Кіріспе

Ұлы Додд (мағынасы: үлкен дөңгелек төбе) – Англияның Камбрия графтығындағы, ағылшын көлдері аймағындағы тау. Ол Хельвеллин жотасының басты тізбегінде орналасқан, бұл таулар тізбегі көк ауданының шығысындағы Тельмер және Улсуотер көлдері арасында солтүстік-оңтүстік бағытта созылады. Ұлы Доддтың биіктігі – Стикс өтегінің солтүстігіндегі осы жотадағы ең биік нүкте. Саяхатшылар Ұлы Доддқа шығыстан Докрай маңындағы Жоғары қатардан немесе батыстан Легбуртвейттен, сондай-ақ солтүстіктен немесе оңтүстіктен басты жота бойымен жуықтаса алады. Таудың батыс беткейіндегі үш шатқалға көтерілу тауға көтерілуді ұнататын тәжірибелі альпинистерді қызықтыруы мүмкін. Ұлы Доддтың шыңы – тегіс, шөпті, дөңгелек күмбез, оның оңтүстік көршілері Уотсон Додд және Стайбарроу Дод сияқты. Бұл үш тауды жиі "Үш Додд" деп атайды. Олардың үшеуі де Бороудейл жанартау тобының жанартаулық тау жыныстарынан құралған, ал олардың шыңдары 450 миллион жыл бұрынғы алып жанартаулық жарылыстар нәтижесінде пайда болған бір түйір тау жынысымен жабылған, бұл жанартаулық кальдераның қалыптасуымен байланысты болды. Ұлы Доддтың тау жыныстарында минералдық тамырларды қазуға екі рет әрекет жасалды, бірақ екеуі де сәтті аяқталмады.

Жолдар

Ұлы Доддтың (айлақтардағы су жинау қабырғаларының үстінде) көбі ашық қолжетімді жер. Саяхаттаушылар қаңғыраулардың ішіне кірмеуі керек. Хай Роудан тікелей бағыт солтүстік-шығыс жотасымен, Лоу Хоу, Хай Брау және Рандерсайд арқылы жүреді. Балама бағыттар Ескі Көлік Жолын ұстап басталады, Грув Бекке және Рандерсайдқа дейін, немесе Мариел көпіріне жақын Мозедейлге және Калфоу Пайкке дейін. Сондай-ақ, ол Helvellyn жотасының бағытындағы жотамен жүруге қосылуы мүмкін. Екі бағыттағы жота жолы кең және анық, Ұлы Доддтың шыңының батысына қарай қысқа жол бар, бұл көптеген жотамен жүрушілердің шыңды айналып өтетінін көрсетеді.

Саммит

Ұлы Доддтың шың аймағы – қысқа, дөңгелек жота. Ол шөппен жабылған, бірақ арасында көптеген тастар шашыраңқы жатыр. Ең биік нүктесі солтүстік-батыс жағында орналасқан, онда тас үйірме (каирн) бар. Бұл 1955 жылы Альфред Уэйнрайт өзінің суретті нұсқаулығын жариялағанда мұнда болған жоқ. Қызығы, Ordnance Survey 1:50,000 масштабты Landranger картасында оңтүстік-шығыс қорғаныш тас үйірмесінде 856 м биіктік көрсетілсе, 1:25,000 Explorer картасында солтүстік-шығыс тас үйірмесінде 857 м биіктік көрсетілген. Бұл топтың ішіндегі құлдыраған тау жыныстарының көп бөлігі Биркер Фелл андезитінің құрамына жатады. Бұл жыныстар Бороудейл жанартау тобының ең ертедегі жанартау жыныстарының қатарына кіреді және қазір Көл аймағының батыс және солтүстік жағында кең жолақ бойында көрінетін андезит қабаттарының қалың тізбегінің бөлігі болып табылады, және бәлкім, басқа жанартау жыныстарының көп бөлігіне негіз болуы мүмкін. Бұл қабаттар терең емес жанартаулардан ағып шыққан қозғалмалы андезиттік лаваның бір-бірінен кейін келе жатқан атқылауларынан пайда болған. Магманың құрамы уақыт өте келе өзгеріп, бірнеше жерде тұтқыррақ дацит дөңгелектері пайда болды. Калфоу Пайк, Рандерсайд және Хай Брау геологиялық картада дацит ретінде көрсетілген. Жеке лава ағындары вулканикалық құмтас қабаттарымен бөлінеді, бұл қабаттар жанартау жыныстарының эрозиясынан пайда болған шөгінділер, олар ағыстар, су тасқындары және мүмкін жел арқылы шөгіндірген.

Аттар

Ұлы Додд бастапқыда Додд Фелл болған болуы мүмкін, бұл 1771 жылғы Дональдтың және 1839 жылғы Фордтың карталарында көрсетілген, бірақ 18 ғасырға дейінгі дереккөздерде кездеспейді. Оны көршілерінен ажырату қажеттілігі болмаған, себебі Стайбарроу Додд бұрынғы кезде жай ғана Стайбарроу деп аталған, ал Уотсон Додд, әлдебір 18 ғасырдың аты болуы мүмкін. Dod немесе dodd – шығу тегі белгісіз диалект сөзі, бірақ Лейк аймағы мен Шотландия шекарасындағы төбелердің аттарында жиі кездеседі, бұл бос тұрған немесе жоғары көрші төбелерге қосылған дөңгелек шыңдарды білдіреді. Калфоу Пайк 13 ғасырғы деректерде Калфоу деп, ал 16 ғасырда Каувидің пик деп аталған. Бұл, көне ағылшын тіліндегі pīc ("шың") және how (ескі норвег тілінен haugr – "төбе") сөздерінен құралған "Балқұм төбесі" дегенді білдіреді. Бұл атау, ықтимал, бұғылардың төлдеуімен байланысты. Рандерсайд алғаш рет 1867 жылы Ordnance Survey қызметімен тіркелген. Алдыңғы дереккөздердің болмауына байланысты, side сөзінің мағынасы "тау беткейі" ма, әлде ескі скандинав тіліндегі sætr ("жайлау") немесе sæti ("орын") сөздерінен алынғандығы белгісіз. Камбриядағы басқа Рандерсайд 1285 жылы Рандольфсетте деп аталған, яғни "Рандольфтың жайлауы".