Кіріспе

Антрацитті көмір мен темір рудасын бірге қорыту арқылы алынған зат. Антрацитті темір немесе антрацитті шойын – антрацитті көмір мен темір рудасын бірге қорыту арқылы өндірілген темір, яғни темірді қорыту кезінде ағаш көмірінің орнына антрацитті көмір қолданылады. Бұл 1830-шы жылдардың соңындағы маңызды техникалық прогресс болды, ол АҚШ және Еуропадағы өнеркәсіптік революцияны үдетуге септігін тигізді.

Тарих

Көптеген маңызды жаңалықтардан өзгеше, осы дәуірге қатысушылар, орны және күні 1830-шы жылдардың аяғындағы нақты сәттерде жақсы тіркелген. Бірінші қайталанатын және сенімді түрде сәтті пештер мен қорыту орындарын Ұлыбритания мен АҚШ-та бір адам басқарды, ол темір шебері Дэвид Томас басты бақылауымен және қадағалауымен болды. Ол Уэльстегі Йнискедевин темір зауытында басшылыққа келгеннен кейін көп ұзамай 1820 жылы Уэльстегі антрацит кен орындарын пайдалану бойынша тәжірибелер жасауды бастады. Осы 1837-38 жылдар аралығында тәжірибелер Пенсильванияда Порт Карбон және қазіргі Джим Торп маңында жүргізілді, бірақ Уэльстегіден гөрі жалпы алғанда жақсы нәтижелерге қол жеткізілді. Lehigh Coal & Navigation Company (LC&N) және олардың екі негізін қалаушысы, Джозиа Уайт және Эрскин Хазард, 1832-1837 жылдары Джим Торптағы екі пеште антрацитты пайдалану арқылы қорыту бойынша жүйелі тәжірибелерді бастады, суық үрлеу процесін қолдана отырып, ара-тұра жақсары нәтижелерге қол жеткізді. Осы алдын ала жұмыс екі жағынан да Атлант мұхитында жүргізіліп жатқанда, [Шотландияда] тағы бір ойшыл жұмыс істеді, ол Гласгоулық Нилсон мырзаның ыстық үрлеудің ойлап табуының құпиясын ашты, ол 1828 жылы өзінің құнды өнертабысы үшін патент алды, оның маңыздылығы көп уақыт бойы түсінілмеді. Нилсонның ыстық үрлеу туралы жариялаған кітабын Томас мырза құлшыныспен оқыды және бірден оның құндылығына көз жеткізді. Бір күні кешке, кітапханасында Крейн мырзамен отырып, мәселені талқылағанда, ол үрлегішті алып, антрацит отын жаққан. "Дэвид, жақсырақ олай істемеңіз", - деді Крейн мырза, "өртті сөндіріп аласыз". Томас: "Егерде бізде Нилсонның ыстық үрлеуі болса, антрацит қарағайдай жалар еді" деп жауап берді. Крейн мырза: "Дэвид, дәл осы идея еді", - деді, және бұл идея олардың екеуіне жұмыс істеуге болатын нәрсе ретінде танылды, ал Томас мырзаның қайраткерлігі мен табандылығы арқасында ол сәтті аяқталды. Шын мәнінде, осы антрацитпен темір жасауда ыстық үрлеуді сәтті қолданудың бастауы болды. Осы уақытта Шотландиядағы Клайд темір зауытында пеш іске қосылды, онда пеште жартылай битумды көмірмен ыстық үрлеу пайдаланылды. Томас мырза Крейн мырзаны жаңа жаңалықты дереу қабылдауға шақырды және оны процестің қалай жұмыс істейтінін көру үшін Шотландияға жіберді. Ең мұқият тексеруден кейін Томас мырза ыстық үрлеу антрацит пеші үшін қажет нәрсе екенін анықтады. Ол Нилсон мырзадан лицензия алып, жылыту пештерін салуды түсінген тәжірибелі механикпен Йниседуинге оралды және бірден ыстық үрлеу пештерін салуға кірісті, оларды "Куполды пеш" деп аталатын, 11 фут кеңдігі және 45 фут биіктігі бар пешке орнатты. Пеш 1837 жылдың 5 ақпанында іске қосылды, нәтиже сәтті болды, және антрацит темірі осы пештен үзіліссіз пайда табуды жалғастырды. Антрацит темірі әлемдік саудада жаңа тауар болды, ал Дэвид Томас оның құдасы болды. Оның табысы туралы жаңалық Ұлыбританияға тарады, Лондон тау-кен журналы оған үлкен мән берді, ал жаңалық АҚШ баспасөзінде жарияланды. Алайда, американ қалалары отынға мұқтаж болды, үлкен қалалардың маңындағы орманды жерлер тозығынан айырылды, ал Америкадағы ең үлкен қала Филадельфия диірмендер мен қорыту зауыттары үшін отынға мұқтаж болды. 1812 жылғы соғыс кезінде сым зауытының, қорыту және шеге зауытының иесі Иосия Уайт, 1812 жылғы соғыс кезінде темір өңдеу пештерінде антрацитті қалай жағу керектігін анықтады. Битумды көмірді кокстеудің ерте дамуы, сондай-ақ антрацит кокс 1830-шы жылдардың соңында суық үрлеу ауасы бар жергілікті көмір көздерін пайдалана отырып, темірді қорытуға мүмкіндік берді. Ол кезде темір ағашқа қарағанда аз қолданылды. Тіпті теміржолдың көп бөлігі ағаштан жасалған, кейде темір рельстермен жабылған. Темірдің көптеп пайда болуымен, оның көбірек қолданылуы анықталды, бұл сұраныстың артуы, тәжірибелер мен жақсартулар циклін тудырды.

