiled is divided into two volumes. Volume I, The "Infallibility" of Modern Science, discusses occult science and the hidden and unknown forces of nature, exploring such subjects as forces, elementals, psychic phenomena, and the Inner and Outer Man. Volume II, Theology, discusses the similarity of Christian scripture to Eastern religions such as Buddhism, Hinduism, the Vedas, and Zoroastrianism. It follows the Renaissance notion of prisca theologia, in that all these religions purportedly descend from a common source; the ancient "Wisdom Religion". Isis Unveiled is argued by many modern scholars such as Bruce F. Campbell and Nicholas Goodrick Clarke to be a milestone in the history of Western Esotericism. Blavatsky gathered a number of themes central to the occult tradition—perennial philosophy, a Neo Platonic emanationist cosmology, adepts, esoteric Christianity—and reinterpreted them in relation to current developments in science and new knowledge of non Western faiths. In doing so, Isis Unveiled reflected many contemporary controversies—such as Darwin's theories on evolution and their impact on religion—and engaged in a discussion that appealed to intelligent individuals interested in religion but alienated from conventional Western forms. Blavatsky's combination of original insights, backed by scholarly and scientific sources, accomplished a major statement of modern occultism's defiance of materialist science. In later theosophical works some of the doctrines originally stated in Isis Unveiled appeared in a significantly altered form, drawing out confusion among readers and even causing some to perceive contradiction. Specifically, the few and—according to many—ambiguous statements on reincarnation as well as the threefold conception of man as body, soul and spirit of Isis Unveiled stand in contrast to the elaborate and definite conception of reincarnation as well as the sevenfold conception of man in The Secret Doctrine (1888). Blavatsky later asserted the correctness of her statements on reincarnation and the constitution of man in Isis Unveiled, attributing the resulting confusion and alleged contradictions to the more superficial or simplified conceptions of the ideas in Isis Unveiled compared to those of later works. Modern Theosophists hold the book as a revealed work dictated to Blavatsky by Theosophy's Masters.
Сыни қабылдау
Сыншылар кітапты көбінесе плагиаттауда айыптайды, бұл көзқарасты алғаш рет Уильям Эммет Коулман кітап жарықтанғаннан кейін көп ұзамай білдірген, ал қазіргі ғалымдар, мысалы Марк Седжвик, оны әлі де қолдайды. Сонымен қатар, тарихшы Джеффри Эш «Изиданың бетін жауып тастауы» кітабында «салыстырмалы дін, оккультизм, жалған ғылым және қиял-ғажайыптардың» үйлесімін атап өтті, бұл «нағыз болса да, үстірт зерттеулерге негізделген, бірақ мойындалмаған қарыздар мен тікелей плагиаттан бос емес» еді. Шындығында, «Изиданың бетін жауып тастауы» сол кездегі оккультистер арасында танымал болған көптеген дереккөздерді пайдаланады, көбінесе мәтіннің маңызды бөліктерін тікелей көшіріп алады. Тарихшы Брюс Кэмпбелл көптеген алынған жолдардың плагиатты «көлемді» көрсеткенін мәлімдеді. «Изиданың бетін жауып тастауы» кітабының қазіргі заманғы басылымдарында көбінесе Блаватскаяның деректері мен ықпалын толық көрсететін түсіндірмелер болады. Тарихшы Рональд Х. Фриц «Ашылмаған Изиданы» псевдотарихи туынды деп санайды. Сол сияқты, сол замандағы журналист және сиқыршы Генри Р. Эванс кітапты «логикалық реттілікті мүлдем ескермей, әуежайлық тәртіппен орналастырылған, абсурдтылықтардың, жалған ғылымның, мифологияның және халық аңыздарының жиынтығы» деп сипаттады. Блаватскаяның «Изиданы» жазу және Теософиялық қоғамды құру мақсатының бірі - ғылымның қазіргі жетістіктерін оккультизммен үйлестіру болды, және осы синтез дінге қызығушылық танытқан, бірақ сол кездегі дәстүрлі батыс формаларынан шеттеген адамдар үшін Блаватскаяның жұмысының басты тартымдылығының бірі болды. К. Пол Джонсон Блаватскаяның туындыларындағы көптеген мифтік элементтер, оның кейінгі ұстаздары сияқты, тікелей ойдан туған нәрсе емес, бұрыннан бар эзотерикалық идеялардың қайта құрылуы және оған көмектескен, қолдаған немесе ынтымақтасқан көптеген адамдарды мифологиялық контекстке енгізу болғанын ұсынды; мұның бәрі Блаватскаяның рухани шындықты іздеуімен байланысты.
Detractors often accuse the book of extensive plagiarism, a view first seriously put forth by William Emmette Coleman shortly after publication and still expressed by modern scholars such as Mark Sedgwick. Similarly, historian Geoffrey Ashe noted that Isis Unveiled combines "comparative religion, occultism, pseudoscience, and fantasy in a mélange that shows genuine if superficial research but is not free from unacknowledged borrowing and downright plagiarism." Indeed, Isis Unveiled makes use of many sources popular among occultists at the time, often directly copying significant amounts of text. Historian Bruce Campbell concluded that the large number of borrowed lines suggested plagiarism "on a large scale." Modern copies of Isis Unveiled are often annotated, fully delineating Blavatsky's sources and influences. Historian Ronald H. Fritze considers Isis Unveiled to be a work of pseudohistory. Likewise, Henry R. Evans, a contemporaneous journalist and magician, described the book as a "hodge podge of absurdities, pseudo science, mythology and folk lore, arranged in helter skelter fashion, with an utter disregard of logical sequence." One of Blavatsky's original goals in writing Isis Unveiled and founding the Theosophical Society was to reconcile contemporary advances in science with occultism, and this synthesis was one of the main appeals of Blavatsky's work for individuals interested in religion but alienated from conventional Western forms at the time. K. Paul Johnson has suggested that many of the more mythical elements of Blavatsky's works, like her later Masters, rather than being outright inventions, were reformulations of preexisting esoteric ideas and the casting of a large group of individuals—who helped, encouraged, or collaborated with her—under a mythological context; all driven by Blavatsky's search for spiritual truth.