Вера Фигнер: Революционер және саяси белсендінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ресейлік саяси белсенді (1852–1942)

Вера Николаевна Фигнер Филиппова (Вера Николаевна Фигнер Филиппова; 7 шілде 1852 [е.с. 25 маусым 1852] – 25 маусым 1942) – ресейлік революционер және саяси белсенді. Ресей империясының Казан облысында неміс және орыс тегінен таралған ақсүйек отбасында дүниеге келген Фигнер, үкіметті төңкеру үшін терроризмді қолдануды жақтаған құпия "Народная воля" ("Халық еркі") ұйымының жетекшісі болды. Фигнер 1881 жылы Александр II-ні сәтті өлтіруді жоспарлауға қатысты. Кейіннен ол тұтқындалып, сотқа дейін 20 ай жалғыз камерада отырды, содан кейін өлім жазасына кесілді. Жазасы кейіннен жеңілдетіліп, Фигнер 20 жыл Шлиссельбург бекінісінде түрмеге жабылып, одан кейін ішкі жерлерге жер аударылды. Фигнер өзінің өмірбаянының көп тілге аударылуының арқасында халықаралық деңгейде танымал болды. 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін ол революциялық құрбандықтардың символы ретінде қарастырылып, сол жылы көпшілік алдында сөз сөйлейтін белгілі тұлғаға айналды.

Алғашқы жылдар

Вера Фигнер 1852 жылдың 7 шілдесінде дүниеге келді [ескі стиль бойынша 1852 жылдың 25 маусымы], отставкадағы армия штабының капитаны Николай Александрович Фигнер мен оның әйелі, бұрынғы Екатерина Христофоровна Куприянованың алты баласының ең үлкені. Оның анасының әкесі 17 000 акр жерге ие болған, онда шала құлдық жағдайда шаруалар жұмыс істеген, ал отбасы 1861 жылғы реформаға дейін екі шаруа қызын қызметте ұстаған. Әкесі мемлекеттік орман шаруашылығы қызметінде болған, кейін осы қызметтен бас тартып, азаттықтан кейінгі жылдары жергілікті әкімшілік қызметкері – "бейбіт делдал" болды. Ол Лидия Фигнер мен танымал орыс теноры Николай Фигнердің қарындасы болды. Вера Фигнердің бала кезінде отбасының ересек мүшелері оны "көрінетін, бірақ мәні жоқ әдемі қуыршақ" деп ойлаған және ол қоғамға шығып, жасы үлкен, бай адамға үйленеді деп күткен. 1863 жылы он бір жасында Фигнер Қазан қаласындағы Родионовский қыздар институтына жіберілді, онда ол келесі алты жыл оқыды. Ресей империясында университеттері бар алты қаланың бірі болғандықтан, Казань провинциялық астанасы мәдениет пен идеялар ортасы болды. Фигнер біртіндеп Родионовский институтының оқушыларына сіңіруге тырысқан пассивті және мойынсұнушы гендерлік рөлді күмәнге ұшыратып, ақырында оны қабылдамады. Институттың жабық атмосферасына қарамастан, Фигнер үйге қысқа сапарлар кезінде алынған тыйым салынған кітаптарды жасырын оқып, көзқарасын кеңейтті. Ол тарих пен әдебиетке қызығушылық танытып, жақсы оқушы болды және 1869 жылы бітіргеннен кейін үздік оқушыға берілетін сыйлықты алды. Фигнер медицинаны оқығысы келді, бірақ 1860 жылдардың басында Санкт-Петербург медициналық-хирургиялық академиясы әйелдерге жабық болғандықтан Ресейде бұл мүмкін болмады. Сондықтан Ресейден шығып, шетелде оқуға бару қажет болды, және Вера Фигнер көзін Цюрих университетіне бұрды, ол гимназия дипломы болмаса да орыс әйелдерін қабылдады. 1872 жылдан 1875 жылға дейін ол Цюрих университетінің медицина факультетінде оқыды. 1873 жылы Фигнер Фрицше үйірмесіне қосылды, ол он үш жас орыс радикал әйелдерінен тұрды, олардың кейбіреулері Бүкілресейлік әлеуметтік-революциялық ұйымның маңызды мүшелері болды. Ол өзінің жаңа саяси көзқарасын, өзін ақсүйектердің паразиті ретінде қарастыруымен, бұрынғы жақсы, әдепті адам ретіндегі өзінің көзқарасын үйлестіре алмады. 1873 жылы "Үкімет хабаршысында" Цюрихтегі барлық орыс студенттеріне тыйым салатын жарлық жарияланды, олар медициналық білімдерін өздеріне аборт жасату үшін қолданады деп айыпталды. Фигнер 1876 жылы Санкт-Петербургте өткен Қазан демонстрациясына қатысты. 1877 жылдан 1879 жылға дейін дәрігердің көмекшісі болып жұмыс істеп, Самара мен Саратов маңындағы ауылдарда революциялық үгіт жүргізді. 1879 жылдың көктемінде "Земля и Воля" ұйымы терроризм мәселесі бойынша терең дауға түсті, партияның бір бөлігі ауылдарда революциялық үгіт жүргізуді, екіншісі патша үкіметінің және монархияның негізгі тұлғаларын өлтіру арқылы революциялық жағдай жасауды жақтады. Сол жылдың маусым айында партия белсенділері Воронеж съезінде осы келіспеушіліктерді шешу үшін соңғы әрекет жасады. Тұрақты шешімге қол жеткізілмеді және күзге қарай "Земля и Воля" ұйымы екі тәуелсіз топқа бөлінді: протомарксист Георгий Плеханов басқарған терроризмге қарсы "Черный Передел" (Қара бөлу) тобы, оның құрамына Павел Аксельрод, Лев Дейч, Вера Засулич және басқалар кірді; және "Народная Воля" (Халық еркі) деп аталған терроризмді жақтаған топ. "Народновөлцылар" (Народная Воля мүшелері) Санкт-Петербург, Мәскеу, Одесса, Киев және Харьков қалаларында жұмысшылардың оқу үйірмелерін құрды және елдің университеттеріндегі студенттер арасында үгіт-насихат жұмыстарын үйлестірді, соның ішінде 1880 жылы Одессада сәтсіз әрекет және 1881 жылдың наурыз айында Санкт-Петербургте сәтті әрекет жасалды. Мемлекеттік құпия полиция патшаны өлтірген террористік ұйымның мүшелерін іздеуде табандылық танытты. 1882 жылдың көктемінде Ресейде 1879-1880 жылдардағы "Народная Воляның" атқару комитетінен Вера Фигнер ғана қашып жүрді. Бұл мәртебе Фигнерді топтың азайып бара жатқан күштерінің орталық тұлғасы және басшысы етті. 1883 жылдың 10 ақпанында полиция "террористердің Орталық Комитетінің ең қауіпті мүшелерінің бірі" деп сипаттаған Фигнерді Харьковтағы пәтерінен тұтқындады. Фигнердің өміріндегі саяси тұтқынның жаңа кезеңі басталды.