Процесс дамуы

АҚШ-тың бірінші энергетикалық дағдарысы кезінде ірі қалалар мен Американың Шығыс жағалауындағы қалалардың маңындағы орман алқаптары халық және фабрика орталықтарынан алыстады, бұл жылыту және шеберханалар үшін отын бағасын, әсіресе таза жағатын тас көмірді – балқыту және шыны жасау үшін ұзақ жылдар бойы басым отынды қымбаттатты, нәтижесінде ондаған жылдар бойы баламалы отын іздеуге ұласты. 1792 жылдың ортасына қарай көрнекті филадельфиялықтар Делавэр өзені аңғары арқылы қолжетімді қалаларға, әсіресе сол кездегі елдің ең ірі және ең өнеркәсіптік қаласы Филадельфияға антрацит жеткізу үшін Лехай көмір шахта компаниясын (LHCM Co.) құрды. Бірақ ешкім антрацитті жеке отын ретінде қалай пайдалануға болатынын толыққанды түсінбеді – тек оның кейде, жеткілікті ыстық негізгі отпен бірге жағатыны белгілі болды, сондықтан ол пеш отынына қосымша қолданылуы мүмкін еді. LHCM Co. Филадельфиядағы кемежайларға көптеген көмірді жеткізуде үлкен қиындықтарға тап болды, тіпті оны өндіріс орындарына сенімді жеткізуге де қабілеті болмады, себебі Лозаннадан Лехай өзенінің өзгеретін су деңгейі мен көптеген тастар мен тауарлардың арасынан өту және содан кейін 70 мильден астам (113 км) ұзындығындағы, сондай-ақ құлпытас Делавэр өзенінде сақталу қаупі бар еді. 1812 жылғы соғыс кезінде темір өнеркәсібінің магнаты Джозиа Уайт өз шеберлеріне тас көмірдің қалай сенімді жағатынын анықтау үшін жүйелі эксперименттер жүргізуді тапсырды. Ол басқа отынға көмектесетін пайдалы екені анықталды, ал жануарлармен тасымалданатын көмір кейде қалаға жеткізілді, онда британдық теңіз блокадасын айналып өтуге мұқтаж диірмендер мен қорытқыштар болды, сондықтан Вирджиниядан битумды көмірдің жағалаумен тасымалдануы қайта басталуы мүмкін еді. Бұл эксперименттер төменгі жағынан ауа тартудың маңызды екенін көрсетті, ал жабық есіктер – кілт еді. Соғысқа дейін Балтимор, Бостон, Ньюарк, Нью-Хейвен, Нью-Йорк және Филадельфия өнеркәсіпшілері Вирджиния мен Ұлыбританиядан кемемен битум импорттаған, бірақ соғыс және оған дейінгі британдық тауарларға қатысты эмбарголар салдарынан осы жеткізілімдерді алу қиынға соқты немесе саяси түрде тоқтатылды. Соғыстан кейін, Орегон және Колумбия өзені бассейні сияқты алыс аймақтардағы шекаралық даулар шешілгенге дейін санкциялар сақталды.

Тарихи астауы

1814 және 1818 жылдар аралығында шығыс жағалаудағы өнеркәсіптер энергия тапшылығын сезініп тұрғанда, Hazard және White компаниясы LHCM Co. компаниясына жасаған сұранысы, компанияның қызметі мен құқықтары сатылымда екенін көрсетті. Шюлкилл каналы болашақта жақсартулардың баяу дамуына наразы болған Уайт пен Хазард, Пенсильвания заң шығарушы органына Лехай өзенінің тасылған ағыстарында кеме жүруді жақсарту және пайдалану құқығын беру үшін өтініш жасады. Осылайша Лехай каналының құрылысы басталды, ол 1820 жылдың соңында үлкен көлемде және тұрақты түрде көмір жеткізілімін қамтамасыз етті. Антрацит көмірінің молдығы келесі ғасырдағы өнеркәсіптік дамуға зор ықпал етті.

Құлдырау

Аллегени жазығының батыс бөлігінде кокс жасауға қолайлы битумдық көмір кендерінің табылуы антрацитті отын ретінде жайлап ығыстыруға алып келді. 1875 жылы коксқа отын беретін пештердің өндірісі антрацитке отын беретін пештерді басып озды, ал АҚШ-тағы соңғы антрацит пештері, бұрынғы Лок Ридж темір компаниясы 1914 жылы коксқа көшті.