Vera Figner was born on July 7 1852 [O. S. June 25 1852], the oldest of six children of Nikolai Alexandrovich Figner, a retired army staff captain and his wife, the former Ekaterina Khristoforovna Kuprianova, both members of the hereditary Russian nobility. Her maternal grandfather owned more than 17,000 acres of land, worked by serfs existing in a state of semi slavery and the family retained two maids, who were also serfs, until the Emancipation of 1861. Her father served in the state forestry service, resigning that post to become a local administrative functionary called a "peace mediator" in the years after emancipation. She was the sister of Lidija Figner and of the famous Russian tenor Nikolai Figner. During Vera Figner's childhood, the adults in her family thought that she was "a beautiful doll good to look at but empty" and expected that she would go into society and marry someone older and rich. In 1863, at the age of eleven, Figner was sent to the Rodionovsky Institute for Noble Girls in the city of Kazan, which she attended for the next six years. As one of only six cities in the Russian Empire to host a university, the provincial capital of Kazan was a city of culture and ideas and Figner gradually came to question and ultimately reject the passive and submissive gender role which the Radionovsky Institute attempted to inculcate into its pupils. Despite the stifling intellectual regime at the cloistered institute, Figner expanded her intellectual horizons by surreptitiously reading prohibited books obtained during brief visits home. She proved to be an excellent student, taking a particular interest in history and literature, and received the prize given to the top academic performer upon her graduation in 1869. Figner desired to study medicine, which was not permitted in Russia following the closure to women of the St. Petersburg Medical Surgical Academy in the early 1860s. This meant leaving Russia to study abroad, and Vera Figner turned her eyes to the University of Zurich, which was accepting Russian women despite their lack of gimnazium diplomas. From 1872 to 1875, she was a student of Department of Medicine at the University of Zurich. In 1873, Figner joined the Fritsche circle, which was composed of thirteen young Russian radical women, some of whom would become important members of the All Russian Social Revolutionary Organization. She had trouble reconciling her new political view of herself as a parasitic member of the gentry with her previous view of herself as a good, innocent, person. A directive banning all Russian women students from remaining in Zurich was published in the Government Herald, accusing them of using their medical knowledge to perform abortions on themselves, in 1873. Figner took part in the Kazan demonstration in St. Petersburg in 1876. From 1877 through 1879, working as a doctor's assistant, she conducted revolutionary propaganda in the villages around Samara and Saratov. In the spring of 1879 the Zemlya i Volya organization was deeply divided over the question of terrorism, with one wing of the party advocating revolutionary propaganda in the villages and the other in favor of creating a revolutionary situation through the assassination of key figures in the Tsarist government and monarchy. In June of that year party activists gathered at the Voronezh Congress in a final effort to settle these differences. No permanent solution was reached and by the fall the Zemlya i Volya organization has split into two independently functioning groups: an anti terror faction led by proto Marxist Georgy Plekhanov called Cherny Peredel (Black Repartition), which included Pavel Akselrod, Lev Deich, Vera Zasulich, and others; and a pro terror faction called Narodnaya Volya (People's Will). The Narodnovoltsy (Narodnaya Volya members) established study circles of workers in St. Petersburg, Moscow, Odessa, Kiev, and Kharkov, and coordinated propaganda efforts among students at the country's universities. including a failed attempt in 1880 in Odessa and a successful effort in March 1881 in St. Petersburg. The State secret police were relentless in tracking down members of the terrorist organization responsible for the killing of the Tsar and by the spring of 1882 only Vera Figner remained at large in Russia out of Narodnaya Volya's executive committee of 1879–80. This status made Figner the focal point and leader of the group's depleted forces. On February 10, 1883, Figner, characterized by police as "one of the most dangerous of the Central Committee of terrorists," was herself arrested at her Kharkov apartment. The next chapter of Figner's life, that of a political prisoner, had begun.

Саяси тұтқын

Тұтқындалғаннан кейін Вера Фигнер сотқа дейінгі 20 айды Петр мен Павел бекінісіндегі жалғыздық камерада өткізді. 1884 жылы Фигнер он төрттің ісі бойынша өлім жазасына кесілді. Бұл жаза Нико Николадзенің араласуы арқасында Сібірде мәңгілік қамауға ауыстырылды. Оның орнына ол Шлюзельбург бекінісінде 20 жылға қамалды. 1904 жылы Фигнер Архангельск облысына, содан кейін Қазан облысына, ал соңында Нижний Новгородқа жер аударылды. 1906 жылы оған шетелге баруға рұқсат берілді, онда ол Ресейдегі саяси тұтқындар үшін үгіт науқанын ұйымдастырды. Ол Еуропа қалаларында сөз сөйлеп, қаржы жинады, көптеген тілдерге аударылған Ресей түрмелері туралы брошюра жариялады. 1907 жылы Фигнер Социалистік-революциялық партияға (СРП) қосылды, бірақ 1909 жылы Азеф жанжалынан кейін партиядан шықты. 1915 жылы ол Ресейге қайтып келді.

Революциядан кейін

Қазан төңкерісінен кейін (оның қалай болғанын ешқашан қабылдамады), Фигнер өзінің "Запечатлённый труд" (ағылшын тіліндегі атауы: Революционердің естеліктері) кітабын жариялады, ол әлі күнге дейін орыс мемуар жанрының ең көрнекті үлгілерінің бірі саналады. Бұл кітап оны бүкіл әлемге әйгілі етті және көптеген тілдерге аударылды. 1932 жылы Фигнердің жинақталған еңбектері Кеңес Одағында бұрынғы саяси тұтқындар мен жер аударылғандар қоғамының баспасынан жеті томдық жинақ ретінде жарық көрді.

Өлім және мұра

Вера Фигнер 1942 жылдың 15 маусымында Мәскеуде қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде 89 жаста болған.